Մոնտարիզմ: Ջ. Քեյնս և Միլթոն Ֆրիդման

Մշակույթ

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է միջնադարյան ժողովրդապրոֆեսիոնալ երաժշտական ստեղծագործության լեզվաոճական առանձնահատկությունների բացահայտմանը և վերլուծությանը՝ ուշադրությունը կենտրոնացնելով այն երաժշտական միջոցների, արտահայտչական սկզբունքների և ոճական հատկանիշների վրա, որոնց միջոցով ձևավորվել ու զարգացել է տվյալ ժամանակաշրջանի երաժշտական մտածողությունը։ Ուսումնասիրության հիմքում ժողովրդական և մասնագիտացված երաժշտական ստեղծագործության փոխհարաբերության գաղափարն է, քանի որ միջնադարյան երաժշտական մշակույթում այս երկու ոլորտները հաճախ գոյություն են ունեցել սերտ փոխազդեցության պայմաններում։ Ժողովրդական երաժշտական ավանդույթը կարող էր ծառայել որպես մեղեդիական, ռիթմական և ինտոնացիոն նյութի աղբյուր, իսկ մասնագիտական ստեղծագործությունը այդ նյութը վերամշակել, համակարգել և ենթարկել ավելի բարդ գեղարվեստական ու կառուցվածքային սկզբունքների։ «Ժողովդապրոֆեսիոնալ» երաժշտական ստեղծագործության ուսումնասիրությունը կարևոր է այն պատճառով, որ այն հնարավորություն է տալիս դիտարկել միջնադարյան երաժշտական մշակույթը ոչ միայն որպես ծիսական կամ եկեղեցական արվեստի պատմություն, այլև որպես աշխարհիկ և ժողովրդական ավանդույթների հետ փոխազդող բազմաշերտ համակարգ։ Այս միջավայրում ձևավորվող ստեղծագործությունները կարող էին արտահայտել հասարակության կենցաղը, աշխարհայացքը, զգացմունքները, սոցիալական հարաբերությունները և պատմական հիշողությունը։ Երաժշտական լեզվի ուսումնասիրության առանցքային հարցերից մեկը մեղեդիական մտածողությունն է։ Միջնադարյան ստեղծագործություններում մեղեդու կառուցվածքը կարող է արտահայտվել որոշակի ինտոնացիոն դարձվածքների, ձայնակարգային հարաբերությունների, կրկնությունների, աստիճանական զարգացումների և մեղեդիական հանգուցալուծումների միջոցով։ Այս տարրերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն սկզբունքները, որոնց հիման վրա կազմակերպվել է երաժշտական հնչյունային նյութը։ Ձայնակարգային համակարգը նույնպես կարևոր դեր ունի երաժշտական լեզվի բնութագրման գործում։ Ձայնակարգերի ընտրությունը, դրանց ներսում հնչյունների փոխհարաբերությունները և կայուն ու անկայուն հենակետերի ձևավորումը որոշում են ստեղծագործության ընդհանուր հնչերանգային բնույթը։ Միջնադարյան երաժշտության ուսումնասիրության ժամանակ այդ հարաբերությունները կարևոր են հատկապես այն պատճառով, որ ժամանակակից տոնալ համակարգի հասկացությունները միշտ չէ, որ կարող են ամբողջությամբ փոխանցվել ավելի վաղ երաժշտական մտածողությանը։ Հետևաբար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել նյութը տվյալ մշակույթի և ժամանակաշրջանի երաժշտական համակարգի ներքին տրամաբանության շրջանակում։ Լեզվաոճական առանձնահատկությունների կարևոր բաղադրիչ է նաև ռիթմական կազմակերպվածությունը։ Ժողովրդական երաժշտական ավանդույթների հետ կապված ստեղծագործություններում ռիթմը կարող է կապված լինել խոսքի, շարժման, աշխատանքի, պարի կամ ծիսական գործողության բնույթի հետ։ Ռիթմական կրկնությունները, չափային կառույցները, շեշտադրումների հարաբերությունները և ժամանակային կազմակերպման տարբեր ձևերը ստեղծում են ստեղծագործության յուրահատուկ արտահայտչական կերպարը։ Դրանց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես է երաժշտական ժամանակը կազմակերպվել միջնադարյան ստեղծագործության մեջ։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև երաժշտական ձևի ուսումնասիրությունը։ Ստեղծագործության ներքին կառուցվածքը կարող է հիմնված լինել կրկնվող բաժինների, երկմաս կամ բազմամաս կառուցվածքների, մեղեդիական դարձվածքների հաջորդականության և թեմատիկ նյութի զարգացման վրա։ Ձևային կազմակերպվածության վերլուծությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես է ստեղծագործողը կառուցում երաժշտական միտքը և ինչ միջոցներով է ապահովում ամբողջականության զգացումը։ Ժողովրդական ավանդույթի ազդեցության դեպքում ձևային կառուցվածքը կարող է սերտորեն կապված լինել բանավոր փոխանցման և հիշողության մեխանիզմների հետ, քանի որ կրկնությունը և կառուցվածքային պարզությունը նպաստում են ստեղծագործության պահպանմանն ու փոխանցմանը։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել ինտոնացիոն բառապաշարի քննությունը։ Առանձին մեղեդիական դարձվածքներ, ռիթմական ձևեր կամ հնչերանգային շարժումներ կարող են կրկնվել տարբեր ստեղծագործություններում՝ ձևավորելով տվյալ մշակութային միջավայրին բնորոշ երաժշտական լեզու։ Այդպիսի ինտոնացիոն միավորների բացահայտումը հնարավորություն է տալիս համեմատել տարբեր ստեղծագործություններ և պարզել դրանց միջև եղած ընդհանուր հատկանիշները։ Միաժամանակ հնարավոր է ուսումնասիրել անհատական և ավանդական սկզբունքների փոխհարաբերությունը՝ պարզելու համար, թե որքանով է ստեղծագործողը հետևում կայացած երաժշտական մոդելներին և որքանով է դրանք վերափոխում։ Միջնադարյան երաժշտական ստեղծագործության լեզվաոճական առանձնահատկությունների ուսումնասիրության մեջ մեծ նշանակություն ունի բանավոր և գրավոր ավանդույթների հարաբերակցությունը։ Երաժշտական նյութի բանավոր փոխանցումը ենթադրում է որոշակի փոփոխականություն․ նույն ստեղծագործությունը տարբեր կատարողների կամ տարբեր միջավայրերի պայմաններում կարող էր ունենալ տարբեր մեղեդիական, ռիթմական կամ կառուցվածքային դրսևորումներ։ Գրավոր արձանագրումը, ընդհակառակը, փորձում է ֆիքսել երաժշտական նյութի որոշակի տարբերակ։ Այս հանգամանքը պետք է հաշվի առնել միջնադարյան երաժշտական աղբյուրների վերլուծության ժամանակ, քանի որ պահպանված գրառումը կարող է ներկայացնել ոչ թե ստեղծագործության միակ և անփոփոխ ձևը, այլ դրա պատմական տարբերակներից մեկը։ Կարևոր է նաև երաժշտության և խոսքի փոխհարաբերությունը։ Եթե ստեղծագործությունը կապված է բանաստեղծական կամ ծիսական տեքստի հետ, երաժշտական լեզվի կառուցվածքը կարող է պայմանավորված լինել բառերի շեշտադրությամբ, վանկային կառուցվածքով և բովանդակային տրամաբանությամբ։ Մեղեդու շարժումը, ռիթմը և ձևային բաժանումները կարող են համապատասխանել խոսքի կառուցվածքին՝ ստեղծելով երաժշտական և բանավոր արտահայտության միասնական համակարգ։ Այսպիսի փոխհարաբերությունը հատկապես կարևոր է երգային ստեղծագործությունների լեզվաոճական բնութագրման համար։ Ժողովրդական և մասնագիտական երաժշտական մտածողության փոխազդեցությունը կարող է դրսևորվել նաև մեղեդիների կառուցման սկզբունքներում։ Ժողովրդական ավանդույթից փոխանցված ինտոնացիոն ձևերը կարող էին ենթարկվել մասնագիտական մշակման՝ ստանալով ավելի բարդ կառուցվածք կամ նոր գործառույթ։ Մյուս կողմից, մասնագիտական երաժշտության որոշ տարրեր կարող էին ներթափանցել ժողովրդական միջավայր և հետագայում վերածվել ավանդական երաժշտական նյութի։ Այս փոխադարձ գործընթացը ցույց է տալիս, որ ժողովրդական և մասնագիտական երաժշտությունը անհրաժեշտ է դիտարկել ոչ թե որպես միմյանցից մեկուսացված համակարգեր, այլ որպես փոխազդող մշակութային ոլորտներ։ Հետազոտության պատմամշակութային նշանակությունն այն է, որ երաժշտական լեզուն դիտարկվում է որպես տվյալ հասարակության աշխարհայացքի արտահայտման միջոց։ Երաժշտության մեջ պահպանված ինտոնացիոն, ռիթմական և ձևային առանձնահատկությունները կարող են վկայել հասարակության գեղագիտական նախասիրությունների, ծիսական պատկերացումների, սոցիալական կյանքի և մշակութային կապերի մասին։ Հետևաբար երաժշտագիտական վերլուծությունը կարող է լրացնել միջնադարյան հասարակության վերաբերյալ պատմական և մշակութաբանական ուսումնասիրությունները։ Աշխատանքի կարևորությունը պայմանավորված է նաև միջնադարյան երաժշտական ժառանգության համակարգված ուսումնասիրության անհրաժեշտությամբ։ Այդ ժառանգության մի մասը պահպանվել է գրավոր աղբյուրներում, մյուս մասը՝ բանավոր ավանդության միջոցով, իսկ որոշ նյութեր հասանելի են միայն հետագա գրառումների և համեմատական ուսումնասիրությունների շնորհիվ։ Երաժշտական լեզվի և ոճի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս տարբեր աղբյուրներից ստացված տվյալները համադրել և վերականգնել երաժշտական մշակույթի զարգացման ընդհանուր օրինաչափությունները։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը միջնադարյան ժողովրդապրոֆեսիոնալ երաժշտական ստեղծագործությունը ներկայացնում է որպես բարդ և բազմաշերտ երևույթ, որի լեզվաոճական համակարգը ձևավորվել է ժողովրդական ավանդույթի, մասնագիտական երաժշտական մտածողության, բանավոր փոխանցման և պատմամշակութային միջավայրի փոխազդեցության արդյունքում։ Մեղեդիական, ձայնակարգային, ռիթմական, ձևային և ինտոնացիոն առանձնահատկությունների համակողմանի քննությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տվյալ ժամանակաշրջանի երաժշտական մտածողության յուրահատկությունները և ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու միջնադարյան երաժշտական ժառանգության զարգացման մասին։

Տնտեսագիտություն

Տնտեսագիտական և ֆինանսական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում աուդիտորական գործունեության զարգացմանը խոչընդոտող խնդիրների ուսումնասիրությանը և դրանց լուծման հնարավոր ուղղությունների բացահայտմանը։ Քննության են առնվում աուդիտի կազմակերպման սկզբունքները, մասնագիտական գործունեության կարգավորման մեխանիզմները և աուդիտորական ծառայությունների որակի ապահովման հետ կապված հարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում իրավական ու ինստիտուցիոնալ միջավայրի կատարելագործմանը, մասնագիտական չափորոշիչների կիրառմանը, աուդիտորների որակավորման և շարունակական մասնագիտական զարգացման նշանակությանը։ Վերլուծվում են աուդիտորական կազմակերպությունների գործունեության արդյունավետության, անկախության, պատասխանատվության և վերահսկողության ապահովման հիմնական գործոնները։ Քննարկվում են նաև ֆինանսական հաշվետվությունների արժանահավատության բարձրացման, աուդիտորական ծառայությունների նկատմամբ վստահության ամրապնդման, մրցակցային միջավայրի զարգացման և մասնագիտական վերահսկողության մեխանիզմների կատարելագործման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված պատկերացում կազմելու աուդիտի ոլորտի զարգացման հիմնական ուղղությունների և ֆինանսական վերահսկողության համակարգում դրա նշանակության վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել աուդիտի, հաշվապահական հաշվառման, ֆինանսական վերահսկողության և կազմակերպությունների կառավարման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից դպրոցում մանկավարժների մեթոդական միավորումների գործունեության կազմակերպման և կատարելագործման հիմնախնդիրներին՝ ընդգծելով դրանց դերը ուսումնական գործընթացի որակի բարձրացման և ուսուցիչների մասնագիտական զարգացման ապահովման գործում։ Հեղինակը վերլուծում է մեթոդական միավորումների կառուցվածքը, գործառույթները և հիմնական ուղղությունները՝ ներառելով ուսումնական պլանավորման, դասավանդման մեթոդների կատարելագործման, փորձի փոխանակման և նորարարական մանկավարժական տեխնոլոգիաների ներդրման գործընթացները։ Գրքում դիտարկվում են նաև ուսուցիչների համագործակցության ձևերը, մասնագիտական վերապատրաստման կազմակերպումը և դպրոցական կառավարման համակարգում մեթոդական աշխատանքի արդյունավետության գնահատման չափանիշները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մեթոդական միավորումների գործունեության նորարարական մոտեցումներին՝ թիմային աշխատանք, հետազոտական գործունեության խթանում և ուսուցման թվայնացման հնարավորությունների կիրառումը։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև այն խնդիրները, որոնք խոչընդոտում են մեթոդական աշխատանքի արդյունավետությանը՝ ներառյալ կազմակերպչական, տեղեկատվական և մոտիվացիոն գործոնները։ Աշխատությունը առաջարկում է կատարելագործման ուղիներ՝ ուղղված մանկավարժական փորձի համակարգված տարածմանը, ուսուցման որակի բարձրացմանը և դպրոցական կրթության արդիականացմանը։ Այն օգտակար է դպրոցների ղեկավարների, ուսուցիչների և կրթության ոլորտի մեթոդիստների համար։

