Միջուկային փոխազդեցություններ

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է դեկորատիվ, տեխնիկական և այլ նշանակության բույսերի տնկանյութի ստացման կենսատեխնոլոգիական հիմքերի ուսումնասիրությանը՝ համադրելով հիդրոպոնիկ աճեցման համակարգերն ու in vitro հյուսվածքային մշակույթի հնարավորությունները։ Հետազոտության առանցքում բույսերի բազմացման, աճի և զարգացման կենսաբանական օրինաչափությունների բացահայտումն է վերահսկվող միջավայրում, ինչպես նաև տարբեր տեսակների համար արդյունավետ բազմացման համակարգերի գիտական հիմնավորումը։ Հիդրոպոնիկան դիտարկվում է որպես անհող մշակության համակարգ, որտեղ հնարավոր է վերահսկել բույսերի արմատային միջավայրի հիմնական պայմանները և ուսումնասիրել դրանց ազդեցությունը աճի, կենսազանգվածի ձևավորման ու տնկանյութի որակի վրա։ In vitro մշակույթը, իր հերթին, հնարավորություն է տալիս հետազոտելու բուսական հյուսվածքների և օրգանների զարգացման առանձնահատկությունները վերահսկվող լաբորատոր պայմաններում և գնահատելու վեգետատիվ բազմացման կենսատեխնոլոգիական ներուժը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել սկզբնական բուսանյութի կենսաբանական առանձնահատկություններին, վերականգնողական կարողությանը, աճի տարբեր փուլերի ընթացքին և լաբորատոր պայմաններում ստացված բույսերի հետագա հարմարվողականությանը։ Կարևոր ուղղություն է տարբեր բուսատեսակների արձագանքների համեմատական ուսումնասիրությունը, քանի որ դեկորատիվ, տեխնիկական և այլ մշակաբույսերը կարող են զգալիորեն տարբերվել աճի տեմպերով, բազմացման առանձնահատկություններով և վերահսկվող պայմանների նկատմամբ պահանջներով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են գնահատվել տնկանյութի կենսունակությունը, միատարրությունը, արմատային համակարգի զարգացումը և հետագա աճի կայունությունը՝ որպես կիրառվող տեխնոլոգիական մոտեցումների արդյունավետությունը բնութագրող ցուցանիշներ։ Առանձին նշանակություն ունի in vitro պայմաններից արտաքին միջավայր տեղափոխված բույսերի հարմարվողականության ուսումնասիրությունը, քանի որ այդ փուլում լաբորատոր միջավայրում ձևավորված բույսերը պետք է աստիճանաբար հարմարվեն նոր պայմաններին։ Հիդրոպոնիկ և հյուսվածքային մշակույթի մեթոդների համադրումը կարող է նպաստել բուսական նյութի բազմացման ամբողջական կենսատեխնոլոգիական համակարգերի ձևավորմանը և տարբեր տեսակների կենսաբանական ներուժի առավել արդյունավետ օգտագործմանը։ Նման հետազոտությունները կիրառական նշանակություն ունեն դեկորատիվ այգեգործության, բուսաբուծության, տնկարանային տնտեսության և արժեքավոր բուսական գենետիկական ռեսուրսների պահպանման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է բույսերի կենսատեխնոլոգիայի, հիդրոպոնիկայի, բույսերի ֆիզիոլոգիայի և հյուսվածքային մշակույթի գիտական մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով զարգացնել վերահսկվող պայմաններում որակյալ և կենսունակ տնկանյութի ստացման գիտական հիմքերը։

Գրականություն

Դեմիրճյան. Երկեր (գիրք առաջին)-ը Դերենիկ Դեմիրճյանի բազմահատոր ժողովածուի առաջին հատորն է, որը ներկայացնում է հեղինակի ստեղծագործական վաղ և ձևավորման շրջանի արձակ գործերը, պատմվածքները և գեղարվեստական արձակի տարբեր նմուշներ, աշխատությունում առանձնանում են մարդու հոգեբանական պատկերումների խորությունը, սոցիալական կյանքի դիտարկումները և ժամանակի իրականության գեղարվեստական արտացոլումը, ինչպես նաև լեզվական հստակությունն ու նկարագրական ոճի հարստությունը, որը բնորոշ է Դեմիրճյանի գրականությանը, միաժամանակ դիտարկվում են ազգային կյանքի, մարդկային հարաբերությունների և բարոյական արժեքների ձևավորման թեմաները, որոնք հեղինակը ներկայացնում է ռեալիստական և երբեմն հումորային երանգներով, այս հատորը կարևոր է Դեմիրճյանի գրական զարգացման սկիզբը և նրա ստեղծագործական աշխարհը ամբողջական հասկանալու համար, ինչպես նաև հայ արձակի զարգացման ընդհանուր պատկերի մեջ նրա դերի գնահատման համար։

