Մշակութային առաջընթացը բրոնզի և վաղ երկաթի դարաշրջաններում. ԽՍՀՄ կազմավորման 60-ամյակին նվիրված համամիութենական գիտաժողովի զեկուցումների հիմնադրույթներ

Գրականություն

Սա գրականագիտական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է մարդու օտարման (ալիենացիայի) հիմնախնդրի գեղարվեստական արտացոլմանը հայ ժամանակակից արձակում՝ 1970–2003 թվականների ընթացքում։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են սոցիալական, հոգեբանական և գոյաբանական գործոնները, որոնք պայմանավորում են անհատի օտարումը հասարակությունից, ինքնությունից և արժեքային համակարգից։ Դիտարկվում են տարբեր հեղինակների արձակ ստեղծագործություններում մարդու ներաշխարհի ճեղքվածքի, միայնության, ներքին կոնֆլիկտների և իրականության նկատմամբ օտարված վերաբերմունքի դրսևորումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում խորհրդային և հետխորհրդային ժամանակաշրջանների սոցիալ-մշակութային փոփոխությունների ազդեցությանը գրական գործընթացների վրա, ինչպես նաև գեղարվեստական ձևերի և լեզվաոճական միջոցների միջոցով օտարման թեմայի արտահայտմանը։ Քննարկվում են նաև մոդեռնիստական և պոստմոդեռնիստական միտումների ազդեցությունները հայ արձակի զարգացման վրա։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ գրականագիտության և ժամանակակից գրական գործընթացների ուսումնասիրության ոլորտներում՝ նպաստելով մարդու օտարման գաղափարի բազմաշերտ գեղարվեստական մեկնաբանությանը։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է քվանտային կետերում և քվանտային «շտրիխներում» (կվազիմեկաչափ նանոկառուցվածքներ) փոխանակային փոխազդեցությունների և օպտիկական կլանման երևույթների տեսական ու փորձարարական ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը վերլուծում է էլեկտրոնների և անցքերի (holes) քվանտային սահմանափակման պայմաններում առաջացող էներգետիկ մակարդակները, դրանց փոխազդեցությունները և այդ գործընթացների ազդեցությունը նյութերի օպտիկական հատկությունների վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում փոխանակային էֆեկտներին, որոնք պայմանավորում են մասնիկների սպինային և կուլոնային փոխազդեցությունների առանձնահատկությունները նանոկառուցվածքներում։ Գրքում քննարկվում է նաև լուսային ճառագայթման կլանման մեխանիզմը քվանտային սահմանափակված համակարգերում՝ ընդգծելով էներգետիկ սպեկտրների դիսկրետ բնույթը և դրա հետևանքները օպտոէլեկտրոնային հատկությունների վրա։ Հեղինակը ներկայացնում է տեսական մոդելներ և հաշվարկային մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս նկարագրել քվանտային չափերի ազդեցությունը օպտիկական անցումների հավանականության, սպեկտրային գծերի լայնության և ինտենսիվության վրա։ Աշխատությունը կարևոր ներդրում է նանոտեխնոլոգիայի, կիսահաղորդչային ֆիզիկայի և քվանտային օպտիկայի ոլորտներում՝ նպաստելով նոր սերնդի օպտոէլեկտրոնային սարքերի, լազերների և սենսորների մշակման գիտական հիմքերի ձևավորմանը։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է խաղողի նոր մուսկատային սորտերից շշային եղանակով մուսկատային շամպայնի ստացման տեխնոլոգիայի մշակմանը և դրա տեխնոլոգիական ու որակական հիմնավորմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել նոր սորտերի ներուժը փրփրուն գինու արտադրության մեջ և մշակել այնպիսի տեխնոլոգիական մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն կտան պահպանել ու առավել լիարժեք արտահայտել մուսկատային խաղողին բնորոշ բույրային և համային հատկանիշները։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են նոր մուսկատային սորտերի խաղողի տեխնոլոգիական հատկությունները, հումքի քիմիական կազմը, հասունության աստիճանը և գինեգործական վերամշակման համար դրանց պիտանիությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում խաղողի նախնական վերամշակմանը, քաղցուի ստացման և մշակման պայմաններին, խմորման գործընթացների կառավարմանը և հիմքային գինու ձևավորմանը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է շշային եղանակով երկրորդային խմորման և հետագա հասունացման գործընթացների ուսումնասիրությունը, որոնց պայմանները էական ազդեցություն ունեն փրփրուն գինու կառուցվածքի, գազավորվածության, բույրի և համային հավասարակշռության վրա։ Վերլուծվում են տեխնոլոգիական գործընթացի առանձին փուլերի փոխկապակցվածությունը, ջերմաստիճանային և ժամանակային ռեժիմները, խմորիչների ընտրությունը և հասունացման պայմանների ազդեցությունը վերջնական արտադրանքի որակի վրա։ Ուսումնասիրության ընթացքում գնահատվում են ստացված խմիչքի ֆիզիկաքիմիական և օրգանոլեպտիկ ցուցանիշները՝ ներառելով գույնը, բույրը, համը, փրփրունությունը և այլ բնութագրեր։ Կարևորվում է այնպիսի տեխնոլոգիական սխեմայի մշակումը, որը թույլ կտա առավել արդյունավետ օգտագործել նոր սորտերի առանձնահատկությունները և ստանալ կայուն որակական ցուցանիշներով արտադրանք։ Աշխատությունը միավորում է խաղողագործության և գինեգործության գիտական ու տեխնոլոգիական մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով գնահատել նոր մուսկատային սորտերի կիրառական արժեքը և դրանց հիման վրա յուրահատուկ բնութագրերով փրփրուն գինիների արտադրության հեռանկարները։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել հայկական գինեգործության արտադրատեսակների բազմազանեցմանը, նոր տեխնոլոգիական լուծումների ներդրմանը և տեղական խաղողի սորտերի արդյունավետ օգտագործմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել գինեգործներին, սննդի տեխնոլոգներին, խաղողագործության և գինեգործության ոլորտների մասնագետներին, արտադրության ինժեներներին, հետազոտողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Այլ առարկաներ