Հոգեբանություն

Աշխատությունը նվիրված է անձի հոգեբանական տիպերի առանձնահատկությունների և մասնագիտական գործունեության ընթացքում առաջացող աշխատանքային սթրեսի միջև գոյություն ունեցող փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են անձի անհատական-հոգեբանական տարբերությունները, խառնվածքի, բնավորության, հուզական կայունության և վարքային առանձնահատկությունների ազդեցությունը աշխատանքային միջավայրում սթրեսային իրավիճակների ընկալման ու հաղթահարման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հոգեբանական տիպաբանությունների տեսական մոտեցումներին, անձնային հատկությունների գնահատման մեթոդներին, ինչպես նաև մասնագիտական սթրեսի առաջացման հիմնական պատճառներին և դրսևորումներին։ Ուսումնասիրվում են աշխատանքային ծանրաբեռնվածության, պատասխանատվության, միջանձնային հարաբերությունների, կազմակերպական միջավայրի և մասնագիտական պահանջների ազդեցությունը աշխատակիցների հոգեբանական վիճակի վրա։ Անդրադարձ է կատարվում տարբեր հոգեբանական տիպերին բնորոշ սթրեսակայունության, հուզական արձագանքման, հարմարվողականության և դժվարությունների հաղթահարման ռազմավարությունների առանձնահատկություններին։ Կարևորվում են մասնագիտական այրման կանխարգելման, աշխատակիցների հոգեբանական բարեկեցության պահպանման, աշխատանքային պայմանների բարելավման և կազմակերպություններում հոգեբանական աջակցության արդյունավետ մեխանիզմների մշակման հնարավորությունները։ Դիտարկվում են հոգեբանական թեստավորման, հարցումների և համեմատական վերլուծության կիրառման հնարավորությունները՝ անձնային առանձնահատկությունների և աշխատանքային սթրեսի միջև կապերի բացահայտման նպատակով։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հոգեբանների, կազմակերպական հոգեբանության մասնագետների, մարդկային ռեսուրսների կառավարման ոլորտի աշխատակիցների, ղեկավարների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Տնտեսագիտություն

Տնտեսագիտական, մակրոտնտեսական և տնտեսական զարգացման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության իրական հատվածի արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրների, դրանց առաջացման պատճառների և լուծման հնարավոր ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում իրական հատվածի կառուցվածքը, արդյունաբերության, գյուղատնտեսության, շինարարության և նյութական արտադրության այլ ոլորտների զարգացման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց դերը երկրի տնտեսական աճի ապահովման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արտադրողականության, հիմնական կապիտալի օգտագործման, աշխատանքային ռեսուրսների արդյունավետության և արտադրական ծախսերի կառավարման ցուցանիշներին։ Վերլուծվում են տնտեսության իրական հատվածի զարգացման վրա ազդող ներդրումային, տեխնոլոգիական, ֆինանսական և ինստիտուցիոնալ գործոնները։ Քննարկվում են արտադրական ձեռնարկությունների մրցունակության բարձրացման, նորարարական տեխնոլոգիաների ներդրման, արտադրական կարողությունների արդիականացման և ռեսուրսների արդյունավետ բաշխման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել Հայաստանի տնտեսության ճյուղային կառուցվածքի փոփոխությունները, արտադրության ծավալների շարժընթացը, ավելացված արժեքի ձևավորումը և առանձին ոլորտների տնտեսական արդյունավետության համեմատական ցուցանիշները։ Անդրադարձ է կատարվում պետական