Նոր գրականություն ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ : Մատենագիտական ինֆորմացիա: Գրականության ընթացիկ տեղեկատու

Ինֆորմատիկա

Теория рекурсивных функций и эффективная вычислимость աշխատությունը տեսական ինֆորմատիկայի և մաթեմատիկական տրամաբանության հիմնարար ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է հաշվելիության տեսության հիմնական գաղափարներն ու ձևական մոդելները, այն բացատրում է ռեկուրսիվ ֆունկցիաների դասական տեսությունը, մասնակի և ընդհանուր ռեկուրսիվության տարբերությունները, ինչպես նաև ալգորիթմական հաշվելիության սահմանները, գիրքը անդրադառնում է Թյուրինգի մեքենաների, լամբդա-կալկուլուսի և այլ համարժեք մոդելների միջև կապերին, միաժամանակ ներկայացնելով որոշելիության և անորոշելիության խնդիրներ, օրինակ՝ կանգառի խնդիրը, ինչը ցույց է տալիս հաշվարկման սահմանափակումները, աշխատանքը ընդգծում է նաև ձևական լեզուների և ալգորիթմների տեսության կապը, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր համակարգչային գիտության, մաթեմատիկական տրամաբանության և տեսական ինֆորմատիկայի ուսանողների համար։

Մշակույթ

Հրատարակությունը երգերի փոքրածավալ ժողովածու է՝ կապված Ագապյան վարժարանի կրթական և մշակութային գործունեության հետ։ Այն արտացոլում է 19-րդ դարի հայ դպրոցական միջավայրում երգեցողության և երաժշտական դաստիարակության կարևորությունը։ Դպրոցական երգարանները կրթական գործընթացի բաղկացուցիչ մասն էին և նպաստում էին աշակերտների գեղագիտական ճաշակի ձևավորմանը, երաժշտական ունակությունների զարգացմանը, խմբային երգեցողության հմտությունների ձեռքբերմանը և դպրոցական համայնքի միասնականության ամրապնդմանը։ Երգը կրթական միջավայրում դիտարկվում էր ոչ միայն որպես գեղարվեստական ինքնարտահայտման միջոց, այլև որպես դաստիարակչական գործիք, որի միջոցով փոխանցվում էին բարոյական, ազգային և մշակութային արժեքներ։ Վարժարանի անվան հետ կապված այս ժողովածուն կարևոր է նաև Կոստանդնուպոլսի հայ կրթական հաստատությունների գործունեության և դպրոցական երաժշտական կյանքի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն վկայում է հայ համայնքի կրթական միջավայրում ուսումնական ու գեղարվեստական նյութերի պատրաստման և տարածման մասին։ Թեև հրատարակությունը փոքրածավալ է, այն կարող է արժեքավոր աղբյուր լինել 19-րդ դարի հայ դպրոցական երգեցողության, մանկավարժական մշակույթի և հայ երաժշտական ժառանգության պատմության ուսումնասիրության համար։

Տնտեսագիտություն

Այս աշխատությունը նվիրված է արտաքին տնտեսական կապերի հիմունքներին, դրանց կառուցվածքին և դերին ազգային տնտեսության զարգացման գործընթացում։ Գրքում ներկայացվում է, թե ինչպես են ձևավորվում և զարգանում երկրների միջև տնտեսական հարաբերությունները՝ ներառյալ ապրանքների և ծառայությունների միջազգային առևտուրը, կապիտալի շարժը, աշխատուժի միգրացիան և տեխնոլոգիաների փոխանցումը։ Հեղինակը անդրադառնում է արտաքին տնտեսական քաղաքականության հիմնական գործիքներին՝ մաքսային կարգավորում, արտահանման ու ներմուծման քաղաքականություն, արտարժութային վերահսկողություն և միջազգային պայմանագրեր։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համաշխարհային շուկայի կառուցվածքին, միջազգային կազմակերպությունների դերին և գլոբալիզացիայի ազդեցությանը երկրների տնտեսական փոխկապակցվածության