Некоторые стохастические дифференциальные игры при нескольких целевых множествах

Պատմություն

Պատմաքաղաքական և անվտանգության ուսումնասիրությունների բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է XX դարի վերջից XXI դարի սկզբի ժամանակահատվածում Ադրբեջանի հատուկ ծառայությունների կառուցվածքի, գործունեության ուղղությունների և հայկական կողմի հետ առնչվող գործողությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում հատուկ ծառայությունների ձևավորման ու գործունեության կազմակերպական առանձնահատկությունները, դրանց գործառույթները և պետական անվտանգության համակարգում ունեցած դերակատարությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական ուղղությամբ իրականացված գործունեության վերաբերյալ աշխատանքում ներկայացվող գնահատականներին և դրանց ձևավորման պատմաքաղաքական համատեքստին։ Վերլուծվում են հետախուզական և հակահետախուզական գործունեության, տեղեկատվական ազդեցության, քարոզչական գործընթացների և անվտանգության ոլորտում կիրառվող մեթոդների վերաբերյալ ներկայացված նյութերը։ Քննարկվում են նաև Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հակամարտային հարաբերությունների ազդեցությունը հատուկ ծառայությունների գործունեության առաջնահերթությունների և անվտանգության քաղաքականության ձևավորման վրա։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու հատուկ ծառայությունների գործունեությունը տարածաշրջանային անվտանգության և միջպետական հարաբերությունների ավելի լայն համատեքստում՝ տարբերակելով փաստական նյութը, աղբյուրների մեկնաբանությունները և հեղինակային գնահատականները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել անվտանգության ուսումնասիրությունների, քաղաքագիտության, պատմության և միջազգային հարաբերությունների ոլորտների հետազոտողների համար։

Պատմություն

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Խորեն Մուրադբեկյանի կյանքի, հոգևոր և հասարակական գործունեության համապարփակ վերլուծությանը՝ ընդգրկելով 1901-1938 թվականների ժամանակահատվածը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում է նրա գործունեության ձևավորումը և զարգացումը՝ կապված եկեղեցական ծառայության, համայնքային նախաձեռնությունների և հասարակական կյանքի կազմակերպման հետ, ինչպես նաև նրա դերը ժամանակի հոգևոր-մշակութային միջավայրում։ Հեղինակը վերլուծում է Մուրադբեկյանի գործունեության ազդեցությունը տեղական համայնքների սոցիալական և կրթական կյանքի վրա՝ ընդգծելով նրա մասնակցությունը բարեգործական, կրթական և հոգևոր արժեքների տարածման գործընթացներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն պատմական և հասարակական պայմաններին, որոնցում ձևավորվել է նրա գործունեությունը, ինչպես նաև այդ գործունեության կապին ազգային ինքնության պահպանման և հասարակական համախմբման գործընթացների հետ։ Աշխատությունը հիմնված է արխիվային նյութերի, հուշագրությունների և պատմական աղբյուրների վրա՝ փորձելով վերականգնել նրա ներդրումը տվյալ շրջանի հոգևոր և հասարակական կյանքում։

Պատմություն

Աշխատությունը հասարակական-քաղաքական և պատմական բնույթի հրապարակում է, որտեղ ներկայացվում և հիմնավորվում են հայ ժողովրդի ազատության, ինքնորոշման և քաղաքական իրավունքների վերաբերյալ գաղափարներ։ Քննության են առնվում հայ ժողովրդի պատմական դրությունը, ազգային ինքնության պահպանման խնդիրները, քաղաքական ու հասարակական պայմանները և այն հանգամանքները, որոնք հեղինակային մոտեցմամբ անհրաժեշտություն են առաջացնում ազատ ու անվտանգ ազգային կյանքի համար։ Ուշադրություն է դարձվում քաղաքական ազատության, մարդու և ազգային իրավունքների, անվտանգության, մշակութային ինքնության ու ինքնակառավարման փոխկապակցվածությանը։ Անդրադարձ է կատարվում պատմական իրադարձությունների հետևանքով հայկական բնակչության առջև ծառացած խնդիրներին, ինչպես նաև միջազգային հանրության վերաբերմունքի և արտաքին քաղաքական գործոնների նշանակությանը։ Նյութում ազատության գաղափարը դիտարկվում է ոչ միայն որպես քաղաքական կարգավիճակի խնդիր, այլև որպես ազգային մշակույթի, լեզվի, կրթության, հասարակական հաստատությունների և պատմական հիշողության պահպանման ու զարգացման պայման։ Քննարկվում են նաև ժողովուրդների ինքնորոշման և քաղաքական ապագան ինքնուրույն ձևավորելու գաղափարները՝ տվյալ ժամանակաշրջանի միջազգային հարաբերությունների և քաղաքական մտածողության համատեքստում։ Հրապարակումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես էին հայկական հարցերը ներկայացվում օտարալեզու ընթերցողին և ինչ փաստարկներ էին օգտագործվում հայկական քաղաքական պահանջների ու ազգային իրավունքների վերաբերյալ դիրքորոշումները հիմնավորելու համար։ Այն կարող է արժեքավոր սկզբնաղբյուր հանդիսանալ Հայկական հարցի պատմության, հայ քաղաքական մտքի, ազգային շարժումների, միջազգային հարաբերությունների և հայկական հասարակական-քաղաքական հրապարակախոսության ուսումնասիրության համար։

