Նոր գրքեր օտար լեզուներով: Ինֆորմացիոն ցանկ= Новые книги на иностранных языках= New books in foreign languages (1978, Նոյեմբեր, թիվ 11)

Պատմություն

Այս աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան պատմության մի բարդ և բազմաշերտ խնդրի՝ մոնղոլական աղբյուրներում հանդիպող «արկաուն» (Arkaun) անվան մեկնաբանությանը և դրա կապին քրիստոնյաների, մասնավորապես՝ հայ-խալկեդոնիտների հարցի հետ։ Հեղինակը վերլուծում է մոնղոլական, պարսկական և հայկական պատմագրական աղբյուրները՝ փորձելով պարզել, թե ինչ սոցիալական և կրոնական խմբեր էին նշվում այդ տերմինով և ինչ դեր էին նրանք խաղում Մոնղոլական կայսրության վարչական, ռազմական և առևտրային համակարգերում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն վարկածին, ըստ որի «արկաուն» տերմինը հաճախ կիրառվել է ոչ միայն ընդհանուր քրիստոնյաների, այլ նաև հայ խալկեդոնիտների նկատմամբ՝ ընդգծելով նրանց առանձնահատուկ դիրքը Արևելքի և Արևմուտքի քաղաքակրթությունների միջև։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև հայերի մասնակցությունը մոնղոլական վարչական համակարգին, նրանց տնտեսական և դիվանագիտական դերակատարությունը, ինչպես նաև կրոնական ինքնության և քաղաքական հարմարվողականության հարցերը տվյալ ժամանակաշրջանում։ Վերլուծության մեջ ընդգծվում է աղբյուրների հակասական բնույթը և տարբեր պատմագիտական դպրոցների մոտեցումները՝ կապված հայերի և այլ քրիստոնյա խմբերի դասակարգման հետ մոնղոլական միջավայրում։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է հայ դպրոցի ծագման, պատմական զարգացման և հայ ժողովրդի կրթական ու մշակութային կյանքում ունեցած նշանակության ուսումնասիրությանը։ Հայ դպրոցը դարեր շարունակ եղել է ազգային ինքնության պահպանման, մայրենի լեզվի ուսուցման, գրագիտության տարածման և հոգևոր ու մտավոր արժեքների փոխանցման կարևորագույն հաստատություններից մեկը։ Հայ կրթության պատմությունը սերտորեն կապված է հայ գրերի ստեղծման, հայերեն գրավոր մշակույթի ձևավորման և ազգային կրթական ավանդույթների զարգացման հետ։ Հատկապես մեծ նշանակություն է ունեցել Մեսրոպ Մաշտոցի կողմից հայոց այբուբենի ստեղծումը 5-րդ դարում, որը նոր հնարավորություններ է բացել հայալեզու կրթության, թարգմանական գրականության և ինքնուրույն մատենագրության զարգացման համար։ Դպրոցները կարևոր դեր են ունեցել եկեղեցական և աշխարհիկ կրթության կազմակերպման, հոգևորականների ու գրագետ մարդկանց պատրաստման, ինչպես նաև գիտելիքների սերնդեսերունդ փոխանցման գործում։ Հայ դպրոցի պատմական ուղին ներառում է միջնադարյան վանական և եկեղեցական դպրոցների գործունեությունը, ձեռագրական կենտրոնների ձևավորումը, կրթության տարածումը հայկական բնակավայրերում, ինչպես նաև հետագա դարերում աշխարհիկ կրթական հաստատությունների զարգացումը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու ուսուցման ավանդական եղանակներին, ուսումնասիրվող առարկաներին, ուսուցիչների և աշակերտների փոխհարաբերություններին, կրթական հաստատությունների կազմակերպմանը և դպրոցական կյանքի առանձնահատկություններին։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև հայ դպրոցի կապը ազգային գրականության, պատմագրության, փիլիսոփայական մտքի և մշակույթի զարգացման հետ։ Տարբեր ժամանակաշրջաններում, այդ թվում՝ օտար տիրապետության պայմաններում, հայկական կրթական հաստատությունները նպաստել են լեզվի պահպանմանը և ազգային գիտակցության ամրապնդմանը։ Հայկական դպրոցները գործել են ոչ միայն պատմական Հայաստանի տարածքում, այլև Կոստանդնուպոլսում, Թիֆլիսում, Հնդկաստանում, Եվրոպայում և հայկական սփյուռքի բազմաթիվ այլ կենտրոններում՝ դառնալով համայնքային կյանքի ու մշակութային շարունակականության կարևոր հենարաններ։ Կրթական գործի զարգացմանը նպաստել են եկեղեցական գործիչները, մտավորականները, բարերարներն ու ազգային կազմակերպությունները, որոնք հիմնել և աջակցել են դպրոցների գործունեությանը, հրատարակել դասագրքեր և ընդլայնել կրթության հասանելիությունը։ Հայ դպրոցի պատմության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես է կրթությունը ծառայել ոչ միայն գիտելիքների փոխանցմանը, այլև ազգային ժառանգության պահպանմանը, հասարակական առաջընթացին և մշակութային ինքնուրույնության ամրապնդմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայոց պատմությամբ, մանկավարժությամբ, կրթության պատմությամբ և հայ մշակութային ժառանգությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ուսանողներին ու ընթերցողներին։ Այն կարևոր նյութ է հայ կրթական ավանդույթների ձևավորման և զարգացման, ազգային դպրոցի հասարակական դերի և հայ ժողովրդի մտավոր պատմության ուսումնասիրության համար։

