Առասպելը ժամանակակից հայկական և Սիրիայի արաբական թատերագրության մեջ

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է անցումային մետաղների հիմքով դժվարահալ կարբիդային և բորիդային նյութերի, ինչպես նաև բորի կարբիդի ստացման գործընթացների ու դրանց կառուցվածքաֆունկցիոնալ հատկությունների ուսումնասիրությանը՝ միկրոալիքային էներգիայի կիրառման համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում նյութերի ձևավորման ընթացքում էլեկտրամագնիսական դաշտի և սկզբնական բաղադրիչների փոխազդեցության ընդհանուր օրինաչափություններն են, ինչպես նաև ստացված պինդ ֆազերի կառուցվածքի, բաղադրության և հատկությունների միջև կապերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մոլիբդենի, վոլֆրամի, մանգանի և ռենիումի միացություններին, որոնք նյութագիտության տեսանկյունից հետաքրքրություն են ներկայացնում բարձր կարծրության, ջերմակայունության, մաշակայունության և որոշ դեպքերում կատալիտիկ ակտիվության շնորհիվ։ Քննվում է միկրոալիքային ազդեցության դերը նյութի ծավալային տաքացման, փուլային փոխակերպումների և վերջնական միկրոկառուցվածքի ձևավորման գործընթացներում՝ այն համեմատելով նյութերի ստացման ավանդական ջերմային մոտեցումների ընդհանուր առանձնահատկությունների հետ։ Կառուցվածքային հետազոտությունների միջոցով հնարավոր է գնահատել առաջացած բյուրեղային ֆազերը, դրանց հարաբերակցությունը, կառուցվածքային կարգավորվածությունը և նյութի միկրոկառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների ուսումնասիրության շրջանակում կարևորվում են կարծրությունը, ամրությունը, մաշակայունությունը և այլ բնութագրեր, որոնք պայմանավորում են նման նյութերի հնարավոր կիրառությունները բարձր մեխանիկական ու ջերմային բեռնվածությունների պայմաններում։ Առանձին ուղղություն է կատալիտիկ հատկությունների գնահատումը, որի միջոցով ուսումնասիրվում է նյութերի մակերևութային կառուցվածքի, քիմիական կազմի և կատալիտիկ ակտիվության միջև փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության համար կարևոր է պարզել, թե սինթեզի ընթացքում ձևավորված ֆազային և միկրոկառուցվածքային տարբերություններն ինչպես են արտահայտվում վերջնական նյութի ֆունկցիոնալ բնութագրերում։ Նման ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս նյութի ստացման եղանակը դիտարկել ոչ միայն որպես անհրաժեշտ միացությունների ձևավորման միջոց, այլև որպես դրանց կառուցվածքն ու հատկությունները կառավարող գործոն։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է անօրգանական նյութագիտության, պինդ մարմնի քիմիայի, միկրոալիքային մշակման և կատալիզի մոտեցումները՝ դժվարահալ միացությունների կառուցվածք–հատկություն փոխկապակցվածությունները բացահայտելու և դրանց հնարավոր տեխնոլոգիական կիրառությունները գնահատելու նպատակով։

Այլ առարկաներ

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է օտար լեզուներով նոր լույս տեսած և գրադարանային հավաքածուներում համալրված գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նպատակ ունենալով ընթերցողներին, գիտաշխատողներին, ուսանողներին և մասնագետներին տրամադրել արդիական տեղեկատվություն միջազգային հրատարակչական դաշտում թողարկված նոր գրականության վերաբերյալ։ Ցանկում ընդգրկված են տարբեր լեզուներով հրատարակված գիտական, գեղարվեստական, հասարակական-քաղաքական, տեխնիկական և մշակութային բնույթի աշխատություններ, որոնք արտացոլում են համաշխարհային գիտության, մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման ժամանակակից միտումները։ Հրատարակությունը ծառայում է որպես տեղեկատվական ռեսուրս, որը հնարավորություն է տալիս արագ կողմնորոշվել օտարալեզու նոր գրականության մեջ, ծանոթանալ տարբեր երկրների հեղինակների և հետազոտողների աշխատանքներին, ինչպես նաև ընտրել համապատասխան աղբյուրներ ուսումնական, գիտահետազոտական և մասնագիտական գործունեության համար։ Այն նպաստում է միջազգային գիտելիքների տարածմանը, միջմշակութային հաղորդակցության զարգացմանը և համաշխարհային գրական ու գիտական ժառանգության հասանելիության ընդլայնմանը։

Պատմություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Արցախի և Ուտիքի պատմաաշխարհագրական ու վիմագրագիտական ուսումնասիրությանը՝ տարածաշրջանների պատմական զարգացման, բնակավայրերի աշխարհագրության, մշակութային ժառանգության և արձանագրական նյութի համակողմանի քննության միջոցով։ Հետազոտության հիմքում պատմական սկզբնաղբյուրների, տեղագրական տվյալների, հուշարձանների և վիմական արձանագրությունների համադրված ուսումնասիրությունն է, որի նպատակն է առավել ամբողջական պատկերացում կազմել այս տարածքների պատմական և մշակութային գործընթացների վերաբերյալ։ Աշխատանքում պատմաաշխարհագրական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել տարածաշրջանների բնակավայրերի տեղադրությունը, բնական սահմանները, ճանապարհային և տնտեսական կապերը, վարչատարածքային փոփոխությունները և բնակեցման առանձնահատկությունները տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում։ Աշխարհագրական միջավայրի և պատմական իրադարձությունների փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը կարևոր է տարածաշրջանների քաղաքական, տնտեսական և մշակութային զարգացման ընթացքը հասկանալու համար։ Հետազոտության առանցքային աղբյուրագիտական ուղղություններից է վիմագրության ուսումնասիրությունը։ Քարե հուշարձանների, եկեղեցիների, վանական համալիրների, խաչքարերի, գերեզմանաքարերի և այլ կառույցների վրա պահպանված արձանագրությունները կարևոր սկզբնաղբյուրներ են, որոնք կարող են տեղեկություններ հաղորդել տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական կյանքի, անձանց, տոհմերի, իշխանական և հոգևոր կառույցների, շինարարական գործունեության, նվիրատվությունների և պատմական իրադարձությունների մասին։ Աշխատանքում վիմական արձանագրությունները դիտարկվում են ոչ միայն որպես առանձին գրություններ, այլև որպես պատմական միջավայրի մաս, որի համատեքստային ուսումնասիրությունը կարող է բացահայտել դրանց ստեղծման ժամանակաշրջանի և նպատակի վերաբերյալ լրացուցիչ տվյալներ։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է արձանագրությունների ընթերցումը, վերծանումը, թվագրումը և գիտական մեկնաբանությունը։ Վիմագրական նյութի ուսումնասիրության ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել գրության լեզվական և ուղղագրական առանձնահատկությունները, տառաձևերը, արձանագրության տեղադրությունը, հուշարձանի կառուցվածքը և պահպանվածության աստիճանը։ Էպիգրաֆիկ տվյալների համադրումը պատմական աղբյուրների հետ հնարավորություն է տալիս ճշտել անձնանունների, տեղանունների, թվականների և իրադարձությունների վերաբերյալ տեղեկությունները։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում տեղանունների ուսումնասիրությունը։ Պատմական և ժամանակակից տեղանունների համադրությունը կարող է օգնել նույնականացնելու հին բնակավայրերը, վարչական միավորները, գետերը, լեռնային տարածքները և այլ աշխարհագրական օբյեկտներ։ Տեղանունների ուսումնասիրությունը հատկապես արժեքավոր է այն դեպքերում, երբ գրավոր աղբյուրներում հանդիպող անվանումները կարող են ունենալ տարբեր ձևեր կամ ժամանակի ընթացքում ենթարկվել փոփոխությունների։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև տարածաշրջանների եկեղեցական և վանական ժառանգությանը։ Ճարտարապետական հուշարձանների և դրանց արձանագրությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու շինարարական ավանդույթները, հովանավորների և պատվիրատուների շրջանակը, հոգևոր կենտրոնների դերը և դրանց կապերը շրջակա բնակավայրերի ու հասարակական կառույցների հետ։ Հուշարձանների արձանագրական նյութը կարող է լրացնել կամ ճշգրտել պատմագիտական աղբյուրների տվյալները՝ հատկապես տեղական պատմության ուսումնասիրության դեպքում։ Աշխատանքում կարևորվում է նաև աղբյուրների համադրական քննությունը։ Վիմագրական տեղեկությունները կարող են համադրվել մատենագրական աղբյուրների, քարտեզների, տեղագրական նկարագրությունների, հնագիտական նյութերի և այլ փաստական տվյալների հետ։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել առանձին աղբյուրների սահմանափակումների ազդեցությունը և ձևավորել պատմական գործընթացների ավելի հիմնավորված մեկնաբանություն։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է