Տնտեսագիտություն

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում արտահանման վարկերի ապահովագրության կառուցակարգերի ձևավորման, զարգացման և կատարելագործման հիմնախնդիրներին։ Աշխատությունը ներկայացրել է Վարազդատ Գագիկի Կարապետյանը՝ տնտեսագիտության թեկնածուի գիտական աստիճանի հայցման նպատակով, «Ֆինանսներ, հաշվապահական հաշվառում» մասնագիտությամբ, իսկ հրապարակային պաշտպանությունը նախատեսված էր 2014 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Հայ-ռուսական համալսարանում։ Գիտական ղեկավարը տնտեսագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր Էդվարդ Մարտինի Սանդոյանն էր։ Ուսումնասիրության հիմնական խնդիրը արտահանման ֆինանսավորման հետ կապված ռիսկերի նվազեցման այնպիսի մեխանիզմների բացահայտումն է, որոնք կարող են նպաստել հայկական կազմակերպությունների արտահանման գործունեության ընդլայնմանը։ Արտահանման գործարքները սովորաբար ենթադրում են ժամանակային տարբերություն ապրանքի կամ ծառայության մատակարարման և դրա դիմաց վճարման միջև, ինչի հետևանքով արտահանողը կարող է ենթարկվել գնորդի չվճարման, վճարման ուշացման, քաղաքական կամ տնտեսական անկայունության, արժութային տատանումների և այլ ռիսկերի։ Այս պայմաններում արտահանման վարկերի ապահովագրությունը կարող է հանդես գալ որպես ֆինանսական պաշտպանության գործիք՝ նվազեցնելով արտահանողի հնարավոր կորուստները և բարձրացնելով արտաքին շուկաներ դուրս գալու պատրաստակամությունը։ Թեմայի կարևորությունը Հայաստանի համար պայմանավորված է նաև արտահանման՝ տնտեսական աճի և տնտեսության դիվերսիֆիկացման գործում ունեցած նշանակությամբ։ Հայաստանի պետական տնտեսական քաղաքականության փաստաթղթերում արտահանման ծավալների և անվանացանկի ընդլայնումը դիտարկվել է որպես կարևոր ուղղություն, հատկապես մշակող արդյունաբերության և ծառայությունների ոլորտներում։ Միաժամանակ ընդգծվել է արտահանող կազմակերպությունների համար աջակցության նոր գործիքների և համապատասխան ինստիտուցիոնալ կարողությունների զարգացման անհրաժեշտությունը։ Ուսումնասիրության առանցքային հասկացություններից մեկը արտահանման վարկն է։ Այն հնարավորություն է տալիս արտահանողին կամ արտաքին գնորդին ֆինանսական միջոցներ ստանալ արտահանման գործարքի իրականացման համար, սակայն վարկային հարաբերությունների առկայությունը ստեղծում է լրացուցիչ ռիսկեր։ Եթե օտարերկրյա գնորդը չի կատարում իր վճարային պարտավորությունները, արտահանողը կարող է հայտնվել ֆինանսական դժվարությունների մեջ՝ անկախ նրանից, որ ապրանքը կամ ծառայությունն արդեն մատակարարվել է։ Ապահովագրական մեխանիզմի միջոցով այդ ռիսկի մի մասը կարող է փոխանցվել մասնագիտացված ապահովագրական կառույցին։ Արտահանման վարկերի ապահովագրության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ այն կարող է ներառել ոչ միայն սովորական առևտրային ռիսկերը, այլև որոշակի ոչ առևտրային կամ քաղաքական ռիսկեր։ Առևտրային ռիսկերի շարքում կարող են դիտարկվել օտարերկրյա գնորդի անվճարունակությունը, պարտավորությունների չկատարումը կամ վճարման երկարատև ուշացումը։ Քաղաքական ռիսկերը կարող են կապված լինել ներմուծող երկրի քաղաքական անկայունության, արժութային սահմանափակումների, պետական որոշումների կամ այլ արտակարգ իրավիճակների հետ։ Նման ռիսկերի համադրումը հատկապես կարևոր է արտաքին շուկաներում