Некоторые эпидемиологические, клинико-лабораторные показатели поражений полости pтa при сахарном диабете и патогенетическая терапия диабетического пародонтолиза

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է ատամնաշարերի մեսիալ օկլյուզիայի սահմանային ձևերի կլինիկամորֆոմետրիկ առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և դրանց հիման վրա բուժման առավել նպատակահարմար մեթոդի ընտրության հիմնավորմանը։ Հետազոտության հիմնական խնդիրն է բացահայտել այն կլինիկական և չափաբանական ցուցանիշները, որոնք հնարավորություն են տալիս տարբերակել սահմանային դեպքերը և յուրաքանչյուր հիվանդի համար ընտրել առավել արդյունավետ ու կանխատեսելի օրթոդոնտիկ բուժման մոտեցում։ Ուսումնասիրության շրջանակում մեսիալ օկլյուզիան դիտարկվում է որպես ատամնաշարերի և ծնոտների փոխհարաբերությունների խանգարում, որի տարբեր ձևերը կարող են ունենալ տարբեր անատոմիական և ֆունկցիոնալ հիմքեր։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն դեպքերին, երբ շեղման արտահայտվածությունը գտնվում է սահմանային մակարդակում, և միայն մեկ ախտորոշիչ ցուցանիշի հիման վրա բուժման մարտավարության որոշումը կարող է բավարար չլինել։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են հիվանդների դեմքի և ատամնածնոտային համակարգի կլինիկական առանձնահատկությունները, ատամների և ատամնաշարերի փոխհարաբերությունները, ծնոտների չափերն ու դիրքային հարաբերությունները, ինչպես նաև օկլյուզիայի բնութագրիչները։ Մորֆոմետրիկ հետազոտությունների միջոցով գնահատվում են տարբեր գծային և անկյունային չափումներ, որոնց համադրումը հնարավորություն է տալիս ավելի ճշգրիտ որոշել կմախքային և ատամնային բաղադրիչների հարաբերակցությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տարբեր ախտորոշիչ մեթոդների արդյունքների համադրումը՝ կլինիկական զննության, չափաբանական տվյալների և ռենտգենաբանական կամ ցեֆալոմետրիկ ցուցանիշների հիման վրա։ Այսպիսի համալիր մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ տարբերակել այն դեպքերը, որոնց դեպքում հնարավոր է օրթոդոնտիկ եղանակով ուղղել խանգարումը, և այն իրավիճակները, երբ անհրաժեշտ է այլ բուժական մարտավարություն։ Աշխատությունում կարող են համեմատվել բուժման տարբեր մեթոդների ցուցումները, սահմանափակումները և ակնկալվող արդյունքները՝ հաշվի առնելով հիվանդի տարիքը, ատամնաշարերի վիճակը, ծնոտների փոխհարաբերությունները և անոմալիայի ծանրության աստիճանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի բուժման արդյունքի կանխատեսումը, քանի որ սահմանային ձևերի դեպքում սխալ ընտրված մեթոդը կարող է հանգեցնել ոչ բավարար արդյունքի կամ բուժման կայունության նվազմանը։ Կլինիկամորֆոմետրիկ տվյալների կիրառումը հնարավորություն է տալիս բուժման որոշումը դարձնել առավել օբյեկտիվ և անհատականացված՝ նվազեցնելով միայն տեսողական գնահատման կամ առանձին չափանիշների վրա հիմնվելու հավանական սխալները։ Հետազոտությունը կարևոր է նաև օրթոդոնտիկ ախտորոշման կատարելագործման տեսանկյունից, քանի որ սահմանային ձևերի ճիշտ դասակարգումը բուժման պլանավորման առանցքային պայմաններից է։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել բուժման արդյունավետության բարձրացմանը, բուժական սխեմաների անհատականացմանը և երկարաժամկետ կայուն արդյունքների ապահովմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել օրթոդոնտներին, ստոմատոլոգներին, դիմածնոտային մասնագետներին, կլինիկական ախտորոշմամբ զբաղվող բժիշկներին, ինչպես նաև բժշկական բուհերի համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին և հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է մեսիալ օկլյուզիայի կլինիկական գնահատումը և մորֆոմետրիկ վերլուծությունը՝ նպատակ ունենալով սահմանային դեպքերի համար մշակել բուժման ընտրության ավելի հիմնավորված չափանիշներ և ապահովել առավել կանխատեսելի, արդյունավետ ու անհատականացված օրթոդոնտիկ բուժում։