հուշարձանների պահպանության խնդիրը։ Պատմական արձանագրությունները և դրանց կրող հուշարձանները մշակութային ժառանգության կարևոր մաս են, իսկ բնական ազդեցությունները, ժամանակի ընթացքում առաջացած վնասվածքները և մարդկային միջամտությունը կարող են վտանգել դրանց պահպանվածությունը։ Այդ պատճառով վիմագրական նյութի փաստագրումը, լուսանկարումը, չափագրումը, թվայնացումը և գիտական հրատարակումը կարևոր նշանակություն ունեն ինչպես պատմագիտական հետազոտության, այնպես էլ ժառանգության պահպանության համար։ Աշխատանքը կարող է նաև նպաստել Արցախի և Ուտիքի պատմական աշխարհագրության ավելի մանրամասն քարտեզագրմանը՝ տարբեր ժամանակաշրջաններում բնակավայրերի և հուշարձանների տեղադրության վերաբերյալ տվյալների համակարգման միջոցով։ Այդպիսի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել տարածաշրջանի պատմությունը ոչ միայն քաղաքական իրադարձությունների հաջորդականության, այլև տարածքային կազմակերպման, բնակեցման և մշակութային միջավայրի զարգացման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը միավորում է պատմագիտության, պատմական աշխարհագրության, վիմագրագիտության, հնագիտության և հայագիտության մեթոդները՝ նպատակ ունենալով համակարգել Արցախի և Ուտիքի վերաբերյալ պատմական ու արձանագրական նյութը և դրա հիման վրա բացահայտել տարածաշրջանների պատմամշակութային զարգացման առանձնահատկությունները։ Այն կարող է արժեքավոր լինել պատմաբանների, հայագետների, հնագետների, վիմագրագետների, մշակութային ժառանգության մասնագետների և Արցախի ու Ուտիքի պատմությամբ ու հայկական հուշարձանների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանում պարբերական հիվանդության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ներառելով դրա ժառանգման բնույթի, էթիոպաթոգենեզի, կլինիկական դրսևորումների դասակարգման և հիվանդության ընթացքի մոդելավորման հարցերը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է հիվանդության առաջացման և զարգացման մեխանիզմների առավել ամբողջական բացահայտումը՝ հաշվի առնելով ժառանգական նախատրամադրվածությունը, կլինիկական բազմազանությունը և տարբեր գործոնների փոխազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պարբերական հիվանդության ժառանգման օրինաչափություններին և այն գենետիկական առանձնահատկություններին, որոնք կարող են պայմանավորել հիվանդության նկատմամբ նախատրամադրվածությունը և դրա կլինիկական արտահայտման տարբեր ձևերը։ Աշխատության մեջ քննարկվում է նաև հիվանդության էթիոպաթոգենեզի հայեցակարգը՝ վերլուծելով այն կենսաբանական և պաթոֆիզիոլոգիական գործընթացները, որոնք կարող են ընկած լինել կրկնվող բորբոքային նոպաների զարգացման հիմքում։ Կլինիկական նյութի համակարգված ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել հիվանդության տարբեր ձևերը, դասակարգել դրա դրսևորումները և գնահատել ընթացքի առանձնահատկությունները՝ հաշվի առնելով նոպաների հաճախականությունը, տևողությունը, ախտանշանների բնույթը և հիվանդության հնարավոր բարդությունները։ Առանձին ուղղություն է կազմում կլինիկական ընթացքի մոդելավորումը, որի նպատակն է հիվանդության զարգացման տարբեր սցենարների բացահայտումը, կլինիկական տվյալների համակարգումը և հիվանդության ընթացքի կանխատեսման հնարավորությունների ընդլայնումը։ Նման մոտեցումը կարող է նպաստել հիվանդների խմբավորման, ռիսկի գնահատման և բժշկական հսկողության առավել նպատակային կազմակերպման կատարելագործմանը։ Հայաստանի պայմաններում հիվանդության ուսումնասիրությունը առանձնահատուկ նշանակություն ունի՝ հաշվի առնելով դրա տարածվածությունը հայ բնակչության շրջանում և խնդրի բժշկագենետիկական ու հանրային առողջապահական կարևորությունը։ Աշխատությունը միավորում է բժշկագենետիկական, կլինիկական և պաթոֆիզիոլոգիական մոտեցումները՝ ստեղծելով հիվանդության մասին ամբողջական պատկեր և ընդգծելով վաղ ախտորոշման, շարունակական հսկողության ու անհատականացված մոտեցումների կարևորությունը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել բժիշկներին, ռևմատոլոգներին, գենետիկներին, մանկաբույժներին, ներքին բժշկության մասնագետներին, բժշկագիտության հետազոտողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և բժշկական բուհերի ուսանողներին։