գործող փոքր և միջին ձեռնարկությունների համար, որոնք հաճախ չունեն ռիսկերի ինքնուրույն կառավարման բավարար ֆինանսական հնարավորություններ։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից մեկը արտահանման վարկերի ապահովագրության ինստիտուցիոնալ կառուցվածքի ձևավորումն է։ Արդյունավետ համակարգի համար անհրաժեշտ է հստակ սահմանել ապահովագրողի, արտահանողի, ֆինանսական կազմակերպության և օտարերկրյա գնորդի փոխհարաբերությունները, ապահովագրական ծածկույթի պայմանները, ռիսկերի գնահատման սկզբունքները, փոխհատուցման կարգը և կողմերի պարտավորությունները։ Այսպիսի կառուցակարգի նպատակն է ստեղծել կանխատեսելի միջավայր, որտեղ արտահանողը կարող է արտաքին շուկա մուտք գործել՝ իր առևտրային և ֆինանսական ռիսկերի մի մասը կառավարելի դարձնելով։ Թեմայի կարևոր բաղադրիչ է նաև արտահանման վարկերի ապահովագրության և բանկային վարկավորման փոխկապակցվածությունը։ Երբ վարկատուն գիտի, որ արտահանման գործարքից բխող որոշակի ռիսկեր ապահովագրված են, վարկավորման ռիսկի գնահատումը կարող է բարելավվել։ Այդ հանգամանքը տեսականորեն կարող է նպաստել արտահանող կազմակերպությունների համար ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիության բարձրացմանը և վարկավորման պայմանների բարելավմանը։ Հայաստանի տնտեսական քաղաքականության փաստաթղթերում ևս ընդգծվել է իրական հատվածի համար ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիության և գործիքների բազմազանության մեծացման անհրաժեշտությունը, այդ թվում՝ վարկային երաշխավորությունների և ապահովման ավելի ճկուն մեխանիզմների միջոցով։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր է նաև միջազգային փորձի ուսումնասիրությունը։ Տարբեր երկրներում արտահանման վարկերի ապահովագրությունն իրականացվում է մասնագիտացված պետական կամ մասնավոր կառույցների միջոցով, որոնք արտահանողներին պաշտպանում են արտաքին առևտրի որոշակի ռիսկերից։ Այդ կառույցների փորձի համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն սկզբունքները, որոնք կարող են կիրառելի լինել Հայաստանի պայմաններում՝ հաշվի առնելով երկրի արտահանման կառուցվածքը, տնտեսության չափը, արտաքին շուկաների աշխարհագրությունը և ֆինանսական համակարգի առանձնահատկությունները։ Հայաստանի համար նման համակարգի զարգացումը կարող է հատկապես կարևոր լինել արտահանման ուղղությունների դիվերսիֆիկացման տեսանկյունից։ Եթե կազմակերպությունները կարողանան ավելի արդյունավետ կառավարել օտարերկրյա գնորդների հետ գործարքների ռիսկերը, նրանց համար կարող են հասանելի դառնալ նոր շուկաներ և գործընկերներ։ Սա կարող է նվազեցնել առանձին շուկաներից կախվածությունը և նպաստել արտահանման ավելի կայուն կառուցվածքի ձևավորմանը։ Արտահանման վարկերի ապահովագրության համակարգը կարող է նաև նպաստել արտաքին ներդրումների և միջազգային տնտեսական կապերի զարգացմանը։ 2012 թվականին Հայաստանի քաղաքական-տնտեսական օրակարգում քննարկվում էր արտահանման վարկերի և ներդրումների ապահովագրության պետական գործակալության ստեղծման գաղափարը, ինչպես նաև արտահանող կազմակերպությունների կողմից օտարերկրյա գործընկերներին տրամադրվող ապրանքային վարկերի ապահովագրության իրականացումը։ Այս համատեքստում ուսումնասիրվող թեման արտացոլում է Հայաստանի ֆինանսական ենթակառուցվածքի զարգացման և արտահանման խթանման համար նոր գործիքների որոնման ժամանակաշրջանի կարևոր խնդիրները։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ապահովագրական համակարգի ֆինանսական կայունության խնդրին։ Ապահովագրական կառույցը պետք է կարողանա գնահատել յուրաքանչյուր գործարքի ռիսկայնությունը, սահմանել համապատասխան ապահովագրավճար, ձևավորել բավարար պահուստներ և կառավարել միաժամանակ բազմաթիվ արտահանման գործարքներից առաջացող հնարավոր կորուստները։ Հետևաբար անհրաժեշտ է մշակել ռիսկերի գնահատման մեթոդաբանություն, որը հաշվի կառնի ոչ միայն արտահանող կազմակերպության ֆինանսական վիճակը, այլև օտարերկրյա գնորդի, երկրի և կոնկրետ շուկայի առանձնահատկությունները։ Կարևոր է նաև պետական աջակցության և շուկայական մեխանիզմների հարաբերակցության հարցը։ Եթե արտահանման վարկերի ապահովագրությունը ամբողջությամբ հիմնված է պետական միջոցների վրա, կարող են առաջանալ բյուջետային և բարոյական ռիսկերի խնդիրներ։ Մյուս կողմից՝ միայն մասնավոր ապահովագրական համակարգը կարող է բավարար չափով չծածկել բարձր քաղաքական կամ համակարգային ռիսկերը։ Հետևաբար ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից մեկը կարող է լինել այնպիսի համակցված մոդելի ձևավորումը, որը միաժամանակ կապահովի շուկայի արդյունավետությունը, պետական աջակցության նպատակային կիրառումը և ապահովագրական համակարգի ֆինանսական կայունությունը։ Արտահանման վարկերի ապահովագրությունը կարող է նաև ազդեցություն ունենալ հայկական արտադրողների մրցունակության վրա։ Արտահանողը, որը կարողանում է առաջարկել օտարերկրյա գնորդին ավելի ճկուն վճարման պայմաններ՝ պահպանելով իր ֆինանսական պաշտպանության մակարդակը, կարող է առավել մրցունակ լինել այն շուկաներում, որտեղ վճարման հետաձգումը կամ առևտրային վարկավորումը գործարքի կարևոր պայման է։ Այդ պատճառով ապահովագրական մեխանիզմը կարող է հանդես գալ ոչ միայն որպես վնասների փոխհատուցման գործիք, այլև որպես արտահանման վաճառքային քաղաքականության և մրցունակության ապահովման բաղադրիչ։ Ուսումնասիրության գործնական նշանակությունը կայանում է Հայաստանի պայմաններում արտահանման վարկերի ապահովագրության արդյունավետ կառուցակարգերի զարգացման վերաբերյալ մոտեցումների մշակման մեջ։ Դրանք կարող են ներառել ապահովագրական ռիսկերի դասակարգում, պայմանագրային հարաբերությունների կատարելագործում, պետական և մասնավոր կառույցների համագործակցության ձևավորում, արտահանողներին տեղեկատվական աջակցության տրամադրում, ռիսկերի գնահատման մեթոդների բարելավում և ֆինանսական համակարգի հետ կապերի ամրապնդում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը արտահանման վարկերի ապահովագրությունը դիտարկում է որպես ֆինանսական և ինստիտուցիոնալ գործիք, որը կարող է նվազեցնել արտաքին առևտրի անորոշությունը, բարձրացնել արտահանողների ֆինանսավորման հասանելիությունը և աջակցել Հայաստանի արտահանման ներուժի իրացմանը։ Թեման միավորում է ֆինանսների, ապահովագրության, բանկային գործունեության, ռիսկերի կառավարման և միջազգային առևտրի խնդիրները և կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, ֆինանսիստներին, ապահովագրական ու բանկային ոլորտի մասնագետներին, արտահանող ընկերությունների ղեկավարներին, պետական տնտեսական քաղաքականություն մշակողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին ու հետազոտողներին։