վրա։ Գրքում քննարկվում են նաև արտաքին տնտեսական կապերի արդյունավետության գնահատման մեթոդները, մրցունակության գործոնները և միջազգային տնտեսական համագործակցության ձևերը։ Վերլուծվում է արտաքին տնտեսական կապերի ազդեցությունը ազգային արտադրության, զբաղվածության և տնտեսական աճի վրա։ Աշխատությունը համադրում է տեսական մոտեցումները և գործնական օրինակները՝ օգտակար լինելով տնտեսագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, պետական կառավարման աշխատողների և ուսանողների համար, ովքեր ուսումնասիրում են գլոբալ տնտեսության գործառույթները և երկրների տնտեսական փոխկապվածությունը։

Կենսաբանություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի տարբեր բնական էկոհամակարգերում տարածված ֆոտոտրոֆ՝ լուսասինթեզող բակտերիաների էկոլոգիական տարածվածության, կենսաբանական առանձնահատկությունների, բազմազանության և հնարավոր կիրառական նշանակության համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Աշխատության հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ ֆոտոտրոֆ բակտերիաները կարևոր դեր ունեն բնական էկոհամակարգերի նյութափոխանակության և կենսաերկրաքիմիական գործընթացների մեջ, իսկ Հայաստանի բազմազան բնական պայմանները կարող են ձևավորել այդ միկրոօրգանիզմների հարուստ և առանձնահատուկ համայնքներ։ Հետազոտության ընթացքում ուշադրություն է դարձվում տարբեր բնակավայրերից և էկոհամակարգերից ֆոտոտրոֆ բակտերիաների առանձնացմանը, դրանց տեսակային ու կարգաբանական բազմազանության բացահայտմանը, ինչպես նաև շրջակա միջավայրի պայմաններին հարմարվելու ունակություններին։ Նախորդ հրապարակումներից հայտնի է, որ Հայաստանում ուսումնասիրված ֆոտոտրոֆ բակտերիաները լայնորեն տարածված են տարբեր էկոհամակարգերում և ունեն բազմազան նյութափոխանակային հնարավորություններ, որոնք նպաստում են տարբեր պայմաններում նրանց գոյատևմանը և կենսաերկրաքիմիական գործընթացներին մասնակցությանը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է ֆոտոտրոֆ բակտերիաների էկոֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը, այսինքն՝ դրանց աճի, զարգացման և նյութափոխանակության կախվածությունը շրջակա միջավայրի գործոններից։ Այդպիսի գործոնների շարքում կարող են կարևոր լինել լույսի ինտենսիվությունը, ջերմաստիճանը, թթվածնային պայմանները, ջրի կամ հողի քիմիական կազմը, օրգանական և անօրգանական սննդանյութերի առկայությունը, ինչպես նաև ծծմբային միացությունների և այլ էլեկտրոնադոնորների պարունակությունը։ Հետազոտության շրջանակում առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում Հայաստանի ջրային էկոհամակարգերը, հանքային և երկրաջերմային աղբյուրները, աղակալված միջավայրերը և այլ յուրահատուկ կենսավայրեր, որտեղ միկրոօրգանիզմները կարող են զարգանալ տարբեր ֆիզիկաքիմիական պայմաններում։ Հայաստանի երկրաջերմային աղբյուրների մանրէաբանական բազմազանության վերաբերյալ հետագա ուսումնասիրությունները ևս ցույց են տվել, որ նման միջավայրերը Հայաստանի միկրոօրգանիզմների կարևոր բնական ռեզերվուարներ են։ Աշխատանքի առանցքային արժեքներից մեկն այն է, որ բնական բազմազանության ուսումնասիրությունը կապվում է ֆոտոտրոֆ բակտերիաների հնարավոր գործնական օգտագործման հետ։ Այս միկրոօրգանիզմների կենսաբանական հատկությունները կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել կենսատեխնոլոգիայի, շրջակա միջավայրի աղտոտվածության նվազեցման, կեղտաջրերի կենսաբանական մաքրման, օրգանական նյութերի վերամշակման և այլ կիրառական ուղղությունների համար։ Հայաստանի ֆոտոտրոֆ բակտերիաների վերաբերյալ հետազոտություններում հենց դրանց կիրառական ներուժն է դիտարկվել որպես ուսումնասիրության կարևոր նպատակ։ Հատկանշական է նաև այն հանգամանքը, որ թեմայի ուսումնասիրությունը հետագայում շարունակվել է առանձին մանրէների էկոֆիզիոլոգիական բնութագրերի բացահայտմամբ։ Օրինակ՝ ուսումնասիրվել են Ջերմուկի հանքային աղբյուրներից մեկուսացված Rhodopseudomonas palustris տեսակի ֆոտոտրոֆ բակտերիայի առանձնահատկությունները, ինչը ցույց է տալիս, որ Հայաստանի յուրահատուկ բնական միջավայրերից մեկուսացված միկրոօրգանիզմները կարող են ունենալ առանձին կենսատեխնոլոգիական հետաքրքրություն։ Գրքի թեման ընդգրկում է ոչ միայն մանրէների նկարագրությունը, այլև դրանց և շրջակա միջավայրի փոխազդեցության ավելի լայն պատկերացումը։ Ֆոտոտրոֆ բակտերիաները, որպես լույսի էներգիան օգտագործող միկրոօրգանիզմներ, մասնակցում են ածխածնի, ծծմբի և այլ տարրերի շրջապտույտներին՝ այդպիսով ազդեցություն ունենալով էկոհամակարգերի բնական հավասարակշռության վրա։ Դրանց կենսաբազմազանության բացահայտումը կարող է կարևոր լինել նաև Հայաստանի բնական միկրոբիոտայի վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնման և դեռևս քիչ ուսումնասիրված միկրոօրգանիզմների հետագա հետազոտության համար։ Աշխատությունը գիտական և կիրառական տեսանկյունից արժեքավոր է հատկապես նրանով, որ համադրում է մանրէաբանական, էկոլոգիական և կենսատեխնոլոգիական մոտեցումները՝ փորձելով Հայաստանի բնական միջավայրերից ստացված միկրոօրգանիզմների առանձնահատկությունները վերածել գործնական կիրառությունների հնարավորությունների։ Գրքի մատենագիտական տվյալները հաստատում են, որ այն 2003 թվականին ներկայացվել է որպես կենսաբանական գիտությունների թեկնածուական ատենախոսություն՝ Հայաստանի ԳԱԱ Միկրոբիոլոգիայի ինստիտուտում, ունի 51 էջ և ներառում է 47 աղբյուրից բաղկացած գրականության ցանկ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը կարևոր աղբյուր է Հայաստանի ֆոտոտրոֆ միկրոօրգանիզմների տարածվածության, կենսաբանական և էկոլոգիական հարմարվողականությունների, կենսաբազմազանության և հնարավոր կիրառական նշանակության վերաբերյալ։ Այն կարող է հետաքրքրել մանրէաբանությամբ, մանրէների էկոլոգիայով, կենսատեխնոլոգիայով, բնապահպանությամբ և Հայաստանի բնական էկոհամակարգերի միկրոբիոլոգիական ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին և ուսանողներին։

Մանկավարժություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության մանկավարժական բուհերում «Ձեռնարկատիրական գործունեության հիմունքներ» դասընթացի մոդելավորման և ուսուցման մեթոդների ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են ձեռնարկատիրական կրթության տեսական հիմքերը, ուսումնական ծրագրերի կառուցման սկզբունքները և ապագա մանկավարժների համար անհրաժեշտ տնտեսական ու գործարար կարողությունների ձևավորման առանձնահատկությունները։ Հեղինակը վերլուծում է դասընթացի բովանդակության կառուցվածքը, ուսուցման ինտերակտիվ և գործնական մեթոդները՝ ներառյալ դեպքի ուսումնասիրությունները, նախագծային ուսուցումը, սիմուլյացիոն խաղերը և թիմային աշխատանքը։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև կրթական միջավայրի կազմակերպման խնդիրները, ուսանողների մոտ ձեռնարկատիրական մտածողության զարգացման ուղիները և գնահատման արդյունավետ համակարգերի կիրառումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բարձրագույն մանկավարժական կրթության արդիականացմանը, աշխատաշուկայի պահանջներին համապատասխան մասնագիտական հմտությունների ձևավորմանը և կրթական նորարարությունների ներդրմանը։ Գիրքը նախատեսված է մանկավարժների, կրթության կազմակերպիչների, մեթոդիստների, հետազոտողների և ուսանողների համար՝ առաջարկելով ինչպես տեսական հիմքեր, այնպես էլ գործնական մեթոդական լուծումներ ձեռնարկատիրական կրթության ոլորտում։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է կազմակերպություններում գովազդի արդյունավետության ուսումնասիրմանը և դրա գնահատման առանձնահատկություններին՝ Հայաստանի Հանրապետության շուկայի նյութերի հիման վրա։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն գործոնները, որոնք պայմանավորում են գովազդային գործունեության արդյունավորությունը, ուսումնասիրել գովազդային միջոցների ազդեցությունը սպառողների վարքագծի վրա և գնահատել կազմակերպությունների կողմից գովազդային բյուջեների օգտագործման արդյունավետությունը։ Գովազդը կազմակերպության մարքեթինգային հաղորդակցության կարևոր գործիքներից է, որի միջոցով հնարավոր է բարձրացնել ապրանքների և ծառայությունների ճանաչելիությունը, ձևավորել ապրանքանիշի նկատմամբ դրական վերաբերմունք, ներգրավել նոր հաճախորդներ և խթանել վաճառքի աճը։ Միաժամանակ գովազդային ծախսերի ավելացումը ինքնին չի երաշխավորում ցանկալի արդյունք, ուստի կազմակերպության համար կարևոր խնդիր է ճիշտ որոշել թիրախային լսարանը, հաղորդակցության ուղիները, գովազդի բովանդակությունը և կիրառվող գործիքների համադրությունը։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են գովազդի տնտեսական և հաղորդակցական էությունը, դրա հիմնական գործառույթները, նպատակները և կազմակերպության մարքեթինգային ռազմավարության մեջ ունեցած դերը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում գովազդի տարբեր տեսակների՝ հեռուստատեսային, ռադիո, տպագիր, արտաքին, առցանց, սոցիալական ցանցերի և թվային գովազդի համեմատական ուսումնասիրությանը։ Ժամանակակից պայմաններում հատկապես մեծ նշանակություն ունի թվային գովազդը, քանի որ այն կազմակերպություններին հնարավորություն է տալիս ավելի ճշգրիտ թիրախավորել սպառողների խմբերը, հետևել քարոզարշավների արդյունքներին և համեմատաբար արագ փոփոխել կիրառվող ռազմավարությունը։ Արդյունավետության գնահատման ժամանակ կարող են օգտագործվել ինչպես քանակական, այնպես էլ որակական ցուցանիշներ։ Դրանց շարքում կարևոր են գովազդի հասանելիությունը, դիտումների և արձագանքների քանակը, կայքի այցելությունները, հաճախորդների ներգրավման մակարդակը, վաճառքի փոփոխությունը, ապրանքանիշի ճանաչելիությունը, սպառողների վերաբերմունքը և գովազդային ներդրումների վերադարձը։ Սակայն գովազդի ազդեցությունը միշտ չէ, որ հնարավոր է անմիջականորեն կապել վաճառքի փոփոխության հետ, քանի որ սպառողի վարքագծի վրա միաժամանակ ազդում են գինը, ապրանքի որակը, մրցակցային միջավայրը, տնտեսական իրավիճակը, բրենդի հեղինակությունը և բազմաթիվ այլ գործոններ։ Հայաստանի Հանրապետության նյութերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տեղական