Նոր գրականություն կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ցանկ (1977, թիվ 8)

Գրականություն

Այս հրատարակությունը պատկանում է խրատական և դաստիարակչական գրականության այն ավանդույթին, որի նպատակն է ընթերցողին փոխանցել բարոյական գիտելիքներ, հոգևոր արժեքներ և կյանքի տարբեր իրավիճակներում կողմնորոշվելու սկզբունքներ։ Նման բնույթի երկերը կարևոր տեղ են զբաղեցրել հայ գրավոր մշակույթում՝ ծառայելով որպես հոգևոր դաստիարակության, բարոյական ինքնակատարելագործման և հասարակական վարքագծի ձևավորման միջոց։ Դրանցում խրատը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես խորհուրդ կամ պատվիրան, այլև որպես մարդկային փորձի, կրոնական համոզմունքների և բարոյական դատողությունների փոխանցման ձև։ Խրատական գրականության հիմնական նպատակներից է ընթերցողին ուղղորդել դեպի առաքինի վարք, խոհեմություն, համբերություն, ազնվություն, չափավորություն և մերձավորների նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունք։ Քրիստոնեական միջավայրում այս արժեքները հաճախ կապվում են հավատքի գիտակցված ընկալման, հոգևոր կյանքի կազմակերպման և աստվածային պատվիրաններին համապատասխան ապրելու գաղափարի հետ։ Նման երկերը կարող են անդրադառնալ մարդու ներքին աշխարհի, բնավորության, խոսքի ու գործի համապատասխանության, ընտանեկան և հասարակական հարաբերությունների, ինչպես նաև բարու և չարի տարբերակման խնդիրներին։ Հրատարակության՝ որպես բազմահատոր աշխատության երկրորդ մասի բնույթը ենթադրում է դրա կապը ավելի ընդարձակ գրական ամբողջության հետ, որի ընդհանուր նպատակը խրատական նյութերի ներկայացումն ու համակարգումն է։ Հատորային կառուցվածքը բնորոշ է այն գրքերին, որոնք ներառում են տարբեր թեմաների շուրջ խորհրդածություններ, բարոյական խորհուրդներ կամ դաստիարակչական նշանակություն ունեցող պատմություններ։ Այդպիսի նյութերը կարող էին ծառայել ինչպես անհատական ընթերցանության, այնպես էլ կրթական ու հոգևոր միջավայրերում օգտագործման համար։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայերեն կրոնական և բարոյախրատական գրականության պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ նման գրքերը կարևոր դեր են ունեցել հոգևոր գիտելիքների տարածման և ավանդական արժեքների փոխանցման գործում։ Այն կարող է օգտակար լինել հայագիտությամբ, եկեղեցական գրականությամբ, պատմական մանկավարժությամբ և հին տպագիր գրքերի մատենագիտությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Գրքի ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել նաև XIX դարի հայ ընթերցողական մշակույթի, կրոնական կրթության ձևերի և բարոյական դաստիարակության մասին պատկերացումների բացահայտմանը։ Երուսաղեմի հայ տպագրական միջավայրում լույս տեսած այս հրատարակությունը ներկայացնում է հայերեն գրավոր ժառանգության այն շերտը, որն առնչվում է հոգևոր և բարոյական գիտելիքի պահպանմանն ու տարածմանը։ Միաժամանակ, առանց բնագրի ուսումնասիրության հնարավոր չէ հաստատել գրքում ընդգրկված առանձին խրատների թեմաները, հեղինակությունը, աղբյուրները կամ կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Հետևաբար, աշխատությունը կարելի է բնութագրել որպես խրատական գրականության պատմական հրատարակություն, որի բովանդակային և գիտական նշանակության ավելի մանրամասն գնահատումը պահանջում է ամբողջական տեքստի ուսումնասիրություն։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է հրաբխածին տուֆաքարերի արդյունահանման ընթացքում