Աշխարհագրություն

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է ստորգետնյա մշակման համակարգերի կառուցվածքային տարրերի պարամետրերի օպտիմալացման խնդրին՝ ընդգծելով համակարգերի տեխնիկական արդյունավետության, անվտանգության և հուսալիության բարձրացման հնարավորությունները։ Աշխատությունը վերլուծում է տարբեր ստորգետնյա մշակման համակարգերի կառուցվածքային տարրերի՝ պոմպերի, խողովակաշարերի, անոթների և վերահսկող սարքերի դերը գործառնական գործընթացներում, դրանց հենման մեխանիզմները, նյութերի դիմադրության և շահագործման պայմանների ազդեցությունը համակարգի արդյունավետության վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում օպտիմալացման մեթոդներին՝ կիրառելով մաթեմատիկական մոդելավորում, համակարգային վերլուծություն և փորձարարական տվյալների համակցություն՝ հասնելու էներգախնայողության, արտադրողականության և շահագործման ծախսերի նվազեցման առավելագույն արդյունքի։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է ինժեներների, արտադրական գործընթացների մասնագետների և համակարգային նախագծման փորձագետների համար՝ նպաստելով ստորգետնյա մշակման համակարգերի արդյունավետ, անվտանգ և հուսալի նախագծման և շահագործման ռազմավարությունների մշակմանը։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է արտամարմնային բեղմնավորումից հետո միապտուղ հղիության ընթացքի և ելքերի ուսումնասիրությանը՝ ուշադրություն դարձնելով հղիության տարբեր փուլերում առաջացող առանձնահատկություններին, հնարավոր բարդություններին և մայրական ու պտղային արդյունքներին։ Գրքում ներկայացվում են օժանդակ վերարտադրողական տեխնոլոգիաների կիրառման արդյունքում ձևավորված հղիությունների առանձնահատկությունները և դրանց համեմատական գնահատման հնարավորությունները բնական ճանապարհով առաջացած հղիությունների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հղիության վաղ փուլին, սաղմի իմպլանտացիայից հետո ընթացող փոփոխություններին, հղիության պահպանմանը և հետագա զարգացմանը՝ հաշվի առնելով արտամարմնային բեղմնավորման հետ կապված կլինիկական գործոնները։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են մայրական առողջության, պլացենտացիայի, պտղի աճի և զարգացման, հղիության տարբեր բարդությունների առաջացման ու ծննդաբերության ընթացքի հետ կապված ցուցանիշները։ Քննարկվում են վաղաժամ ծննդաբերության, հղիության ընթացքում արյան ճնշման խանգարումների, պտղի աճի սահմանափակման և այլ հնարավոր բարդությունների զարգացման ռիսկերը՝ դրանց վրա ազդող գործոնների բացահայտման նպատակով։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հղիության ընթացքի հսկողությանը, ժամանակին ախտորոշմանը և հղիների բժշկական վարման առանձնահատկություններին՝ հնարավորություն տալով գնահատել առավել արդյունավետ վերահսկման և կանխարգելման մոտեցումները։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են նաև ծննդաբերության եղանակը, հղիության ավարտը, նորածնի վիճակը և պերինատալ հիմնական ցուցանիշները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու արտամարմնային բեղմնավորումից հետո ձևավորված միապտուղ հղիության կլինիկական ընթացքի մասին և առանձնացնելու այն գործոնները, որոնք կարող են պայմանավորել բարենպաստ կամ անբարենպաստ ելքը։ Ստացված արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ օժանդակ վերարտադրողական տեխնոլոգիաներից հետո հղիների անհատականացված հսկողության, ռիսկերի վաղ հայտնաբերման և մանկաբարձական մարտավարության կատարելագործման համար։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել մանկաբարձ-գինեկոլոգների, վերարտադրողական բժշկության մասնագետների, պերինատոլոգների, ընտանեկան բժիշկների, կլինիկական հետազոտողների, ասպիրանտների և բժշկական բուհերի ուսանողների համար, ինչպես նաև այն մասնագետների, ովքեր զբաղվում են անպտղության բուժմամբ և օժանդակ վերարտադրողական տեխնոլոգիաներից հետո հղիությունների վարմամբ։