Համախառն ազգային արդյունքը (ՀԱԱ) մակրոտնտեսական կարևոր ցուցանիշ է, որը արտահայտում է որոշակի ժամանակահատվածում տվյալ երկրի ռեզիդենտների կողմից արտադրված վերջնական ապրանքների և ծառայությունների ընդհանուր արժեքը՝ անկախ այն բանից, թե արտադրությունը կատարվել է երկրի ներսում, թե արտերկրում։ Այն օգտագործվում է երկրի տնտեսական ակտիվության, արտադրողականության և բնակչության տնտեսական կարողությունների գնահատման համար։ ՀԱԱ-ն նման է համախառն ներքին արդյունքին (ՀՆԱ), սակայն հիմնական տարբերությունն այն է, որ ՀՆԱ-ն հաշվի է առնում միայն երկրի տարածքում ստեղծված արտադրանքը, իսկ ՀԱԱ-ն՝ նաև արտերկրում աշխատող երկրի քաղաքացիների կողմից ստացված եկամուտները՝ հանելով օտարերկրացիների կողմից երկրի ներսում ստացված եկամուտները։ Այսինքն՝ ՀԱԱ = ՀՆԱ + արտերկրից ստացված եկամուտներ − արտերկիր փոխանցված եկամուտներ։ ՀԱԱ-ի հաշվարկման հիմնական եղանակները երեքն են՝ արտադրական, եկամտային և ծախսային մոտեցումները։ Արտադրական եղանակով ՀԱԱ-ն հաշվարկվում է՝ գումարելով տնտեսության բոլոր ոլորտներում ստեղծված ավելացված արժեքը՝ խուսափելով կրկնահաշվարկից։ Եկամտային մոտեցմամբ հաշվի են առնվում բոլոր եկամուտները, որոնք ստեղծվել են արտադրության գործընթացում՝ աշխատավարձերը, շահույթը, տոկոսները և վարձակալական եկամուտները։ Ծախսային մոտեցմամբ ՀԱԱ-ն հաշվարկվում է որպես վերջնական ապրանքների և ծառայությունների վրա կատարված բոլոր ծախսերի գումար՝ ներառյալ սպառումը, ներդրումները, պետական ծախսերը և զուտ արտահանումը։ Այս երեք մոտեցումները տեսականորեն պետք է ապահովեն նույն արդյունքը, քանի որ դրանք արտացոլում են նույն տնտեսական գործընթացը տարբեր կողմերից։ ՀԱԱ-ի կարևորությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն թույլ է տալիս գնահատել երկրի տնտեսական հզորությունը, համեմատել տարբեր երկրների տնտեսական զարգացումը և մշակել տնտեսական քաղաքականություն։ Սակայն այս ցուցանիշն ունի նաև սահմանափակումներ, քանի որ չի արտացոլում եկամուտների բաշխումը, ոչ պաշտոնական տնտեսությունը և կյանքի որակի ոչ նյութական կողմերը։ Այսպիսով, համախառն ազգային արդյունքը հանդիսանում է երկրի տնտեսական գործունեության հիմնական մակրոտնտեսական ցուցանիշներից մեկը, իսկ դրա հաշվարկման տարբեր եղանակները հնարավորություն են տալիս բազմակողմանիորեն գնահատել ազգային տնտեսության իրական վիճակը և զարգացման միտումները։