Մանկավարժություն

Սա մանկավարժական ուղղվածության գիտամեթոդական նյութ է, որը նվիրված է էկոլոգիական կրթության բովանդակության ձևավորմանն ու ուսուցման կազմակերպման տարբեր ձևերին բարձրագույն մանկավարժական ուսումնական հաստատություններում։ Այն ներկայացնում է էկոլոգիական գիտելիքների համակարգը, որը պետք է ներառվի ապագա ուսուցիչների պատրաստման գործընթացում՝ ընդգծելով բնապահպանական մտածողության ձևավորման, կայուն զարգացման գաղափարների ընկալման և պատասխանատու վերաբերմունքի դաստիարակման կարևորությունը։ Աշխատությունում քննարկվում են ուսուցման ժամանակակից մեթոդներ՝ դասախոսություններ, սեմինարներ, գործնական և դաշտային աշխատանքներ, նախագծային ուսուցում և ինտերակտիվ մոտեցումներ, որոնք նպաստում են ուսանողների էկոլոգիական գիտակցության խորացմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մանկավարժական գործընթացում էկոլոգիական արժեքների ինտեգրմանը, միջառարկայական կապերին և ուսանողների ինքնուրույն հետազոտական գործունեությանը։ Նյութը օգտակար է մանկավարժների, մեթոդիստների և ուսանողների համար, ովքեր պատրաստվում են կրթական ոլորտում կիրառել էկոլոգիական կրթության ժամանակակից մոտեցումներ։

Այլ առարկաներ

«Կենտրոնական գրավաճառանոցի հայերեն գրքերի ամբողջական ցուցակը» մատենագիտական բնույթի հրատարակություն է, որի նպատակն էր համակարգված ձևով ներկայացնել գրավաճառանոցում առկա կամ վաճառքի համար առաջարկվող հայերեն գրքերը։ «Լիակատար ցուցակ» ձևակերպումը ենթադրում է, որ հրատարակությունը նախատեսված էր հնարավորինս ամբողջական պատկերացում տալու գրավաճառանոցի գրքային տեսականու մասին՝ ընթերցողներին և գրքերով հետաքրքրվող անձանց հնարավորություն տալով տեղեկանալու տարբեր հրատարակությունների գոյության և հասանելիության մասին։ Նման ցուցակները կարող էին ընդգրկել կրոնական, պատմական, գեղարվեստական, լեզվաբանական, կրթական, գիտական և այլ բնագավառների աշխատություններ, ինչպես նաև հեղինակների անուններ ու գրքերի տարբերակման համար անհրաժեշտ մատենագիտական տեղեկություններ։ Սակայն կոնկրետ բաժինների, գրքերի տեսակների և նկարագրությունների կազմի մասին հնարավոր չէ վստահորեն դատել միայն վերնագրից։ Հրատարակությունը կարող էր ծառայել որպես գործնական ուղեցույց ուսուցիչների, աշակերտների, հոգևորականների, գրողների, հետազոտողների և հայերեն գրականություն ձեռք բերել ցանկացող ընթերցողների համար՝ հեշտացնելով անհրաժեշտ գրքերի որոնումն ու ընտրությունը։ Միաժամանակ, նման գրացուցակները կարևոր պատմական աղբյուրներ են, քանի որ պատկերացում են տալիս տվյալ ժամանակաշրջանի գրքի առևտրի, հայերեն հրատարակությունների տարածման և ընթերցողական հետաքրքրությունների մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել 19-րդ դարի Թիֆլիսի գրավաճառության, հայ գրատպության զարգացման և հայալեզու տպագիր մշակույթի պատմության ուսումնասիրության համար։ Չնայած վերնագրում օգտագործված «լիակատար» բնորոշմանը՝ առանց գրքի բովանդակությունն ուսումնասիրելու հնարավոր չէ պարզել՝ ցուցակն իրականում որքանով էր ընդգրկուն, ինչ սկզբունքով էին դասավորված գրքերը և արդյոք ներառված էին միայն վաճառքում եղած հրատարակությունները, թե նաև գրավաճառանոցի ընդհանուր մատենագիտական տեսականին։