Աշխարհագրություն

Միանքալե թերակղզի-ի (Գորգանի թքվածք) և Գորգանի ծոց-ին հարակից հատվածների, ինչպես նաև Կասպից ծով-ի հարավային ափերի դինամիկան պայմանավորված է համալիր բնական գործընթացների փոխազդեցությամբ, որտեղ համատեղ գործում են ջրի մակարդակի բազմամյա տատանումները, նստվածքների կուտակումը, ալիքային ռեժիմը, գետաբերանային հոսքերը և մարդկային միջամտությունը։ Այս տարածաշրջանում ափագծի փոփոխությունները առանձնանում են բարձր շարժունակությամբ, քանի որ Կասպից ծովի փակ ավազանը ենթարկվում է կլիմայական և հիդրոլոգիական փոփոխությունների, որոնք հանգեցնում են ջրի մակարդակի պարբերական բարձրացման և անկման, ինչն անմիջականորեն ազդում է թերակղզու և հարակից ծովածոցային համակարգերի ձևավորման վրա։ Միանքալե թերակղզին ինքնին հանդիսանում է նստվածքային ծագման նեղ ցամաքային լեզու, որը ժամանակի ընթացքում ձևավորվել է ծովային հոսանքների և գետերի բերած նյութերի կուտակման արդյունքում, իսկ դրա կայունությունը մշտապես կախված է էրոզիայի և ակկրեցիայի (կուտակման) հավասարակշռությունից։ Գորգանի ծոցի հատվածում նկատվում է լագունային միջավայրերի զարգացում, որտեղ ծանծաղ ջրերը և նստվածքների արագ կուտակումը ստեղծում են արագ փոփոխվող ափագիծ, հաճախ ուղեկցվելով ճահճացման գործընթացներով և կենսաբազմազանության տեղաշարժերով։ Բացի բնական գործոններից, զգալի ազդեցություն ունեն նաև մարդու գործունեությունը՝ հողօգտագործման փոփոխությունները, ջրային կառույցների կառուցումը գետերի վրա և ափամերձ ինժեներական միջամտությունները, որոնք կարող են արագացնել կամ դանդաղեցնել ափի տեղաշարժը։ Ընդհանուր առմամբ, այս տարածաշրջանի ափագծի դինամիկան հանդիսանում է դասական օրինակ փակ ծովային համակարգերի համար բնորոշ բարձր զգայունության, որտեղ փոքր հիդրոկլիմայական փոփոխությունները կարող են հանգեցնել նշանակալի տարածա-ժամանակային վերաձևումների։

Ինֆորմատիկա

Գիրքը նվիրված է հատուկ նշանակության կառավարման ավտոմատացված համակարգերում ստուգող իմիտացիոն համակարգերի հետազոտման և մշակման տեսական ու գործնական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է բարդ կառավարման համակարգերի նախագծման, մոդելավորման, փորձարկման և հուսալիության գնահատման ժամանակակից մոտեցումները։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են իմիտացիոն մոդելների ստեղծման սկզբունքները, դրանց կիրառման մեթոդները ավտոմատացված կառավարման համակարգերի ստուգման գործընթացում, ինչպես նաև համակարգերի ֆունկցիոնալության, կայունության և արդյունավետության գնահատման եղանակները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հատուկ նշանակության համակարգերի նկատմամբ ներկայացվող բարձր պահանջներին, այդ թվում՝ աշխատանքի հուսալիությանը, արագագործությանը, ճշգրտությանը և հնարավոր խափանումների հայտնաբերման մեխանիզմներին։ Գիրքը ներկայացնում է մաթեմատիկական մոդելավորման, ծրագրային ապահովման և փորձարկման գործիքների կիրառման հնարավորությունները՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել ավտոմատացված համակարգերի նախագծման և շահագործման արդյունավետությունը։ Աշխատանքը նախատեսված է ավտոմատացման, կառավարման համակարգերի, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և համակարգային ինժեներիայի ոլորտի մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։