Տնտեսագիտություն

Այս աշխատությունը նվիրված է համայնքների բյուջետային մուտքերի կառավարման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ տեղական ինքնակառավարման համակարգի արդյունավետության և համայնքների ֆինանսական կայունության ապահովման համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են համայնքային բյուջեների եկամուտների ձևավորման աղբյուրները, դրանց պլանավորման, հավաքագրման, կառավարման և վերահսկողության մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սեփական եկամուտների դերին, տեղական հարկերին և տուրքերին, գույքից և համայնքային այլ ռեսուրսներից ստացվող մուտքերին, ինչպես նաև պետական բյուջեից տրամադրվող ֆինանսական միջոցներին։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են բյուջետային մուտքերի կառավարման արդյունավետության վրա ազդող տնտեսական, վարչական և կազմակերպական գործոնները։ Քննարկվում են եկամուտների կանխատեսման և պլանավորման խնդիրները, բյուջետային մուտքերի հավաքագրման մակարդակը, պարտավորությունների կատարման վերահսկողությունը և համայնքային ֆինանսական ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում համայնքների ֆինանսական ինքնուրույնության խնդրին, քանի որ բավարար և կայուն սեփական եկամուտների առկայությունը մեծացնում է տեղական ինքնակառավարման մարմինների՝ համայնքի զարգացման առաջնահերթությունները ինքնուրույն սահմանելու և իրականացնելու հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև համայնքների միջև եկամտային ներուժի տարբերությունները, ֆինանսական համահարթեցման անհրաժեշտությունը և համայնքային բյուջեների եկամուտների ավելացման հնարավորությունները։ Աշխատությունը անդրադառնում է բյուջետային կառավարման ժամանակակից մոտեցումներին՝ ընդգծելով տվյալների վրա հիմնված պլանավորման, ֆինանսական վերահսկողության, հաշվետվողականության և կառավարման թափանցիկության նշանակությունը։ Առաջարկվող մոտեցումները նպատակ ունեն բարելավել համայնքային եկամուտների հավաքագրման գործընթացը, բարձրացնել բյուջետային պլանավորման ճշգրտությունը, ընդլայնել սեփական եկամուտների աղբյուրները և նպաստել համայնքների ֆինանսական կայունության ամրապնդմանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ համայնքային բյուջեների կազմման և կատարման, տեղական ֆինանսների կառավարման, համայնքային զարգացման ծրագրերի ֆինանսավորման և տեղական ինքնակառավարման համակարգի կատարելագործման գործընթացներում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետներին, ֆինանսական մասնագետներին, համայնքային կառավարման մարմինների աշխատակիցներին, պետական կառավարման ոլորտի մասնագետներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է մսամթերքի փաթեթավորման համար ճկուն պոլիմերային թաղանթների կիրառման տեխնոլոգիական սկզբունքների մշակմանն ու կատարելագործմանը՝ հաշվի առնելով արտադրանքի որակի, պահպանման կայունության, հիգիենիկ անվտանգության և փաթեթանյութի ֆունկցիոնալ հատկությունների փոխկապակցվածությունը։ Ուսումնասիրության կենտրոնում տարբեր կառուցվածք և հատկություններ ունեցող պոլիմերային նյութերի համապատասխանությունն է մսամթերքի առանձնահատկություններին, քանի որ փաթեթավորման համակարգը պետք է արտադրանքը պաշտպանի արտաքին միջավայրի անցանկալի ազդեցություններից և նպաստի դրա սպառողական հատկանիշների պահպանմանը։ Քննության են առնվում թաղանթների մեխանիկական ամրությունը, ճկունությունը, թափանցելիությունը, խոնավության և գազերի նկատմամբ պատնեշային հատկությունները, ինչպես նաև դրանց վարքը պահպանման պայմաններում։ Կարևոր նշանակություն ունի փաթեթանյութի և սննդամթերքի փոխազդեցության գնահատումը, քանի որ ընտրված նյութը պետք է համապատասխանի սննդային արտադրանքի փաթեթավորմանը ներկայացվող հիգիենիկ և տեխնոլոգիական պահանջներին։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել տարբեր տեսակի մսամթերքի համար փաթեթավորման տարբերակների համեմատական գնահատում՝ ուսումնասիրելով դրանց ազդեցությունը արտադրանքի արտաքին տեսքի, կառուցվածքային և զգայական հատկությունների ու պահպանման ընթացքում տեղի ունեցող փոփոխությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում փաթեթի հերմետիկությանն ու ամբողջականությանը, քանի որ դրանք կարևոր գործոններ են արտաքին միջավայրի հետ անցանկալի շփումը սահմանափակելու համար։ Աշխատանքում կարող են դիտարկվել նաև փաթեթավորման գործընթացի մեքենայացման և արտադրական հոսքերին համապատասխանեցման խնդիրները, նյութերի արդյունավետ օգտագործման հնարավորությունները և պատրաստի արտադրանքի տեղափոխման ու պահպանման պահանջները։ Տեխնոլոգիական լուծումների գնահատման ժամանակ կարևորվում է ոչ միայն արտադրանքի պահպանությունը, այլև փաթեթավորման նյութատարությունը, գործնական կիրառելիությունը և արտադրական արդյունավետությունը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է սննդարդյունաբերական տեխնոլոգիայի, պոլիմերային նյութագիտության և սննդամթերքի պահպանման գիտական մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել մսամթերքի համար արդյունավետ և համապատասխան ճկուն փաթեթավորման համակարգերի ընտրությունն ու կիրառումը։