առաջացող թափոնների հիման վրա անցեմենտային արհեստական քարանյութերի արտադրության տեխնոլոգիայի մշակումին։ Գրքում ներկայացվում են թափոնային նյութերի բաղադրությունը, ֆիզիկաքիմիական առանձնահատկությունները և դրանց օգտագործման հնարավորությունները անցեմենտի արտադրության գործընթացում։ Հեղինակը վերլուծում է արտադրական փուլերը՝ մանրացում, հումքի նախապատրաստում, անցեմենտային զանգվածի պատրաստում, ձուլում և ծավալային ձևավորում, ինչպես նաև թունելի, տաքացման և հաստության օպտիմալ պարամետրերը։ Աշխատությունում ներկայացված են փորձնական նմուշների ֆիզիկական, մեխանիկական և քիմիական բնութագրերի արդյունքները, ինչը թույլ է տալիս գնահատել արտադրանքի որակը և տեխնոլոգիայի արդյունավետությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձված հումքային ռեսուրսների տնտեսական և բնապահպանական առավելությունների օգտագործմանը՝ ծախսերի նվազեցման և բնական միջավայրի պահպանության տեսանկյունից։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նյութագետների, կառուցարարների, արդյունաբերական տեխնոլոգների և տեղական հումքի արդյունավետ օգտագործման հետազոտողների համար՝ նպաստելով արհեստական քարանյութերի բարձրորակ և կայուն արտադրության կազմակերպմանը։

Տնտեսագիտություն

Այս աշխատությունը վերաբերում է պարտադիր ապահովագրատեսակների ներդրման ազդեցությանը Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության և ապահովագրական շուկայի զարգացման վրա՝ ընդգծելով ֆինանսական կայունության, ռիսկերի բաշխման և ապահովագրական համակարգի ինստիտուցիոնալ զարգացման փոխկապակցված խնդիրները։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերլուծել պարտադիր ապահովագրության տարբեր տեսակների (օրինակ՝ ավտոքաղաքացիական պատասխանատվության ապահովագրություն և այլ սոցիալական նշանակության ապահովագրական ձևեր) ներդրման տնտեսական հետևանքները և դրանց ազդեցությունը ապահովագրական շուկայի ընդլայնման վրա։ Ուսումնասիրվում են ապահովագրական համակարգի կառուցվածքը, շուկայի մասնակիցների վարքագիծը, ապահովագրական պրեմիաների ձևավորման մեխանիզմները, ինչպես նաև պետական կարգավորման և վերահսկողության դերը ոլորտի զարգացման գործընթացում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պարտադիր ապահովագրության սոցիալ-տնտեսական ազդեցություններին՝ ռիսկերի համընդհանուր բաշխում, քաղաքացիների ֆինանսական պաշտպանվածության բարձրացում, ճանապարհային և այլ ոլորտներում վնասների փոխհատուցման համակարգերի բարելավում։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է ապահովագրական շուկայի զարգացման խոչընդոտները՝ ցածր ապահովագրական մշակույթ, սահմանափակ վստահություն ֆինանսական հաստատությունների նկատմամբ և մրցակցության ոչ բավարար մակարդակ։ Միաժամանակ վերլուծվում է միջազգային փորձը պարտադիր ապահովագրության ներդրման և կարգավորման ոլորտում՝ գնահատելով դրա կիրառելիությունը Հայաստանի պայմաններում։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է ֆինանսական տնտեսագիտության և ապահովագրական համակարգի զարգացման ոլորտում՝ նպաստելով ՀՀ ապահովագրական շուկայի ընդլայնմանը և տնտեսական ռիսկերի կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է Սերգեյ Դովլաթովի ստեղծագործության ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով հեղինակի և իր ստեղծագործությունների հերոսի փոխհարաբերության վրա։ Հետազոտության հիմնական առանցքը գրողի կենսագրական փորձի, անձնական հիշողությունների և