շուկայի առանձնահատկությունները և հասկանալու, թե ինչպես են կազմակերպությունները համադրում ավանդական և ժամանակակից մարքեթինգային հաղորդակցության միջոցները։ Հայկական շուկայում կազմակերպությունների համար կարևոր է ոչ միայն լայն լսարանի հասանելիությունը, այլև հաղորդագրության համապատասխանեցումը կոնկրետ սպառողական խմբերի պահանջներին, հետաքրքրություններին և վարքագծային առանձնահատկություններին։ Այդ պատճառով արդյունավետ գովազդային ռազմավարության մշակման ընթացքում անհրաժեշտ է իրականացնել շուկայի և սպառողների նախնական ուսումնասիրություն, սահմանել հստակ նպատակներ և ընտրել դրանց հասնելու համապատասխան հաղորդակցական միջոցներ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է գովազդային բյուջեի օպտիմալացման խնդիրը։ Կազմակերպությունը պետք է կարողանա որոշել, թե ֆինանսական միջոցների որ մասն ուղղել տարբեր գովազդային ալիքներին, ինչպես համադրել դրանց կիրառությունը և ինչ արդյունք է ակնկալվում յուրաքանչյուր ներդրված դրամից։ Այս տեսանկյունից կարող են կիրառվել վիճակագրական, տնտեսական և տնտեսագիտամաթեմատիկական մեթոդներ, որոնք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել գովազդային ծախսերի և կազմակերպության տնտեսական արդյունքների միջև փոխկապակցվածությունը։ Աշխատության մեջ կարևոր նշանակություն ունի նաև գովազդային արշավների նախնական, ընթացիկ և հետագա գնահատումը։ Նախնական գնահատումը թույլ է տալիս պարզել հաղորդագրության հնարավոր ընկալումը և թիրախային լսարանի համապատասխանությունը, ընթացիկ գնահատումը հնարավորություն է տալիս վերահսկել քարոզարշավի ընթացքը, իսկ հետագա գնահատումը՝ որոշել ստացված արդյունքների համապատասխանությունը նախապես սահմանված նպատակներին։ Հետազոտության շրջանակում կարող է դիտարկվել նաև սպառողի հոգեբանական վարքագիծը, քանի որ գովազդի արդյունավետությունը մեծապես կախված է ոչ միայն տեղեկատվության փոխանցումից, այլև ուշադրություն գրավելու, հետաքրքրություն առաջացնելու, վստահություն ձևավորելու և գործողության դրդելու կարողությունից։ Արդյունավետ գովազդային հաղորդակցությունը պետք է համապատասխանի սպառողի կարիքներին, լինի հասկանալի և համոզիչ, միաժամանակ պահպանելով օրինականության, հավաստիության և բարեխղճության պահանջները։ Հայաստանի Հանրապետությունում գովազդային գործունեությունը կարգավորվում է համապատասխան իրավական նորմերով, որոնք սահմանում են գովազդի ստեղծման և տարածման հիմնական պահանջներն ու սահմանափակումները։ Այս հանգամանքը ևս կարևոր է կազմակերպությունների համար, քանի որ գովազդային արդյունավետությունը պետք է գնահատվի ոչ միայն տնտեսական արդյունքի, այլև իրավական և էթիկական չափանիշների պահպանման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը գովազդի արդյունավետությունը դիտարկում է որպես կազմակերպության մարքեթինգային գործունեության համալիր արդյունք, որը ձևավորվում է ճիշտ ընտրված թիրախային լսարանի, հաղորդակցության միջոցների, բովանդակության, բյուջեի և գնահատման մեթոդների համադրման արդյունքում։ Աշխատանքը կարող է նպաստել Հայաստանի կազմակերպություններում գովազդային գործունեության կատարելագործմանը, մարքեթինգային ծախսերի ավելի արդյունավետ կառավարմանը, սպառողների պահանջների առավել խորքային ուսումնասիրմանը և գովազդային ռազմավարությունների արդյունավորության բարձրացմանը։