Նոր գրքեր: Հայաստան: Ինֆորմացիոն ցանկ= Новые книги. Арменика. Информационный указатель (1977, Փետրվար, թիվ 2)

Մաթեմատիկա

Երկհատոր այս հրատարակությունը նվիրված է վերջավոր դաշտերի տեսությանը՝ հանրահաշվի և թվերի տեսության կարևորագույն բաժիններից մեկին, որն ուսումնասիրում է վերջավոր թվով տարրեր ունեցող դաշտերի կառուցվածքը, հատկությունները և դրանցում գործող հանրահաշվական օրենքները։ Վերջավոր դաշտերը ժամանակակից մաթեմատիկայի հիմնարար հասկացություններից են և լայն կիրառություն ունեն հանրահաշվական կառուցվածքների ուսումնասիրության, բազմանդամների տեսության, թվերի տեսության, կոդավորման տեսության, գաղտնագրության և հաշվողական մաթեմատիկայի մեջ։ Նյութը վերաբերում է այնպիսի հարցերի, ինչպիսիք են վերջավոր դաշտերի գոյությունը և կառուցվածքը, դրանց տարրերի հատկությունները, դաշտերի բնութագիրը, տարրերի բազմապատկման ու գումարման գործողությունները, ինչպես նաև վերջավոր դաշտերի ընդլայնումների ուսումնասիրությունը։ Այս բնագավառի առանցքային խնդիրներից է վերջավոր դաշտերի դասակարգումը և դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունների բացահայտումը։ Կարևոր նշանակություն ունեն նաև դաշտերի տարրերի կարգերի, մուլտիպլիկատիվ խմբերի, բազմանդամների արմատների և անբաժանելի բազմանդամների հատկությունների ուսումնասիրությունը։ Այս հասկացությունները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու վերջավոր դաշտերի ներքին կառուցվածքը և հասկանալու դրանց կապը հանրահաշվի այլ բաժինների հետ։ Թեմայի տեսական նշանակությունը լրացվում է գործնական կիրառություններով. վերջավոր դաշտերն օգտագործվում են թվային տվյալների կոդավորման, սխալների հայտնաբերման և ուղղման, տվյալների պաշտպանության և ժամանակակից տեղեկատվական համակարգերի մաթեմատիկական հիմքերի մշակման մեջ։ Երկու հատորով ներկայացված նյութը նախատեսված է թեմայի համակարգված ուսումնասիրության համար՝ ընթերցողին ծանոթացնելով վերջավոր դաշտերի տեսական հիմքերին և դրանց ուսումնասիրության համար անհրաժեշտ մաթեմատիկական մեթոդներին։ Այն կարող է հետաքրքրել բարձրագույն մաթեմատիկա ուսումնասիրող ուսանողներին, ասպիրանտներին, դասախոսներին և հանրահաշվի ու թվերի տեսության բնագավառում աշխատող մասնագետներին։ Հրատարակությունը կարևոր է հատկապես նրանց համար, ովքեր ցանկանում են խորացնել իրենց գիտելիքները դաշտերի տեսության վերաբերյալ և հասկանալ վերջավոր հանրահաշվական կառուցվածքների դերը ժամանակակից մաթեմատիկայում և դրա կիրառական ուղղություններում։