Մշակույթ

Հրատարակությունը ընթացիկ մատենագիտական բնույթի մասնագիտական տեղեկատու է, որի նպատակն է համակարգված կերպով ներկայացնել Հայկական ԽՍՀ մշակույթի և արվեստի տարբեր բնագավառներին վերաբերող նոր հրատարակությունների և հրապարակումների մասին տեղեկատվությունը։ Մատենագիտական ցանկերում ընդգրկվում են հայերեն և ռուսերեն գրքեր, ինչպես նաև հանրապետական ու կենտրոնական պարբերական մամուլում հրապարակված համապատասխան նյութերի վերաբերյալ տեղեկություններ։ Նյութերը դասակարգվում են թեմատիկ սկզբունքով՝ հնարավորություն տալով ընթերցողին կողմնորոշվել մշակույթի և արվեստի առանձին ոլորտների վերաբերյալ գրականության մեջ։ Ընդգրկված աղբյուրները կարող են վերաբերել երաժշտությանը, թատրոնին, կինոյին, կերպարվեստին, ճարտարապետությանը, ժողովրդական ստեղծագործությանը, մշակութային հաստատությունների գործունեությանը և մշակութային կյանքի այլ ուղղություններին։ Մատենագիտական նկարագրությունները տրամադրում են հրատարակությունների նույնականացման և որոնման համար անհրաժեշտ տվյալներ, իսկ նյութերի համակարգված դասավորությունը հեշտացնում է մասնագիտական գրականության ընտրությունն ու օգտագործումը։ Տեղեկատուի պարբերական հրատարակումը հնարավորություն է տալիս հետևելու մշակույթի և արվեստի ոլորտներում նոր գրականության համալրմանը, ուսումնասիրությունների թեմատիկ ուղղությունների փոփոխություններին և տվյալ ժամանակաշրջանի հրատարակչական գործունեությանը։ Այն միաժամանակ կատարում է տեղեկատվական, որոնողական և փաստագրական գործառույթ՝ նպաստելով մասնագիտական տեղեկատվության տարածմանը և գրադարանային-մատենագիտական սպասարկման կազմակերպմանը։ Հրատարակությունը արժեքավոր աղբյուր է նաև խորհրդային Հայաստանի մշակութային կյանքի և արվեստագիտական ուսումնասիրությունների պատմության հետազոտման համար և նախատեսված է գրադարանավարների, մատենագետների, արվեստաբանների, մշակութաբանների, գիտաշխատողների, ուսանողների ու մշակույթի ոլորտի այլ մասնագետների համար։

Լրագրություն

Աշխատությունը նվիրված է 1888–1915 թվականների հայ հասարակական-քաղաքական մամուլի կարևոր պարբերականներից մեկի գործունեության, գաղափարական ուղղվածության և հրապարակումների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում թերթի ձևավորման պատմական պայմանները, խմբագրական քաղաքականությունը, թեմատիկ հիմնական ուղղությունները և հայ հասարակական ու քաղաքական մտքի զարգացման մեջ ունեցած դերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազգային խնդիրների, արևմտահայության վիճակի, հասարակական հարաբերությունների, ազգային-ազատագրական շարժումների, կրթության, մշակույթի և սոցիալական հարցերի վերաբերյալ հրապարակումներին։ Վերլուծվում է, թե ինչպես են պարբերականի էջերում ներկայացվել XIX դարի վերջի և XX դարի սկզբի հայկական հասարակական կյանքի կարևոր իրադարձություններն ու գաղափարական քննարկումները։ Քննարկվում են հրապարակախոսական նյութերի ժանրային, լեզվաոճական և բովանդակային առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց միջոցով հասարակական կարծիքի ձևավորման և ընթերցողների քաղաքական իրազեկման նպատակները։ Անդրադարձ է կատարվում պարբերականի և ժամանակաշրջանի հայկական քաղաքական շարժումների միջև կապերին՝ դրանք դիտարկելով համապատասխան պատմական միջավայրի համատեքստում։ Կարևորվում է նաև թերթի տարածման աշխարհագրությունը, սփյուռքյան և արևմտահայ հասարակական շրջանակների հետ ունեցած կապերը և ազգային ինքնության պահպանման գործում մամուլի նշանակությունը։ 1888–1915 թվականների հրապարակումների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու տարբեր պատմական փուլերում խմբագրական առաջնահերթությունների և հասարակական-քաղաքական թեմաների փոփոխություններին։ Աշխատությունը կարող է արժեքավոր լինել հայ մամուլի պատմության, ազգային հասարակական մտքի, քաղաքական շարժումների և XIX դարի վերջի ու XX դարի սկզբի հայոց պատմության ուսումնասիրության համար, ինչպես նաև օգտակար լինել պատմաբանների, լրագրության պատմության մասնագետների, հայագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։