Modeling and experimental of selective removal of SO₂ from flue gas

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է հիմնական դպրոցում սովորողների էկոլոգիական կրթության և դաստիարակության կազմակերպման տեսական ու գործնական հիմնահարցերին։ Գրքում ներկայացվում են բնապահպանական գիտելիքների ձևավորման, էկոլոգիական մտածողության զարգացման և բնության նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունքի դաստիարակման արդյունավետ մեթոդներն ու մանկավարժական մոտեցումները։ Քննարկվում են ուսումնական գործընթացում էկոլոգիական կրթության բովանդակությունը, դասավանդման ժամանակակից մեթոդները, արտադասարանական գործունեության դերը և սովորողների բնապահպանական մշակույթի ձևավորման պայմանները։ Հեղինակը վերլուծում է կրթական ծրագրերում էկոլոգիական բաղադրիչի ներդրման հնարավորությունները և ներկայացնում գործնական առաջարկություններ՝ շրջակա միջավայրի պահպանության արժեքների ամրապնդման համար։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել մանկավարժներին, բնագիտության ուսուցիչներին, կրթության կազմակերպիչներին, գիտաշխատողներին, ուսանողներին և էկոլոգիական կրթության հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է մանկական ուղեղային կաթված ունեցող երեխաներին էրգոթերապևտիկ օգնության ցուցաբերման մեթոդների ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով նրանց շարժողական, զգայական, ճանաչողական և ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունները։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ներկայացնել վերականգնողական այնպիսի մոտեցումներ, որոնք կարող են նպաստել երեխայի ինքնուրույնության, առօրյա գործունեությանը մասնակցության, շարժողական հմտությունների և կյանքի որակի բարելավմանը։ Էրգոթերապևտիկ միջամտությունը կենտրոնանում է ոչ միայն շարժողական սահմանափակումների նվազեցման, այլև երեխայի իրական կյանքում անհրաժեշտ գործողությունների յուրացման և սոցիալական միջավայրում նրա լիարժեք մասնակցության վրա։ Այդ պատճառով թերապևտիկ նպատակները պետք է ձևավորվեն երեխայի անհատական կարիքների, կարողությունների, տարիքի և ընտանիքի առաջնահերթությունների հիման վրա։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են երեխայի ֆունկցիոնալ հնարավորությունների գնահատման մեթոդները։ Գնահատման ընթացքում ուշադրություն է դարձվում ինքնասպասարկման, սնվելու, հագնվելու, անձնական հիգիենայի, խաղի, ուսումնական գործունեության, ձեռքի ֆունկցիայի և այլ առօրյա գործողությունների կատարմանը։ Կարևոր է գնահատել ոչ միայն երեխայի շարժումների որակը, այլև այն, թե տվյալ խանգարումն ինչպես է ազդում նրա անկախության և սոցիալական մասնակցության վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նպատակաուղղված և առաջադրանքահեն վարժությունների կիրառումը։ Այս մեթոդների դեպքում երեխան կատարում է իր առօրյա կյանքում անհրաժեշտ կոնկրետ գործողություններ՝ աստիճանաբար զարգացնելով դրանց իրականացման համար անհրաժեշտ շարժողական և ճանաչողական հմտությունները։ Կարող են կիրառվել հագնվելու, կոճակները փակելու, սնվելու պարագաներից օգտվելու, գրելու, խաղալիքներ օգտագործելու, առարկաները բռնելու և տեղափոխելու առաջադրանքներ։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս թերապևտիկ աշխատանքը անմիջականորեն կապել երեխայի առօրյա կյանքի հետ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի վերին վերջույթների և ձեռքերի ֆունկցիայի զարգացումը։ Կախված երեխայի շարժողական առանձնահատկություններից՝ կարող են կիրառվել երկձեռքային վարժություններ, նպատակային ձեռքի գործողություններ և սահմանափակման պայմաններով շարժողական թերապիայի տարրեր։ Այս մեթոդների նպատակն է բարձրացնել ձեռքի ակտիվությունը, բարելավել շարժումների կոորդինացիան, բռնելու և բաց թողնելու կարողությունը, ինչպես նաև զարգացնել երկու ձեռքերի համատեղ օգտագործումը։ Ինքնասպասարկման հմտությունների ձևավորումը էրգոթերապիայի առանցքային ուղղություններից է։ Երեխային աստիճանաբար սովորեցվում է հնարավորինս ինքնուրույն կատարել առօրյա գործողությունները՝ անհրաժեշտության դեպքում կիրառելով հարմարեցված պարագաներ կամ օժանդակ սարքեր։ Դրանք կարող են հեշտացնել սնվելը, հագնվելը, գրելը, լոգանք ընդունելը և այլ գործողություններ։ Այսպիսի միջամտությունը նպաստում է ոչ միայն ֆունկցիոնալ կարողությունների զարգացմանը, այլև երեխայի ինքնավստահության և ինքնուրույնության բարձրացմանը։ Աշխատության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև զգայական ինտեգրման և զգայական խթանման կիրառումը։ Որոշ երեխաների մոտ շարժողական դժվարություններին կարող են զուգակցվել զգայական տեղեկատվության մշակման առանձնահատկություններ, ինչի պատճառով անհրաժեշտ է համապատասխանեցնել միջավայրը և առաջադրանքները երեխայի զգայական կարիքներին։ Կառավարվող զգայական գործունեությունը կարող է նպաստել ուշադրության, մարմնի դիրքի ընկալման, շարժումների կազմակերպման և առաջադրանքին մասնակցության բարելավմանը։ Կարևոր մեթոդ է ճանաչողական ռազմավարությունների կիրառումը։ Երեխային կարելի է սովորեցնել ինքնուրույն վերլուծել առաջադրանքը, որոշել գործողությունների հաջորդականությունը, գտնել դժվարության պատճառը և ընտրել դրա հաղթահարման համապատասխան եղանակը։ Այս մոտեցումը հատկապես կարևոր է այն դեպքերում, երբ անհրաժեշտ է զարգացնել ոչ միայն շարժողական հմտությունները, այլև պլանավորման, խնդիրների լուծման և ինքնուրույն որոշումներ կայացնելու կարողությունները։ Էրգոթերապևտիկ աշխատանքի արդյունավետ միջոց է խաղը։ Խաղային գործունեությունը երեխայի համար բնական և մոտիվացնող միջավայր է, ուստի տարբեր թերապևտիկ առաջադրանքներ կարող են ներկայացվել խաղի ձևով։ Խաղի միջոցով հնարավոր է զարգացնել մանր և խոշոր շարժողական հմտությունները, տեսաշարժողական կոորդինացիան, ուշադրությունը, առարկաների հետ նպատակային գործողությունները և սոցիալական փոխազդեցությունը։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչներից է շրջակա միջավայրի հարմարեցումը։ Եթե երեխայի ֆունկցիոնալ հնարավորությունները սահմանափակ են, համապատասխան փոփոխությունները տանը, դպրոցում կամ այլ միջավայրում կարող են զգալիորեն բարձրացնել նրա անկախության մակարդակը։ Կարող են հարմարեցվել կահույքը, ուսումնական տարածքը, օգտագործվող առարկաները և ամենօրյա գործողությունների կազմակերպման եղանակները։ Այսպիսի միջավայրային փոփոխությունները թույլ են տալիս երեխային առավել արդյունավետ կիրառել իր ունեցած կարողությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր նշանակություն ունի նաև օժանդակ տեխնոլոգիաների և սարքերի կիրառումը։ Հատուկ հարմարեցված պարագաները կարող են աջակցել երեխայի ձեռքի ֆունկցիային, հաղորդակցությանը, տեղաշարժին, գրելու կամ սնվելու գործընթացին։ Դրանց ընտրությունը պետք է իրականացվի անհատական մոտեցմամբ՝ հաշվի առնելով երեխայի ֆունկցիոնալ կարողությունները և այն գործողությունները, որոնց կատարման ընթացքում նա առավել մեծ դժվարություններ ունի։ Էրգոթերապիայի կարևոր սկզբունքներից է ընտանիքի ներգրավվածությունը։ Ծնողներին անհրաժեշտ է տեղեկացնել երեխայի հնարավորությունների և դժվարությունների մասին և սովորեցնել այնպիսի եղանակներ, որոնց միջոցով նրանք կարող են աջակցել երեխայի ինքնուրույնությանը առօրյա կյանքում։ Ընտանիքի մասնակցությունը հնարավորություն է տալիս թերապիայի ընթացքում ձեռք բերված հմտությունները կիրառել բնական միջավայրում և ապահովել դրանց շարունակական զարգացումը։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում նաև բազմամասնագիտական համագործակցությանը։ Էրգոթերապևտը կարող է համագործակցել նյարդաբանի, ֆիզիոթերապևտի, լոգոպեդի, հոգեբանի, հատուկ մանկավարժի, ուսուցչի և ընտանիքի հետ։ Տարբեր մասնագետների համատեղ աշխատանքը հնարավորություն է տալիս ձևավորել երեխայի կարիքներին համապատասխան ամբողջական վերականգնողական ծրագիր և խուսափել տարբեր միջամտությունների միջև անհամապատասխանությունից։ Միջամտության արդյունավետությունը գնահատելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել ոչ միայն շարժողական ցուցանիշների փոփոխությունը, այլև երեխայի առօրյա գործունեության և սոցիալական մասնակցության իրական բարելավումը։ Կարևոր է հետևել՝ արդյոք երեխան ավելի ինքնուրույն է կատարում առօրյա գործողությունները, ավելի ակտիվ է մասնակցում խաղին և ուսումնական գործընթացին, ինչպես նաև որքանով է նվազել մեծահասակների օգնության անհրաժեշտությունը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը էրգոթերապևտիկ օգնությունը ներկայացնում է որպես մանկական ուղեղային կաթված ունեցող երեխաների ֆունկցիոնալ անկախության և սոցիալական մասնակցության զարգացման համալիր գործընթաց։ Այն ներառում է նպատակային և առաջադրանքահեն վարժություններ, ձեռքի և վերին վերջույթների ֆունկցիայի զարգացում, ինքնասպասարկման հմտությունների ձևավորում, զգայական և ճանաչողական մոտեցումներ, խաղային գործունեություն, շրջակա միջավայրի հարմարեցում, օժանդակ միջոցների կիրառում և ընտանիքի ակտիվ ներգրավում։ Այս մեթոդների անհատականացված և համակարգված կիրառումը կարող է նպաստել երեխայի առօրյա կարողությունների, ինքնուրույնության, մասնակցության և կյանքի որակի բարձրացմանը։