Տնտեսագիտություն

Այս գիտական հետազոտությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության Շիրակի մարզում հացահատիկի արտադրության ներկա վիճակի, զարգացման միտումների և տնտեսական արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության շրջանակում վերլուծվում են մարզի բնական, հողակլիմայական և տնտեսական պայմանները, հացահատիկային մշակաբույսերի արտադրության ծավալները, բերքատվության մակարդակը, արտադրական ծախսերի կառուցվածքը և ոլորտի մրցունակության վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Հեղինակը գնահատում է հացահատիկային տնտեսությունների գործունեության արդյունավետությունը, բացահայտում արտադրության կազմակերպման, տեխնիկական հագեցվածության, սերմնաբուծության, ոռոգման, պետական աջակցության և շուկայավարման համակարգերի հետ կապված խնդիրները։ Ուսումնասիրության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պարենային անվտանգության ապահովման գործում հացահատիկային արտադրության նշանակությանը, ինչպես նաև Շիրակի մարզի՝ որպես Հայաստանի կարևորագույն հացահատիկ արտադրող տարածաշրջաններից մեկի դերին։ Առաջարկվում են արտադրողականության բարձրացման, ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, նոր տեխնոլոգիաների ներդրման, գյուղատնտեսական կոոպերացիայի և կլաստերային զարգացման մեխանիզմների կիրառման ուղիներ, որոնք կարող են նպաստել բերքատվության աճին և տնտեսությունների շահութաբերության բարձրացմանը։ Աշխատությունը նախատեսված է գյուղատնտեսության ոլորտի մասնագետների, տնտեսագետների, հետազոտողների, ուսանողների, ինչպես նաև ագրարային քաղաքականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Շիրակի մարզում հացահատիկային արտադրության արդյունավետության բարձրացման, կլաստերային մոտեցումների կիրառման և պարենային անվտանգության ապահովման հարցերը Հայաստանի ագրարային հետազոտություններում դիտարկվում են որպես ռազմավարական նշանակության ուղղություններ։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է առասպելական մտածողության և առասպելական կերպարների դրսևորումների համեմատական ուսումնասիրությանը ժամանակակից հայկական և սիրիական արաբական թատերագրության մեջ։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում այն եղանակները, որոնց միջոցով հին առասպելները, ավանդական սյուժեները, խորհրդանիշները և մշակութային հիշողության մեջ պահպանված կերպարները վերաիմաստավորվում են ժամանակակից դրամատիկական ստեղծագործություններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում առասպելի և արդիականության փոխհարաբերությանը՝ պարզելու համար, թե ինչպես են տարբեր մշակութային միջավայրերի դրամատուրգները առասպելական նյութն օգտագործում ժամանակակից մարդու, հասարակության, պատմական հիշողության, ազգային ինքնության և բարոյահոգեբանական խնդիրների արտահայտման նպատակով։ Քննության են առնվում առասպելական կերպարների կերպափոխման, ավանդական սյուժեների նոր մեկնաբանությունների, ժամանակի և տարածության խորհրդանշական կազմակերպման, ինչպես նաև դրամատիկական գործողության մեջ առասպելական ու իրական շերտերի համադրման սկզբունքները։ Հայկական և սիրիական արաբական թատերագրությունների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ինչպես ընդհանուր գեղարվեստական օրինաչափություններ, այնպես էլ յուրաքանչյուր գրական ավանդույթի ազգային ու մշակութային առանձնահատկությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում պատմական փորձի և հավաքական հիշողության ազդեցությանը, քանի որ առասպելը ժամանակակից թատերագրության մեջ կարող է հանդես գալ որպես անցյալի և ներկայի միջև կապ ստեղծող գեղարվեստական միջոց։ Ուսումնասիրվում է նաև առասպելական խորհրդանիշների գործառույթը մարդու գոյության, կյանքի ու մահվան, իշխանության, ազատության, զոհաբերության, հայրենիքի և ինքնության վերաբերյալ գաղափարների արտահայտման գործում։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել արևելյան և արևմտյան դրամատուրգիական ավանդույթների ազդեցությանը, ազգային բանահյուսության և գրական ժառանգության կիրառմանը, ինչպես նաև առասպելի վերափոխմանը նոր գեղարվեստական ձևերի պայմաններում։ Համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե մշակութային տարբերությունների պայմաններում ինչպես են նմանատիպ առասպելական կառուցվածքները ստանում տարբեր գաղափարական և գեղարվեստական նշանակություններ։ Աշխատությունն արժեքավոր է գրականագիտության, թատերագիտության, արաբագիտության և համեմատական մշակութաբանության համար՝ նպաստելով ժամանակակից հայկական և սիրիական արաբական դրամատուրգիայի գեղարվեստական առանձնահատկությունների և առասպելի՝ որպես մշակութային հիշողության ու ստեղծագործական վերաիմաստավորման միջոցի առավել ամբողջական ընկալմանը։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է խրախուսական (поощрительные) քրեական-իրավական նորմերի դերին կաշառակերության դեմ պայքարում՝ համեմատական-իրավական վերլուծության շրջանակում։ Հեղինակը ուսումնասիրում է այն իրավական մեխանիզմները, որոնք նախատեսված են կոռուպցիոն հանցագործությունների բացահայտման և կանխման արդյունավետության բարձրացման համար՝ հատկապես այն դեպքերում, երբ օրենսդրությունը նախատեսում է պատասխանատվությունից ազատում կամ մեղմացում՝ համագործակցության, ինքնախոստովանության կամ հանցագործության բացահայտմանը նպաստելու պայմաններում։ Գրքում վերլուծվում են տարբեր երկրների քրեական օրենսդրությունների մոտեցումները՝ ընդգծելով խրախուսական նորմերի կիրառման արդյունավետությունը կաշառակերության դեպքերի բացահայտման գործում և դրանց ազդեցությունը իրավապահ մարմինների աշխատանքի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում խրախուսական նորմերի իրավական բնույթին, դրանց սահմանադրականության, արդարության և կանխարգելիչ ազդեցության հարցերին։ Հեղինակը նաև ուսումնասիրում է այդ նորմերի կիրառման հնարավոր ռիսկերն ու սահմանափակումները՝ ներառյալ չարաշահման վտանգը և արդարադատության համակարգի նկատմամբ հասարակական վստահության վրա ազդեցությունը։ Աշխատությունը կարևոր է իրավաբանների, քրիմինոլոգների և հակակոռուպցիոն քաղաքականության մշակմամբ զբաղվող մասնագետների համար՝ առաջարկելով համեմատական վերլուծության հիման վրա բարելավման հնարավոր ուղիներ։