գեղարվեստական պատումի փոխկապակցվածությունն է։ Դովլաթովի ստեղծագործություններում հեղինակի կերպարը հաճախ մոտ է պատմողի կամ գլխավոր հերոսի կերպարին, ինչի շնորհիվ իրական կենսագրական իրադարձությունները վերածվում են գրական նյութի՝ միաժամանակ ենթարկվելով գեղարվեստական վերափոխման։ Աշխատությունը կարող է վերլուծել ինքնակենսագրականության, հեղինակային «ես»-ի, առաջին դեմքով պատմողականության և հեղինակի ու հերոսի սահմանների հարաբերականության դրսևորումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես է գրողը սեփական կյանքի, առօրյա փորձի, մասնագիտական գործունեության, հարաբերությունների և հասարակական միջավայրի մասին նյութը վերածում գեղարվեստական պատմության։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև հումորի, ինքնահեգնանքի, սարկազմի և երկիմաստության կիրառությանը, որոնց միջոցով հեղինակը միաժամանակ ներկայացնում և վերաիմաստավորում է սեփական կերպարը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս տարբերակել իրական հեղինակին, պատմողի կերպարին և գեղարվեստական հերոսին՝ ցույց տալով, որ դրանց նույնացումը միշտ չէ, որ ամբողջությամբ հիմնավորված է, նույնիսկ այն դեպքում, երբ ստեղծագործության մեջ առկա են ակնհայտ կենսագրական զուգահեռներ։ Աշխատության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև Դովլաթովի լեզվական ոճը, խոսակցական արտահայտչամիջոցները, կերպարների կառուցման առանձնահատկությունները և հեղինակի դիրքավորման ձևերը։ Այս տեսանկյունից գրական տեքստը դիտարկվում է որպես իրականության և հեղինակի ինքնակենսագրական փորձի ստեղծագործական վերամշակման արդյունք։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ռուս գրականության, ժամանակակից արձակի, հեղինակագիտության և ինքնակենսագրական գրականության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև գրականության ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը բացահայտում է Դովլաթովի ստեղծագործության այն առանձնահատկությունը, որի դեպքում հեղինակը միաժամանակ հանդես է գալիս որպես պատմող, իրադարձությունների մասնակից և գեղարվեստական կերպար՝ ստեղծելով իրականության ու գրականության միջև բարդ և հետաքրքիր փոխհարաբերություն։

Կենսաբանություն

Օձային թույների ազդեցության առանձնահատկությունները մարդու օրգանիզմի վրա պայմանավորված են դրանց բարդ կենսաքիմիական կազմով, որը ներառում է ֆերմենտներ, պեպտիդներ և ցիտոտոքսիններ, որոնք տարբեր մեխանիզմներով ազդում են նյարդային, արյան շրջանառության, մկանային և իմունային համակարգերի վրա։ Կախված օձի տեսակից՝ թույնը կարող է լինել նեյրոտոքսիկ, հեմոտոքսիկ կամ ցիտոտոքսիկ, և յուրաքանչյուր տեսակ առաջացնում է տարբեր պաթոֆիզիոլոգիական փոփոխություններ։ Նեյրոտոքսիկ թույները արգելակում են նյարդամկանային փոխանցումը՝ հանգեցնելով պարալիզի և շնչառական անբավարարության, հեմոտոքսիկները խանգարում են արյան մակարդելիությանը, առաջացնում են հեմոլիզ և անոթային վնասումներ, իսկ ցիտոտոքսիկները վնասում են հյուսվածքները՝ առաջացնելով նեկրոզ և ուժեղ բորբոքային պատասխան։ Օրգանիզմի վրա ազդեցությունը կախված է նաև թույնի քանակից, ներմուծման տեղից և տուժածի ֆիզիոլոգիական առանձնահատկություններից։ Միևնույն ժամանակ, օձային թույների որոշ բաղադրիչներ ունեն բարձր կենսաբանական ակտիվություն, ինչը վերջին տասնամյակներում դարձել է դեղագործական հետազոտությունների կարևոր ուղղություն։ Դրանց հիման վրա մշակվում են նոր դեղամիջոցներ՝ հակամակարդիչներ, ցավազրկողներ, հակաքաղցկեղային և սրտանոթային հիվանդությունների բուժման համար նախատեսված միջոցներ։ Օրինակ՝ որոշ պեպտիդներ կիրառվում են արյան ճնշման կարգավորման և թրոմբոզի կանխարգելման նպատակով, իսկ այլ մոլեկուլներ ուսումնասիրվում են որպես ուռուցքային բջիջների աճը արգելակող գործակալներ։ Բացի այդ, թունաբանական հետազոտությունները նպաստում են հակաթույնների (antivenom) ավելի արդյունավետ ձևակերպումների ստեղծմանը, որոնք կարող են նվազեցնել օձահարության մահացությունը։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է կառավարչական հաշվառման դերին և հիմնախնդիրներին կազմակերպությունների ներքին վերահսկողության համակարգում՝ Հայաստանի Հանրապետության ագրոպարենային ոլորտի օրինակով։ Ուսումնասիրության հիմքում այն մոտեցումն է, որ կառավարչական հաշվառումը կազմակերպության ղեկավարությանը անհրաժեշտ տեղեկատվությամբ ապահովելու կարևոր գործիք է, որը հնարավորություն է տալիս վերահսկել ռեսուրսների օգտագործումը, գնահատել գործունեության արդյունքները, բացահայտել շեղումները և հիմնավորված կառավարչական որոշումներ ընդունել։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են կառավարչական հաշվառման և ներքին վերահսկողության փոխկապակցվածությունը, դրանց կազմակերպման սկզբունքները և գործնական կիրառման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ագրոպարենային ոլորտի կազմակերպությունների գործունեության առանձնահատկություններին, որտեղ արտադրական գործընթացները հաճախ կախված են սեզոնայնությունից, բնական պայմաններից, հումքի և նյութական ռեսուրսների արժեքի փոփոխություններից ու արտադրության բազմափուլ բնույթից։ Այս պայմաններում կառավարչական հաշվառման ճիշտ կազմակերպումը կարևոր նշանակություն ունի ծախսերի վերահսկման, ինքնարժեքի հաշվարկման, արտադրության արդյունավետության գնահատման և ֆինանսական արդյունքների վերլուծության համար։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են դիտարկվել ծախսերի դասակարգման և հաշվառման, բյուջետավորման, պատասխանատվության կենտրոնների ձևավորման, ներքին հաշվետվողականության և կառավարչական տեղեկատվության օգտագործման հետ կապված խնդիրները։ Կարևորվում է նաև ներքին վերահսկողության այնպիսի մեխանիզմների ձևավորումը, որոնք թույլ կտան ժամանակին հայտնաբերել սխալները, անարդյունավետ ծախսերը, հնարավոր չարաշահումները և կառավարման գործընթացում առաջացող այլ ռիսկերը։ Աշխատությունը շեշտադրում է հավաստի, ամբողջական և ժամանակին տեղեկատվության նշանակությունը՝ որպես կազմակերպության տնտեսական գործունեության վերահսկման և ռազմավարական ու ընթացիկ որոշումների որակի բարձրացման նախապայման։ Ագրոպարենային ոլորտի նյութերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս տեսական դրույթները կապել գործնական իրավիճակների հետ և բացահայտել ոլորտի կազմակերպություններում կառավարչական հաշվառման ու ներքին վերահսկողության կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հաշվապահներին, աուդիտորներին, ֆինանսական և կառավարչական մասնագետներին, ագրոպարենային ոլորտի կազմակերպությունների ղեկավարներին, տնտեսագետներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։ Այն կարող է կիրառական նշանակություն ունենալ կազմակերպությունների ներքին վերահսկողության համակարգերի կատարելագործման, կառավարչական հաշվառման տեղեկատվական բազայի բարելավման և ագրոպարենային ձեռնարկությունների գործունեության արդյունավետության բարձրացման համար։