Գրականություն

Այս ժողովածուն ներկայացնում է Երուանդ Օտյանի ստեղծագործությունները՝ ընդգրկելով նրա երգիծական արձակը, պատմվածքները և վեպերից հատվածներ։ Օտյանի գրականությունը առանձնանում է սուր հումորով, սոցիալական քննադատությամբ և հասարակական կյանքի հակասությունների ընդգծմամբ։ Նրա գործերում հաճախ պատկերվում են XIX–XX դարերի արևմտահայ իրականության տարբեր շերտեր՝ պաշտոնյաներ, մանր բուրժուազիա, մտավորականներ և հասարակ մարդիկ՝ իրենց բնավորական գծերով և վարքագծային թերություններով։ Գրողը վարպետորեն օգտագործում է երգիծանքն ու հեգնանքը՝ բացահայտելով մարդկային թուլությունները և հասարակական արատները։ Այս ընտրանին հնարավորություն է տալիս ծանոթանալ Օտյանի երգիծական աշխարհի առանձնահատկություններին և նրա կարևոր դերին հայ նոր գրականության զարգացման մեջ։

Պատմություն

Gevorg Chaush-ը հայ ազգային ազատագրական շարժման նշանավոր ֆիդայական հրամանատարներից էր, ով գործել է 19-րդ դարի վերջում և 20-րդ դարի սկզբին՝ Օսմանյան կայսրության հայկական բնակավայրերում հայ բնակչության ինքնապաշտպանության և իրավունքների պաշտպանության նպատակով։ Նա հայտնի է իր կազմակերպչական կարողություններով, անձնական խիզախությամբ և զինված պայքարում ցուցաբերած վճռականությամբ, հատկապես Մուշի, Սասունի և շրջակա շրջանների ինքնապաշտպանական մարտերում։ Գևորգ Չաուշը համագործակցել է այլ հայտնի ֆիդայական առաջնորդների հետ, ինչպիսիք են Անդրանիկ Օզանյանը և Սեբաստացի Մուրադը՝ մասնակցելով հայկական գյուղերի պաշտպանությանը և թուրքական ու քրդական զինված խմբերի հարձակումների դեմ դիմադրությանը։ Նրա գործունեությունը կապված է նաև Հայ հեղափոխական դաշնակցության գաղափարախոսության և կազմակերպչական շրջանակների հետ, որոնք նպատակ ունեին բարձրացնել հայկական հարցը միջազգային ասպարեզում և ապահովել հայ ժողովրդի անվտանգությունը։ Չաուշը աչքի էր ընկնում ոչ միայն ռազմական հմտություններով, այլ նաև իր հեղինակությամբ ժողովրդի շրջանում, որտեղ նրան ընկալում էին որպես պաշտպան և ազատագրական պայքարի խորհրդանիշ։ Նա զոհվել է 1907 թվականին Սուլուխի մոտ տեղի ունեցած մարտի ընթացքում, որը համարվում է ֆիդայական շարժման կարևոր դրվագներից մեկը։ Գևորգ Չաուշի կերպարը մինչ այսօր պահպանվում է որպես ազգային հերոսի օրինակ՝ խորհրդանշելով ինքնապաշտպանություն, ազատության ձգտում և ազգային դիմադրություն։