Կրոն

Այս աստվածաբանական աշխատությունը ներկայացնում է քրիստոնեական եկեղեցու նշանավոր հայրերից մեկի՝ Սուրբ Հովհան Ոսկեբերանի մեկնողական ավանդությունը՝ նվիրված Հին Կտակարանի Եսայի մարգարեի գրքի բովանդակության և հոգևոր իմաստի բացահայտմանը։ Եսայի մարգարեի գիրքը կարևոր տեղ է զբաղեցնում աստվածաշնչյան գրականության մեջ՝ ընդգրկելով Աստծո արդարության, ժողովրդի հոգևոր վիճակի, ապաշխարության, փրկության հույսի, արդարության հաստատման և ապագա փրկչական իրադարձությունների վերաբերյալ մարգարեական խոսքեր։ Քրիստոնեական մեկնողական ավանդության մեջ այս գիրքը հատկապես նշանակալի է Մեսիայի գալստյան, աստվածային փրկագործության և մարդկության հոգևոր վերափոխման հետ կապված մարգարեությունների տեսանկյունից։ Հովհան Ոսկեբերանը հայտնի է աստվածաշնչյան բնագրերի խորքային մեկնությամբ, բարոյական հարցադրումների ընդգծմամբ և Սուրբ Գրքի ուսմունքը հավատացյալների առօրյա կյանքի հետ կապելու իր մոտեցմամբ։ Նրա մեկնողական ժառանգության կարևոր առանձնահատկություններից է աստվածաշնչյան խոսքի իմաստի բացահայտումը՝ հաշվի առնելով ինչպես բնագրի պատմական ու գրական համատեքստը, այնպես էլ դրա հոգևոր և բարոյական նշանակությունը։ Նման մեկնություններում ուշադրություն է դարձվում մարգարեական խոսքի բովանդակությանը, դրա հասցեատերերի պատմական իրավիճակին, մեղքի ու արդարության հակադրությանը, ապաշխարության անհրաժեշտությանը և Աստծո ողորմության գաղափարին։ Եսայի մարգարեի խոսքերի քրիստոնեական մեկնաբանությունը նաև հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու Հին և Նոր Կտակարանների գաղափարական կապերը, հատկապես այն հատվածները, որոնք քրիստոնեական ավանդության մեջ ընկալվել են որպես Քրիստոսի անձի, առաքելության և փրկագործության նախապատկերներ։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի աստվածաշնչյան ուսմունքի խորքային ընկալման համար, քանի որ միավորում է Սուրբ Գրքի մեկնությունը, եկեղեցու հայրերի աստվածաբանական մտածողությունը և բարոյական դաստիարակության նպատակները։ Այն ընթերցողին ուղղորդում է ուշադրություն դարձնելու հավատքի և գործերի փոխկապակցվածությանը, հոգևոր պատասխանատվությանը, արդարության պահպանմանը և Աստծո կամքի ճանաչմանը։ Սուրբ Հովհան Ոսկեբերանի մեկնողական ժառանգությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում քրիստոնեական աստվածաբանության պատմության մեջ և դարեր շարունակ օգտագործվել է հոգևոր կրթության, քարոզչության ու Սուրբ Գրքի ուսումնասիրության մեջ։ Այս հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ եկեղեցական գրականության, հայրաբանական ժառանգության, աստվածաշնչյան մեկնաբանության և քրիստոնեական աստվածաբանական մտքի պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հոգևորականներին, աստվածաբաններին, բանասերներին և ընթերցողներին, որոնք ուսումնասիրում են Հովհան Ոսկեբերանի երկերը, Եսայի մարգարեի գիրքը և հայերենով պահպանված քրիստոնեական մեկնողական ավանդությունը։

Աշխարհագրություն

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության մակերևույթային ջրերի որակի համալիր գնահատման նոր ինդեքսների մշակմանը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել ջրային ռեսուրսների մոնիթորինգի արդյունավետությունը և ապահովել էկոլոգիական վիճակի ավելի ճշգրիտ գնահատում։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են մակերևույթային ջրերի որակի ձևավորման հիմնական գործոնները՝ ներառյալ բնական հիդրոքիմիական գործընթացները և մարդածին ազդեցությունները, ինչպիսիք են արդյունաբերական արտահոսքերը, գյուղատնտեսական աղտոտումը և քաղաքային կեղտաջրերը։ Աշխատությունում քննվում են ջրի ֆիզիկաքիմիական և կենսաբանական ցուցանիշների համադրության վրա հիմնված գնահատման մոտեցումները, ինչպես նաև միջազգային փորձը ջրային որակի ինդեքսների կիրառման ոլորտում։