Քիմիա

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է 4,4-դիմեթօքսի-2E-բուտենալի հիման վրա ցածրամոլեկուլային կենսակարգավորիչների սինթեզի խնդիրներին և այդ ուղղությամբ իրականացվող օրգանական քիմիական հետազոտություններին։ Աշխատության կենտրոնում օրգանական միացությունների նպատակային սինթեզն է, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը և այն հնարավորությունները, որոնք ընձեռում է տվյալ ալդեհիդային միացությունը կենսաբանական ակտիվություն ունեցող նոր նյութերի ստացման համար։ Նման հետազոտությունները գտնվում են օրգանական սինթեզի և կենսաօրգանական քիմիայի սահմանագծում, քանի որ մի կողմից պահանջում են մշակել արդյունավետ քիմիական փոխարկումներ, իսկ մյուս կողմից՝ հաշվի առնել ստացվող միացությունների հնարավոր կենսաբանական ազդեցությունն ու կառուցվածք-ակտիվություն փոխհարաբերությունները։ 4,4-դիմեթօքսի-2E-բուտենալը կառուցվածքային առումով հետաքրքիր ելանյութ է, քանի որ պարունակում է միաժամանակ ալդեհիդային ֆունկցիոնալ խումբ, կրկնակի կապ և դիմեթօքսի խմբավորում։ Այս ֆունկցիոնալ խմբերի համակցությունը միացությանը տալիս է հետագա քիմիական ձևափոխությունների լայն հնարավորություն։ Ալդեհիդային խումբը կարող է մասնակցել տարբեր կոնդենսացման և նուկլեոֆիլային փոխազդեցությունների, իսկ կրկնակի կապը կարող է ենթարկվել միացման կամ այլ տրանսֆորմացիաների։ Դիմեթօքսի հատվածը ևս կարող է կարևոր դեր ունենալ մոլեկուլի հետագա վերափոխումների և թիրախային կառուցվածքների ձևավորման մեջ։ Հետազոտության կարևոր խնդիրը նման ելանյութի քիմիական ռեակցիոնունակության ուսումնասիրությունն է։ Ցածրամոլեկուլային կենսակարգավորիչների նպատակային ստացման համար անհրաժեշտ է ընտրել այնպիսի սինթետիկ սխեմաներ, որոնք հնարավորություն կտան վերահսկելի կերպով փոխել սկզբնական մոլեկուլի կառուցվածքը և ստանալ ցանկալի ֆունկցիոնալ խմբերով նոր ածանցյալներ։ Այս գործընթացում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն ռեակցիայի պայմանների ընտրությունը, ռեագենտների բնույթը, ջերմաստիճանը, լուծիչը, ռեակցիայի տևողությունը և միջանկյալ միացությունների կայունությունը։ Նպատակային օրգանական սինթեզի կարևոր սկզբունքն այն է, որ յուրաքանչյուր հաջորդ քիմիական փոխարկում պետք է ընտրվի ոչ միայն ցանկալի արտադրանքը ստանալու, այլև կողմնակի ռեակցիաները նվազեցնելու և վերջնական միացության մաքրությունն ապահովելու համար։ Աշխատության մեջ ցածրամոլեկուլային կենսակարգավորիչների հասկացությունը կապվում է այն օրգանական միացությունների հետ, որոնք փոքր մոլեկուլային զանգված ունենալով՝ կարող են ազդել կենսաբանական համակարգերի որոշակի գործընթացների վրա։ Այդպիսի միացությունները կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել կենսաքիմիայի, դեղաքիմիայի, բույսերի ֆիզիոլոգիայի և կենսատեխնոլոգիայի համար։ Նոր կենսակարգավորիչների որոնումը սովորաբար հիմնված է կառուցվածքային բազմազանության ստեղծման վրա, որից հետո ստացված միացությունները կարող են ուսումնասիրվել կենսաբանական ակտիվության տեսանկյունից։ Այսպիսով, քիմիական սինթեզը տվյալ հետազոտության մեջ ոչ թե վերջնական նպատակ է, այլ կենսաբանական նշանակություն ունեցող նոր միացությունների ստացման հիմնական գործիքը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ստացված նյութերի կառուցվածքի հաստատումը։ Օրգանական սինթեզում արտադրանքի ստացման փաստը ինքնին բավարար չէ․ անհրաժեշտ է ապացուցել, որ ստացվել է հենց նախատեսված կառուցվածքով միացությունը։ Այդ նպատակով կարող են կիրառվել տարբեր ֆիզիկաքիմիական և սպեկտրոսկոպիական մեթոդներ, որոնց միջոցով որոշվում են մոլեկուլի ֆունկցիոնալ խմբերը, կապերի բնույթը, մոլեկուլային կառուցվածքը և նյութի մաքրության աստիճանը։ Սպեկտրոսկոպիական տվյալների համադրումը քիմիական փոխակերպումների տրամաբանության հետ հնարավորություն է տալիս վստահորեն նույնականացնել ստացված միացությունները։ Կարևոր է նաև ելանյութի կառուցվածքում կրկնակի կապի երկրաչափական կոնֆիգուրացիայի պահպանումը կամ փոփոխությունը։ «2E» նշումը ցույց է տալիս, որ կրկնակի կապի շուրջ առկա է E-կոնֆիգուրացիա, և սինթեզի ընթացքում դրա պահպանման հարցը կարող է էական նշանակություն ունենալ վերջնական արտադրանքի կառուցվածքի համար։ Ստերեոքիմիական տարբերությունները երբեմն կարող են ազդել նյութի ֆիզիկական հատկությունների և կենսաբանական ակտիվության վրա, ուստի նման հետազոտություններում անհրաժեշտ է ուշադրություն դարձնել ոչ միայն ատոմների միացման հաջորդականությանը, այլև դրանց տարածական դասավորությանը։ Ցածրամոլեկուլային կենսակարգավորիչների սինթեզի ուսումնասիրության կարևոր փուլ կարող է լինել կառուցվածքային տարբեր ածանցյալների ստացումը։ Մեկ ելանյութից մի շարք կառուցվածքային անալոգների ստացումը հնարավորություն է տալիս համեմատել դրանց հատկությունները և բացահայտել այն կառուցվածքային տարրերը, որոնք առավել նշանակալի են կենսաբանական ազդեցության համար։ Այս մոտեցումը հիմք է ստեղծում կառուցվածք-կենսաբանական ակտիվություն հարաբերությունների ուսումնասիրության համար։ Եթե մոլեկուլի որոշակի հատվածի փոփոխությունը հանգեցնում է ակտիվության աճի, նվազման կամ լրիվ կորստի, կարելի է ենթադրել, որ տվյալ հատվածը կարևոր դեր ունի կենսաբանական ազդեցության ձևավորման մեջ։ Հետազոտության մեթոդաբանական նշանակությունը պայմանավորված է քիմիական սինթեզի և կենսաբանական փորձարկման հնարավոր կապով։ Սինթեզի փուլում ստացվում է միացությունների շարք, իսկ հետագա ուսումնասիրությունների ընթացքում դրանք կարող են ենթարկվել կենսաբանական գնահատման։ Այսպիսի հաջորդականությունը թույլ է տալիս իրականացնել նպատակային նյութերի որոնում՝ աստիճանաբար նեղացնելով այն կառուցվածքների շրջանակը, որոնք ունեն ցանկալի հատկություններ։ Այդ պատճառով օրգանական սինթեզի արդյունավետության հետ մեկտեղ կարևոր է նաև ստացված միացությունների ֆունկցիոնալ բազմազանությունը։ Աշխատանքը կարող է նշանակություն ունենալ նաև նոր կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի ստացման ռազմավարությունների մշակման համար։ Բնական կենսակարգավորիչների կառուցվածքը հաճախ բարդ է, իսկ դրանց մեկուսացումը կամ մեծ քանակությամբ ստացումը կարող է դժվար լինել։ Ցածրամոլեկուլային սինթետիկ անալոգների ստեղծումը հնարավորություն է տալիս ստանալ ավելի մատչելի, կառուցվածքային առումով վերահսկելի և անհրաժեշտ հատկություններով նյութեր։ Այդպիսի մոտեցումը կարող է հետագայում կիրառվել ինչպես կենսաբանական գործընթացների ուսումնասիրման, այնպես էլ գործնական նշանակություն ունեցող նոր միացությունների որոնման մեջ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կենտրոնանում է 4,4-դիմեթօքսի-2E-բուտենալի քիմիական հնարավորությունների օգտագործման վրա՝ ցածրամոլեկուլային կենսակարգավորիչների ստացման նպատակով։ Այն համադրում է օրգանական սինթեզի տեսական սկզբունքները, ֆունկցիոնալ խմբերի նպատակային ձևափոխումը, ստացված նյութերի կառուցվածքային նույնականացումը և կենսաբանական ակտիվության հետագա ուսումնասիրման