Գրականություն

Հայ պատմաբան, բանասեր և մտավորական Նիկողայոս Ադոնց-ի կարևոր աշխատություններից է, որը նվիրված է Հայկական հարցի պատմական, քաղաքական և միջազգային կողմերի ուսումնասիրությանը։ Գրքում հեղինակը ներկայացնում է Հայկական հարցի ձևավորման պատճառները, Օսմանյան կայսրությունում հայ ժողովրդի վիճակը, մեծ տերությունների քաղաքականությունը և այն պատմական իրադարձությունները, որոնք ազդեցություն են ունեցել հայ ժողովրդի ազգային պայքարի և իրավունքների պաշտպանության վրա։ Ադոնցը խորությամբ վերլուծում է հայկական պահանջների հիմքերը՝ անդրադառնալով պատմական արդարությանը, ազգային ինքնորոշման գաղափարին և միջազգային դիվանագիտության դերին։ Ստեղծագործության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, թե ինչպես է Հայկական հարցը դարձել ոչ միայն տարածաշրջանային, այլ նաև համաշխարհային քաղաքականության կարևոր թեմա։ Հեղինակը փաստերով և պատմական աղբյուրներով ներկայացնում է հայ ժողովրդի կրած բռնությունները, քաղաքական ճնշումները և ազգային գոյության պահպանման պայքարը։ Միևնույն ժամանակ գիրքը դիտարկում է տարբեր պետությունների շահերը, նրանց վերաբերմունքը հայկական պահանջներին և միջազգային հարաբերությունների ազդեցությունը խնդրի լուծման հնարավորությունների վրա։ Ադոնցի լեզուն գիտական է, բայց նաև հստակ և հասկանալի, ինչը գիրքը դարձնում է արժեքավոր ինչպես մասնագիտական ուսումնասիրողների, այնպես էլ պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Այս աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ քաղաքական մտքի, պատմագիտության և ազգային հարցերի ուսումնասիրության մեջ, քանի որ այն օգնում է հասկանալ Հայկական հարցի պատմական արմատները և դրա ազդեցությունը հայ ժողովրդի ճակատագրի վրա։

Պատմություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Սասանյանների դինաստիայի պատմության ուսումնասիրությանը՝ հայ հեղինակների և պատմագիրների հաղորդած տեղեկությունների հիման վրա։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ներկայացնել Սասանյան Իրանի քաղաքական, ռազմական և հասարակական պատմության տարբեր դրվագները՝ դրանք դիտարկելով հայկական գրավոր աղբյուրների տեսանկյունից։ Հայ պատմիչների երկերը կարևոր աղբյուրագիտական նշանակություն ունեն, քանի որ Հայաստանը երկար ժամանակ գտնվել է Սասանյան Իրանի հետ սերտ քաղաքական, ռազմական և մշակութային փոխհարաբերությունների մեջ, իսկ այդ հարաբերություններն իրենց արտացոլումն են գտել հայկական պատմագրության մեջ։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել Սասանյան արքաների իշխանության ժամանակաշրջանները, արտաքին քաղաքականությունը, պատերազմները, Հայաստանի նկատմամբ իրականացվող քաղաքականությունը, հայ-իրանական հարաբերությունները և տարածաշրջանային կարևոր իրադարձությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական հեղինակների հաղորդած տեղեկությունների համադրմանը, դրանց պատմական արժեքի գնահատմանը և հնարավոր հակասությունների կամ տարբեր մեկնաբանությունների բացահայտմանը։ Աղբյուրագիտական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն վերականգնել Սասանյան պետության պատմության առանձին էջերը, այլև հասկանալ, թե ինչպես էին այդ իրադարձությունները ընկալվում և ներկայացվում հայկական պատմագրության մեջ։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև հայ և իրանական պատմական ավանդույթների փոխհարաբերությանը, պատմական հիշողության ձևավորմանը և միջնադարյան հեղինակների կողմից քաղաքական իրադարձությունների մեկնաբանման առանձնահատկություններին։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի Սասանյան ժամանակաշրջանի պատմության, հայ-իրանական հարաբերությունների և հայկական պատմագրական ժառանգության ուսումնասիրության համար և կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հայագետներին, իրանագետներին, աղբյուրագետներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։