Նոր գրքեր: Գյուղատնտեսություն: (Ինֆորմացիոն ցանկ)= Новые книги: Сельское хозяйство: (Информационный указатель) (1982, Январь, №1)

Պատմություն

Գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի պատմական Արագածոտն գավառի վաղմիջնադարյան նյութական մշակույթի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով տարածաշրջանի հնագիտական հուշարձանները, բնակավայրերի կառուցվածքը, ճարտարապետական ժառանգությունը, արհեստագործական արտադրությունը, կենցաղային առարկաները, թաղման սովորույթները և հասարակական կյանքի նյութական արտահայտությունները։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է վաղ միջնադարում Արագածոտնի պատմամշակութային զարգացման առանձնահատկությունների բացահայտման, հնագիտական գտածոների դասակարգման, դրանց ժամանակագրական պատկանելության որոշման և Հայաստանի ընդհանուր մշակութային գործընթացների համատեքստում տարածաշրջանի ունեցած նշանակության գնահատման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է հիմնականում 4–7-րդ դարերի պատմական և մշակութային իրողությունները, երբ Հայաստանում տեղի էին ունենում քաղաքական, կրոնական, հասարակական և տնտեսական կարևոր փոփոխություններ։ Քրիստոնեության տարածումը, եկեղեցական կազմակերպությունների զարգացումը, բնակավայրերի կառուցվածքային վերափոխումները և ճարտարապետական նոր ձևերի առաջացումը էական ազդեցություն են ունեցել այդ ժամանակաշրջանի նյութական մշակույթի ձևավորման վրա։ Արագածոտնի աշխարհագրական դիրքը, բնական պայմանները, լեռնային և նախալեռնային տարածքների առանձնահատկությունները, ինչպես նաև հաղորդակցության պատմական ուղիները նպաստել են բնակավայրերի զարգացմանը և տարածաշրջանի տնտեսական ու մշակութային կապերի ձևավորմանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է վաղմիջնադարյան բնակավայրերի ուսումնասիրությունը՝ ուշադրություն դարձնելով բնակելի կառույցների հատակագծային առանձնահատկություններին, շինարարական նյութերին, բնակավայրերի տեղաբաշխմանը և շրջակա բնական միջավայրի հետ դրանց փոխհարաբերություններին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն եկեղեցական ճարտարապետության հուշարձանները, որոնց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու վաղքրիստոնեական Հայաստանի շինարարական ավանդույթները, կրոնական պատկերացումների նյութական արտահայտությունները և ճարտարապետական ձևերի զարգացման օրինաչափությունները։ Այս համատեքստում հետաքրքրություն են ներկայացնում Արագածոտնի վաղմիջնադարյան եկեղեցիները, պաշտամունքային կառույցները, դրանց կառուցվածքային լուծումները, հարդարանքի տարրերը և քարարվեստի առանձնահատկությունները։ Աշխատության թեմատիկան առնչվում է նաև հնագիտական պեղումների ընթացքում հայտնաբերված խեցեղենի, մետաղյա իրերի, աշխատանքային գործիքների, զարդերի, կենցաղային պարագաների և արտադրական գործունեության հետ կապված նյութերի ուսումնասիրությանը։ Խեցեգործական արտադրանքի ձևաբանական, տեխնոլոգիական և զարդարական առանձնահատկությունների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու տարածաշրջանի արհեստագործական ավանդույթների, կենցաղային մշակույթի և տնտեսական հարաբերությունների մասին։ Մետաղագործական առարկաների, գյուղատնտեսական գործիքների և այլ նյութական գտածոների ուսումնասիրությունը կարևոր է բնակչության զբաղմունքների, արտադրական կարողությունների և առօրյա կյանքի վերակազմության տեսանկյունից։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում թաղման հուշարձանները, գերեզմանային կառույցները և դրանց հետ կապված նյութական վկայությունները, որոնք կարող են տեղեկություններ հաղորդել հասարակության կրոնական պատկերացումների, ծիսական սովորույթների և մշակութային փոփոխությունների վերաբերյալ։ Վաղմիջնադարյան նյութական մշակույթի ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում քրիստոնեական և ավելի վաղ շրջանի մշակութային ավանդույթների փոխհարաբերությունը, քանի որ նոր կրոնական համակարգի հաստատումը միշտ չէ, որ հանգեցրել է նախկին կենցաղային և արհեստագործական ձևերի ամբողջական վերացմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարևորվում է մշակութային շարունակականության և փոփոխության օրինաչափությունների բացահայտումը՝ հնագիտական նյութերի համեմատության և պատմական աղբյուրների տվյալների համադրման միջոցով։ Արագածոտնի վաղմիջնադարյան հուշարձանների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու նաև տարածաշրջանի կապերը Հայաստանի մյուս պատմական գավառների հետ, բացահայտելու ընդհանուր մշակութային հատկանիշներն ու տեղական առանձնահատկությունները։ Հատուկ նշանակություն ունեն նյութական մշակույթի ժամանակագրական դասակարգման, հուշարձանների թվագրման և տարբեր հնագիտական համալիրների փոխհարաբերությունների որոշման մեթոդաբանական հարցերը։ Այս նպատակով կարևոր են հնագիտական շերտագրության, գտածոների տիպաբանական համեմատության, ճարտարապետական վերլուծության և պատմական աղբյուրագիտության մեթոդները։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է վաղմիջնադարյան Հայաստանի տարածաշրջանային մշակույթի ուսումնասիրության, բնակավայրերի պատմական զարգացման վերակազմության և նյութական ժառանգության միջոցով հասարակական ու տնտեսական կյանքի առանձնահատկությունների բացահայտման անհրաժեշտությամբ։ Հետազոտությունը կարևոր է նաև Հայաստանի հնագիտական քարտեզագրման, պատմամշակութային հուշարձանների գիտական հաշվառման, պահպանության և հետագա ուսումնասիրությունների համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հնագետներին, պատմաբաններին, միջնադարագետներին, ճարտարապետության պատմաբաններին, մշակութաբաններին, ազգագրագետներին, թանգարանագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին, ինչպես նաև Հայաստանի վաղմիջնադարյան պատմությամբ ու մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Աշխատությունն ունի հնագիտական, պատմագիտական, մշակութաբանական և աղբյուրագիտական նշանակություն՝ նպաստելով Արագածոտնի վաղմիջնադարյան բնակավայրերի, ճարտարապետական հուշարձանների, արհեստագործական ավանդույթների և նյութական մշակույթի զարգացման առանձնահատկությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Այլ առարկաներ

Ընկուզենի նյութը գյուղատնտեսական ուղղվածության մասնագիտական և ուսումնական ձեռնարկ է, որը նվիրված է ընկուզենու կենսաբանական առանձնահատկությունների, մշակության տեխնոլոգիաների և արդյունավետ ագրոտեխնիկայի ուսումնասիրությանը։ Այն նախատեսված է գյուղատնտեսության, այգեգործության և պտղաբուծության ոլորտների ուսանողների, ինչպես նաև ընկուզենու արտադրությամբ զբաղվող մասնագետների և ֆերմերների համար։ Նյութում մանրամասն ներկայացվում են ընկուզենու աճի և զարգացման առանձնահատկությունները, արմատային համակարգի կառուցվածքը, սորտային բազմազանությունը և դրանց ընտրության սկզբունքները՝ հաշվի առնելով տարբեր հողակլիմայական պայմանները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տնկարկների հիմնման և խնամքի տեխնոլոգիաներին՝ ներառյալ հողի նախապատրաստումը, տնկման սխեմաները, տնկիների ընտրությունը և հետագա խնամքի կազմակերպումը։ Աշխատությունում ներկայացվում են նաև պարարտացման և ոռոգման համակարգերը, որոնք կարևոր դեր ունեն ծառերի երկարաժամկետ արտադրողականության և բարձր բերքատվության ապահովման գործում։ Նյութում ընդգրկված են էտման, ձևավորման և պսակի կառավարման մեթոդները, որոնք նպաստում են ծառի ճիշտ զարգացմանն ու որակյալ բերքի ստացմանը։ Բացի այդ, մանրամասն քննարկվում են ընկուզենու հիվանդությունները և վնասատուները, դրանց կանխարգելման և պայքարի միջոցները՝ ներառյալ ինտեգրված պաշտպանության մոտեցումները։ Աշխատությունը անդրադառնում է նաև բերքահավաքի, պտղի պահպանման և իրացման կազմակերպման հարցերին՝ ընդգծելով տնտեսական արդյունավետության կարևորությունը։ Ընդհանուր առմամբ, նյութը համադրում է գիտական հիմքերը և գործնական փորձը՝ ապահովելով ընկուզենու մշակության ամբողջական և ժամանակակից ագրոտեխնիկական համակարգի պատկերացում։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է մեծահասակների մոտ վիրուսային հեպատիտների ընթացքում արյան մակարդման և հակամակարդիչ համակարգերի փոխկապակցված փոփոխությունների ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով ֆիբրինոլիզի վիճակին և հեպարինի՝ տարբեր կենսաբանական բաղադրիչների հետ համալիրներ ձևավորելու առանձնահատկություններին։ Հետազոտության հիմքում լյարդի կարևոր դերն է հեմոստազի կարգավորման գործընթացներում, քանի որ այս օրգանը մասնակցում է մակարդման ու ֆիբրինոլիտիկ համակարգերի բազմաթիվ սպիտակուցների նյութափոխանակությանը և հավասարակշռության պահպանմանը։ Վիրուսային ախտահարման պայմաններում լյարդի ֆունկցիոնալ փոփոխությունները կարող են անդրադառնալ այդ համակարգերի գործունեության վրա և առաջացնել հեմոստազի տարբեր ցուցանիշների շեղումներ։ Քննվում է ֆիբրինի առաջացման ու քայքայման գործընթացների փոխհարաբերությունը, ֆիբրինոլիտիկ ակտիվության փոփոխությունների հնարավոր կապը հիվանդության ընթացքի և լյարդային ֆունկցիայի խանգարման աստիճանի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հեպարինի կենսաբանական հատկություններին և դրա՝ սպիտակուցների ու այլ մոլեկուլային բաղադրիչների հետ փոխազդեցությանը, քանի որ նման համալիրների ձևավորումը կարող է կապված լինել հակամակարդիչ մեխանիզմների և արյան ռեոլոգիական հավասարակշռության փոփոխությունների հետ։ Համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու տարբեր վիրուսային հեպատիտների դեպքում հեմոստազային ցուցանիշների ընդհանրություններն ու տարբերությունները՝ առանց դրանք դիտարկելու որպես մեկ միասնական գործընթաց։ Կարևորվում է լաբորատոր ցուցանիշների դինամիկ գնահատումը հիվանդության տարբեր փուլերում և դրանց համադրումը կլինիկական ու կենսաքիմիական տվյալների հետ։ Նման ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել լյարդի ախտահարումների ժամանակ մակարդման, հակամակարդման և ֆիբրինոլիտիկ համակարգերի փոխազդեցության առավել ամբողջական ընկալմանը։ Միաժամանակ այն հնարավորություն է տալիս դիտարկել հեմոստազի փոփոխությունները ոչ միայն որպես առանձին լաբորատոր շեղումներ, այլև որպես փոխկապակցված կենսաբանական համակարգերի գործունեության արդյունք։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հեպատոլոգիայի, վարակաբանության, կենսաքիմիայի և հեմոստազի ֆիզիոլոգիայի մոտեցումները՝ մեծահասակների վիրուսային լյարդաբորբերի ժամանակ արյան ֆիբրինոլիտիկ ու հակամակարդիչ մեխանիզմների առանձնահատկությունները բնութագրելու նպատակով։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է հին Վանի թագավորության արքա Ռուսա II-ի արձանագրության ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով դրա պատմական, լեզվաբանական և աղբյուրագիտական նշանակությունը։ Վերլուծվում են արձանագրության բովանդակությունը, գրության առանձնահատկությունները, ստեղծման պատմական համատեքստը և դրա կապը Վանի թագավորության քաղաքական, վարչական և ռազմական գործունեության հետ։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում սեպագիր արձանագրությունների ընթերցման, թարգմանության և մեկնաբանության հարցերին, ինչպես նաև դրանց միջոցով վերականգնվող պատմական իրադարձություններին, պետական կառավարման համակարգին և կրոնամշակութային պատկերացումներին։ Հետազոտությունը կարևոր սկզբնաղբյուրային նշանակություն ունի Ուրարտուի պատմության, հին Արևելքի քաղաքակրթությունների և հայկական լեռնաշխարհի հնագույն պատմության ուսումնասիրության համար՝ հետաքրքրություն ներկայացնելով պատմաբանների, հնագետների, լեզվաբանների և էպիգրաֆիկայի ոլորտի մասնագետների համար։

Իրավաբանություն

Այս աշխատությունը նվիրված է հանցագործությունների համակցության քրեաիրավական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ դրա իրավական բնույթի, տեսակների, տարբերակման չափանիշների և իրավակիրառ պրակտիկայում առաջացող խնդիրների համակողմանի վերլուծությամբ։ Գրքում ուսումնասիրվում է հանցագործությունների բազմակիության ինստիտուտը, դրա նշանակությունը քրեական պատասխանատվության անհատականացման և կատարված արարքների ճիշտ իրավական գնահատման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հանցագործությունների համակցության հասկացությանը, դրա հիմնական հատկանիշներին և այն հանգամանքներին, որոնց առկայության դեպքում մեկ անձի կողմից