Մշակույթ

Աշխատությունը նվիրված է հայկական խճանկարչության գեղարվեստական ձևաստեղծման սկզբունքների, արտահայտչամիջոցների և ոճական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով ազգային կերպարվեստի և դեկորատիվ-կիրառական արվեստի զարգացման համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում խճանկարի պատկերային կառուցվածքի ձևավորման եղանակները, կոմպոզիցիոն կազմակերպումը, գունային հարաբերությունները, նյութի և ձևի փոխազդեցությունը, մակերևույթի կառուցվածքային առանձնահատկությունները և առանձին տարրերի միջոցով ամբողջական գեղարվեստական պատկերի ստեղծման սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն միջոցներին, որոնց օգնությամբ տարբեր չափերի, ձևերի և գունային երանգների մասնիկները միավորվում են մեկ միասնական հորինվածքի մեջ՝ ստեղծելով պատկերային ռիթմ, շարժում, ծավալի կամ տարածության տպավորություն։ Ուսումնասիրվում են հայկական արվեստին բնորոշ զարդանախշային համակարգերը, երկրաչափական ու բուսական մոտիվները, խորհրդանշական պատկերները և դրանց վերափոխումները խճանկարչական ստեղծագործություններում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ազգային գեղարվեստական ավանդույթների և ժամանակակից ստեղծագործական մոտեցումների փոխհարաբերությանը՝ պարզելու համար, թե պատմական մշակութային ժառանգության տարրերն ինչպես են վերաիմաստավորվում նոր գեղարվեստական միջավայրում։ Քննության առարկա են դառնում նաև նյութերի ընտրության և տեխնիկական հնարավորությունների ազդեցությունը ստեղծագործության գեղարվեստական կերպարի վրա, քանի որ քարի, ապակու, խեցեղենի և այլ նյութերի գույնը, կառուցվածքը, լուսային հատկություններն ու մակերևույթը կարող են հանդես գալ որպես ինքնուրույն արտահայտչական գործոններ։ Անդրադարձ է կատարվում խճանկարի և ճարտարապետական տարածության փոխհարաբերությանը, հատկապես այն դեպքերում, երբ ստեղծագործությունը նախատեսված է շենքերի ներքին կամ արտաքին հարդարման, հասարակական տարածքների և մոնումենտալ միջավայրի համար։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայկական խճանկարչության մեջ ձևավորված ոճական ուղղությունները, հեղինակային լուծումների առանձնահատկությունները և գեղարվեստական լեզվի զարգացման միտումները։ Աշխատությունն ունի կարևոր նշանակություն հայկական արվեստի պատմության, մոնումենտալ և դեկորատիվ արվեստի ուսումնասիրության համար՝ նպաստելով խճանկարչության ազգային առանձնահատկությունների, ստեղծագործական մեթոդների և գեղարվեստական ձևաստեղծման համակարգի առավել ամբողջական ընկալմանը։

Լեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է օսմանյան թուրքերենի ընթերցանության ուսուցմանը և լեզվական գիտելիքների սկզբնական ձևավորմանը։ Այն վերաբերում է լեզվի գրավոր ձևի յուրացմանը, տառերի ու գրային նշանների ճանաչմանը, բառերի ընթերցմանը և գրավոր խոսքի ընկալման հիմնական հմտությունների զարգացմանը։ Օսմանյան թուրքերենը գործածվել է արաբական գրաֆիկայի վրա հիմնված գրային համակարգով, որի առանձնահատկությունները լեզուն սովորողների համար պահանջում էին հատուկ ուսուցողական մոտեցում։ Այս համատեքստում նման ձեռնարկները կարևոր դեր են ունեցել ընթերցանության հիմունքների բացատրման, գրային համակարգին ծանոթացնելու և լեզվական ուսուցումը հաջորդական փուլերով կազմակերպելու գործում։ Աշխատությունը կարելի է դիտարկել որպես լեզվի ուսուցման գործնական նյութ, որը նախատեսված է ընթերցանության սկզբնական կարողություններ զարգացնելու և օսմանյան թուրքերենով գրված տեքստերի հետ աշխատելու նախնական հմտություններ ձևավորելու համար։ Այն արժեքավոր է նաև պատմական լեզվաբանության և կրթության պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում է լեզուների ուսուցման այնպիսի մոտեցումներ, որոնք կիրառվել են բազմալեզու կրթական միջավայրում։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում օսմանյան թուրքերենի գրային ավանդույթի, լեզվական կրթության մեթոդների, ընթերցանության դասավանդման պատմության և հայերեն ու թուրքերեն կրթական միջավայրերի փոխազդեցության ուսումնասիրությամբ զբաղվողների համար։