հնարավորությունները։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել օրգանական և կենսաօրգանական քիմիայի մասնագետներին, քիմիական սինթեզով զբաղվող հետազոտողներին, կենսաքիմիկոսներին, դեղաքիմիայի ոլորտի մասնագետներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին՝ հատկապես նոր ցածրամոլեկուլային կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների նպատակային ստացման և դրանց կառուցվածքային ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է մաքսային գործունեության կազմակերպման և կատարելագործման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը և դրանց ազդեցության գնահատմանը Հայաստանի Հանրապետության առևտրատնտեսական հարաբերությունների զարգացման գործընթացում։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են մաքսային համակարգի դերը արտաքին առևտրի կարգավորման, ապրանքների ներմուծման և արտահանման գործընթացների կազմակերպման, պետական եկամուտների ապահովման, տնտեսական շահերի պաշտպանության և միջազգային առևտրի խթանման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մաքսային վարչարարության արդյունավետության բարձրացման, ընթացակարգերի պարզեցման, ժամանակակից տեխնոլոգիաների ներդրման, թվայնացման, ռիսկերի կառավարման և մաքսային հսկողության կատարելագործման ուղղություններին։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են նաև մաքսային քաղաքականության և արտաքին տնտեսական գործունեության փոխկապակցվածությունը, առևտրային գործընթացների վրա մաքսային ընթացակարգերի ազդեցությունը և տնտեսավարող սուբյեկտների համար բարենպաստ գործարար միջավայրի ձևավորման հնարավորությունները։ Կարևորվում է մաքսային գործընթացների թափանցիկության և կանխատեսելիության բարձրացումը, սահմանային ձևակերպումների արագացումը և վարչական բեռի նվազեցումը, որոնք կարող են նպաստել արտաքին առևտրի ծավալների ընդլայնմանը և միջազգային տնտեսական կապերի ակտիվացմանը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու գործող համակարգի հիմնական խնդիրները և ներկայացնելու դրա կատարելագործման հնարավոր ուղղություններ՝ հաշվի առնելով Հայաստանի տնտեսական զարգացման և միջազգային առևտրատնտեսական ինտեգրման առաջնահերթությունները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետներին, մաքսային ոլորտի մասնագետներին, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցներին, արտաքին առևտրով զբաղվող տնտեսավարողներին, հետազոտողներին, դասախոսներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է սննդարդյունաբերության երկրորդային հումքի հիման վրա բինար սորբենտների ստացման տեխնոլոգիայի մշակմանը՝ ընդգծելով արդյունաբերական թափոնների վերամշակման և շրջակա միջավայրի պահպանության արդիական խնդիրները։ Վերլուծվում են տարբեր օրգանական մնացորդների՝ բուսական և կենդանական ծագման թափոնների քիմիական և կառուցվածքային վերափոխման հնարավորությունները՝ նպատակ ունենալով ստանալ բարձր արդյունավետությամբ սորբցիոն նյութեր։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բինար սորբենտների ֆիզիկաքիմիական հատկություններին, դրանց մակերեսային ակտիվությանը, ծակոտկեն կառուցվածքին և աղտոտիչների (ծանր մետաղներ, օրգանական միացություններ) կլանման մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրությունը նաև քննարկում է ստացման տեխնոլոգիական փուլերը, ակտիվացման մեթոդները և գործընթացի օպտիմալացման պայմանները՝ ապահովելով բարձր արդյունավետություն և տնտեսապես շահավետ արտադրություն։ Աշխատությունը ներկայացնում է կիրառական լուծումներ, որոնք կարող են օգտագործվել ջրի մաքրման, էկոլոգիական վերականգնման և արդյունաբերական թափոնների կառավարման ոլորտներում։