կատարված մի քանի արարքներ կարող են առաջացնել առանձին քրեաիրավական գնահատման անհրաժեշտություն։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են համակցության տարբեր դրսևորումները, հանցագործությունների առանձին կազմերի միմյանցից սահմանազատման չափանիշները և մեկ հանցագործության ու մի քանի հանցագործությունների միջև տարբերակման խնդիրները։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև հանցագործությունների համակցության, կրկնակիության, ռեցիդիվի և այլ հարակից քրեաիրավական ինստիտուտների փոխհարաբերությանը, քանի որ դրանց ճիշտ սահմանազատումը կարևոր նշանակություն ունի արարքի որակավորման և պատժի նշանակման համար։ Քննության են առնվում քրեական օրենսդրության նորմերի մրցակցության, մեկ արարքի շրջանակում մի քանի հանցակազմերի հատկանիշների առկայության և արարքների իրավական գնահատման ընթացքում հնարավոր սխալների հետ կապված հարցերը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում հանցագործությունների համակցության դեպքում պատժի նշանակման առանձնահատկություններին, պատժատեսակների և պատժաչափերի որոշմանը, ինչպես նաև կատարված արարքների հանրային վտանգավորության աստիճանի համարժեք գնահատմանը։ Կարևորվում է այն հանգամանքը, որ հանցագործությունների բազմակիության վերաբերյալ նորմերի ճիշտ կիրառումը պետք է ապահովի ինչպես կատարված արարքների ամբողջական քրեաիրավական գնահատումը, այնպես էլ անձի նկատմամբ արդար և համաչափ պատասխանատվության կիրառումը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել հանցագործությունների համակցության տեսական և գործնական հիմնական խնդիրները, ուսումնասիրել դրանց լուծման իրավական մոտեցումները և դիտարկել օրենսդրության ու իրավակիրառ պրակտիկայի կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Այն կարող է օգտակար լինել քրեական իրավունքի մասնագետների, դատավորների, դատախազների, քննիչների, փաստաբանների, իրավագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների և հանցագործությունների բազմակիության ու քրեական պատասխանատվության հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է միկոտոքսինների և դրանց տարբեր համակցությունների գենոտոքսիկ, մոլեկուլային-ցիտոգենետիկական և էպիգենետիկական ազդեցությունների համալիր ուսումնասիրությանը կենդանի օրգանիզմներում և լաբորատոր բջջային համակարգերում։ Քննության են առնվում միկրոսկոպիկ սնկերի կողմից արտադրվող թունավոր նյութերի ազդեցությամբ գենետիկական նյութում և բջջային կարգավորման համակարգերում առաջացող հնարավոր փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ԴՆԹ-ի վնասման, քրոմոսոմային փոփոխությունների, գենոմային անկայունության և բջջային գործընթացների խանգարման ցուցանիշների գնահատմանը։ Ուսումնասիրվում են նաև էպիգենետիկական մեխանիզմները, որոնց միջոցով միկոտոքսինները կարող են ազդել գեների ակտիվության կարգավորման վրա՝ առանց ԴՆԹ-ի սկզբնական հաջորդականության փոփոխության։ Համեմատվում են առանձին միկոտոքսինների և դրանց համակցված ազդեցությունները՝ պարզելու համար, թե միաժամանակյա ներգործության դեպքում դրանց կենսաբանական ազդեցությունները կարող են ինչպես ուժեղանալ, այնպես էլ փոփոխվել։ Կարևորվում է in vivo և in vitro փորձարարական մոտեցումների համադրումը, որը հնարավորություն է տալիս տարբեր մակարդակներում գնահատել ուսումնասիրվող նյութերի ազդեցության բնույթը և բացահայտել հնարավոր փոխազդեցությունները։ Վերլուծվում են ազդեցության չափաբաժնի, տևողության և կենսաբանական համակարգի առանձնահատկությունների նշանակությունը դիտվող փոփոխությունների ձևավորման գործում։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել միկոտոքսինների կենսաբանական վտանգների առավել ամբողջական գնահատմանը, դրանց համակցված ազդեցության մեխանիզմների պարզաբանմանը և թունաբանական ռիսկերի գնահատման գիտական մոտեցումների կատարելագործմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գենետիկայի, մոլեկուլային կենսաբանության, ցիտոգենետիկայի, էպիգենետիկայի, թունաբանության և սննդային անվտանգության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։