տնտեսական քաղաքականության, հարկային և ներդրումային խթանների, ֆինանսավորման հասանելիության և գործարար միջավայրի ազդեցությանը իրական հատվածի զարգացման վրա։ Կարևորվում է արտահանման ներուժի ընդլայնումը, տեղական արտադրության մրցունակության ամրապնդումը և տնտեսական գործունեության բազմազանեցումը։ Աշխատանքը կարող է նպաստել տնտեսության իրական հատվածի կառուցվածքային հիմնախնդիրների բացահայտմանը, արտադրողականության բարձրացման մեխանիզմների մշակմանը և տնտեսական աճի կայունության ապահովմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել մակրոտնտեսագիտության, արդյունաբերական տնտեսագիտության, տնտեսական քաղաքականության, ներդրումային կառավարման և Հայաստանի տնտեսական զարգացման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է արևմտահայ կրթական համակարգի, մանկավարժական գաղափարների և դպրոցական կյանքի զարգացման պատմությանը 19-րդ դարի երկրորդ կեսից մինչև 1915 թվականը։ Ուսումնասիրության շրջանակում ներկայացվում են այն հասարակական, մշակութային և կրթական պայմանները, որոնց ազդեցությամբ ձևավորվել ու զարգացել են արևմտահայ մանկավարժական միտքը և ազգային դպրոցը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կրթության կազմակերպման սկզբունքներին, դպրոցների գործունեությանը, ուսուցման և դաստիարակության մեթոդներին, ուսումնական ծրագրերին, դասագրքերին, ուսուցիչների պատրաստման խնդիրներին և կրթության տարածման ուղղությամբ իրականացված նախաձեռնություններին։ Քննարկվում է հայ մտավորականների, մանկավարժների, գրողների, հասարակական և մշակութային գործիչների մասնակցությունը կրթական գաղափարների զարգացմանը, ինչպես նաև նրանց տեսակետները ազգային դաստիարակության, մայրենի լեզվի ուսուցման, աշխարհիկ կրթության, անձի բարոյական ձևավորման և հասարակության առաջընթացի վերաբերյալ։ Լուսաբանվում է հայկական դպրոցների նշանակությունը ազգային ինքնության, լեզվի, պատմական հիշողության և մշակութային ժառանգության պահպանման գործում՝ հատկապես Օսմանյան կայսրության հասարակական և քաղաքական պայմաններում։ Անդրադարձ է կատարվում տարբեր տեսակի կրթական հաստատությունների գործունեությանը, դպրոցական ցանցի ընդլայնմանը, կրթության հասանելիության խնդիրներին և կրթական բարեփոխումների անհրաժեշտությանը։ Կարևորվում է նաև կանանց և աղջիկների կրթության զարգացման հարցը, կրթության մեջ նոր մանկավարժական գաղափարների ներթափանցումը և ավանդական ուսուցման ձևերի աստիճանական վերափոխումը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու, թե ինչպես են եվրոպական և ժամանակի այլ կրթական գաղափարները փոխազդել հայկական մանկավարժական ավանդույթների հետ և նպաստել ուսուցման բովանդակության ու մեթոդների փոփոխությանը։ Դպրոցը դիտարկվում է ոչ միայն որպես գիտելիքի փոխանցման հաստատություն, այլև որպես ազգային ու հասարակական կյանքի կարևոր կենտրոն, որտեղ ձևավորվել են նոր սերնդի մտավոր, բարոյական և քաղաքացիական պատկերացումները։ Հետազոտության ժամանակագրական ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու մի քանի տասնամյակների ընթացքում արևմտահայ կրթական կյանքի փոփոխությունները, մանկավարժական մտքի հիմնական ուղղությունները, ձեռքբերումներն ու դժվարությունները և դրանց կապը ժամանակաշրջանի պատմական զարգացումների հետ։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ մանկավարժության և կրթության պատմության ուսումնասիրման համար՝ ամբողջական պատկերացում տալով արևմտահայ դպրոցական համակարգի ձևավորման, կրթական գաղափարների զարգացման և ազգային մշակութային կյանքում դպրոցի ունեցած դերի մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել մանկավարժության, հայոց պատմության, կրթության պատմության, մշակութաբանության և հայագիտության ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների, ուսուցիչների և ուսանողների համար։