Ֆիզիկա

Այս ռեֆերատը ներկայացնում է կիսահաղորդչային լազերները՝ որպես ժամանակակից օպտոէլեկտրոնիկայի և լազերային տեխնոլոգիաների կարևորագույն ուղղություններից մեկը, որը լայն կիրառություն ունի կապի համակարգերում, բժշկության մեջ, արդյունաբերությունում և տեղեկատվական տեխնոլոգիաներում։ Աշխատանքում բացատրվում է կիսահաղորդչային լազերների աշխատանքի ֆիզիկական սկզբունքը, որը հիմնված է էլեկտրոնների և անցքերի վերամիավորման ընթացքում լուսային ճառագայթման՝ լազերային արտանետման վրա։ Ներկայացվում է, որ այս սարքերում ակտիվ միջավայրը կիսահաղորդիչ նյութերն են, օրինակ՝ գալիումի արսենիդը, որոնցում էլեկտրական հոսանքի ազդեցությամբ ստեղծվում է ինվերս բնակեցում և տեղի է ունենում խթանված ճառագայթում։ Ռեֆերատում քննարկվում են կիսահաղորդչային լազերների հիմնական տեսակները՝ հոմոէպիտաքսային և հետերոկառուցվածքային լազերներ, ինչպես նաև դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունները և արդյունավետության բարձրացման մեխանիզմները։ Բացատրվում է նաև դրանց առավելությունները՝ փոքր չափսեր, բարձր արդյունավետություն, ցածր էներգասպառում և հեշտ ինտեգրում միկրոէլեկտրոնային համակարգերում, ինչպես նաև որոշ սահմանափակումներ՝ ջերմային կայունության և ճառագայթի որակի հետ կապված։ Աշխատանքում անդրադարձ է կատարվում կիրառություններին՝ օպտիկական կապի օպտիկամանրաթելային համակարգերում, սկաներներում, լազերային տպիչներում, բժշկական ախտորոշման և բուժման սարքերում, ինչպես նաև սենսորային տեխնոլոգիաներում։ Նշվում է նաև, որ կիսահաղորդչային լազերները հանդիսանում են ժամանակակից տեխնոլոգիական զարգացման հիմքային բաղադրիչներից մեկը՝ նպաստելով արագ և արդյունավետ տվյալների փոխանցման ու բարձր ճշգրտությամբ սարքավորումների ստեղծմանը։

Lեզվաբանություն

Տեղանվանագիտական և պատմաաշխարհագրական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Սարիի տեղանունների ուսումնասիրությանը, դրանց ծագման, իմաստային առանձնահատկությունների և պատմամշակութային նշանակության բացահայտմանը։ Քննության են առնվում բնակավայրերի, լեռների, գետերի, աղբյուրների, դաշտավայրերի և աշխարհագրական այլ օբյեկտների անվանումները՝ որպես տվյալ տարածքի պատմական հիշողության, լեզվական ժառանգության և մշակութային ինքնության արտահայտություններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղանունների ստուգաբանությանը, բառային կազմությանը, հնչյունական փոփոխություններին և տարբեր ժամանակաշրջաններում դրանց կիրառման առանձնահատկություններին։ Վերլուծվում են աշխարհագրական անվանումների ձևավորման վրա բնական միջավայրի, բնակչության տեղաշարժերի, պատմական իրադարձությունների, լեզվական շփումների և հասարակական հարաբերությունների հնարավոր ազդեցությունները։ Քննարկվում են նաև տեղանունների ժողովրդական մեկնաբանությունները, պատմական անվանաձևերը, դրանց պահպանման ու փոփոխության պատճառները և տեղանվանական համակարգի ուսումնասիրության մեթոդաբանական հարցերը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել պատմական քարտեզների, գրավոր աղբյուրների, բանավոր ավանդությունների և լեզվաբանական տվյալների համադրության հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում տեղանունների դերին տարածաշրջանի բնակեցման պատմության, մշակութային կապերի, լեզվական զարգացումների և պատմական աշխարհագրության վերակազմության գործում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել տեղանվանագիտության, լեզվաբանության, պատմական աշխարհագրության, ազգագրության և տարածաշրջանային պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։