Այլ առարկաներ

Ճարտարապետական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում կինոթատրոնների ճարտարապետության ձևավորման և հետագա զարգացման հեռանկարների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում կինոթատրոնների՝ որպես հասարակական նշանակության շենքերի տարածական, գործառական և գեղագիտական կազմակերպման հիմնական սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դիտասրահների, նախասրահների, սպասարկման և տեխնիկական տարածքների փոխկապակցվածությանը, այցելուների հոսքերի արդյունավետ կազմակերպմանը և ժամանակակից տեխնոլոգիական պահանջների հաշվառմանը։ Վերլուծվում են քաղաքային միջավայրի, բնակչության մշակութային պահանջների և ժամանցային գործունեության փոփոխությունների ազդեցությունը կինոթատրոնների ճարտարապետական լուծումների վրա։ Քննարկվում են բազմագործառութային տարածքների ստեղծման, գործող շենքերի վերակառուցման, նոր նախագծային մոտեցումների կիրառման և ճարտարապետական արտահայտչականության զարգացման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու կինոթատրոնների նախագծման արդիականացման հիմնական ուղղությունները և դրանց ներդաշնակ ինտեգրման հնարավորությունները Հայաստանի քաղաքաշինական միջավայրում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ճարտարապետների, քաղաքաշինարարների, հասարակական շենքերի նախագծմամբ զբաղվող մասնագետների և ճարտարապետության ոլորտի հետազոտողների համար։

Ինֆորմատիկա

Теория рекурсивных функций и эффективная вычислимость աշխատությունը տեսական ինֆորմատիկայի և մաթեմատիկական տրամաբանության հիմնարար ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է հաշվելիության տեսության հիմնական գաղափարներն ու ձևական մոդելները, այն բացատրում է ռեկուրսիվ ֆունկցիաների դասական տեսությունը, մասնակի և ընդհանուր ռեկուրսիվության տարբերությունները, ինչպես նաև ալգորիթմական հաշվելիության սահմանները, գիրքը անդրադառնում է Թյուրինգի մեքենաների, լամբդա-կալկուլուսի և այլ համարժեք մոդելների միջև կապերին, միաժամանակ ներկայացնելով որոշելիության և անորոշելիության խնդիրներ, օրինակ՝ կանգառի խնդիրը, ինչը ցույց է տալիս հաշվարկման սահմանափակումները, աշխատանքը ընդգծում է նաև ձևական լեզուների և ալգորիթմների տեսության կապը, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր համակարգչային գիտության, մաթեմատիկական տրամաբանության և տեսական ինֆորմատիկայի ուսանողների համար։