Նոր գրքեր պատանիներին: Ինֆորմացիոն ցանկ= Новые книги юным (1990, Նոյեմբեր, թիվ 11)

Lեզվաբանություն

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է հայերենի և անգլերենի ժամանակային ձևերի զուգադրական վերլուծությանը՝ երկու լեզուներում ժամանակի քերականական արտահայտության ընդհանրությունների, տարբերությունների և գործառական առանձնահատկությունների բացահայտման նպատակով։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում է, թե ինչպես են հայերենն ու անգլերենը քերականական միջոցներով արտահայտում գործողության կամ իրադրության ժամանակային հարաբերությունը խոսքի պահի, անցյալի կամ ապագայի նկատմամբ։ Հետազոտության ընթացքում համադրվում են երկու լեզուների բայական համակարգերը, ժամանակային ձևերի կազմությունը, կիրառության պայմանները և իմաստային առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ տարբեր լեզուներում ժամանակային նույն հարաբերությունները կարող են արտահայտվել կառուցվածքային և ձևաբանական տարբեր միջոցներով։ Վերլուծվում են ներկա, անցյալ և ապագա ժամանակների ձևերը, դրանց տարբերակները, օժանդակ բայերի և այլ քերականական միջոցների դերը, ինչպես նաև բայի տեսակի, կերպի և ժամանակի փոխհարաբերությունները։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է հայերեն և անգլերեն ժամանակային ձևերի գործածության համեմատությունը տարբեր խոսքային և շարահյուսական միջավայրերում։ Ուսումնասիրությունը կարող է բացահայտել այն դեպքերը, երբ երկու լեզուների միջև ձևական համապատասխանությունը չի ապահովում իմաստային ամբողջական համընկնում, և երբ մի լեզվում կիրառվող ժամանակային ձևը մյուս լեզվում փոխանցվում է այլ քերականական կամ բառային միջոցներով։ Այսպիսի տարբերությունների ուսումնասիրությունը կարևոր է հատկապես երկլեզու հաղորդակցության, թարգմանության և օտար լեզվի ուսուցման տեսանկյունից, քանի որ ժամանակային ձևերի սխալ համարժեքավորումը կարող է հանգեցնել իմաստային կամ քերականական շեղումների։ Աշխատությունը միաժամանակ հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու երկու լեզուների բայական համակարգերի կառուցվածքային տրամաբանությունը և դրանցում ժամանակային հարաբերությունների արտահայտման եղանակները։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառվել հայերեն-անգլերեն և անգլերեն-հայերեն թարգմանության, համեմատական քերականության, լեզվի դասավանդման մեթոդաբանության, լեզվական ձեռնարկների մշակման և երկլեզու ուսումնական նյութերի կազմման գործընթացներում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, հայերենագետների, անգլերենագետների, թարգմանիչների, լեզվի ուսուցիչների, բանասիրական մասնագիտությունների ուսանողների և համեմատական լեզվաբանությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների համար։

Հոգեբանություն

Նյութը բացատրում է, թե ինչպես կրթական համակարգում կարելի է օգնել աշակերտներին և ուսանողներին հասկանալ իրենց հետաքրքրությունները, կարողությունները և ճիշտ ընտրել մասնագիտական ուղին։ Հիմնական գաղափարները․ Մասնագիտական ինքնորոշում Գործընթաց է, որի ընթացքում անձը ճանաչում է իրեն (հակումներ, հետաքրքրություններ, արժեքներ) և ընտրում է համապատասխան մասնագիտություն։ Մասնագիտական կայացում Արդեն ընտրված ոլորտում զարգանալը, հմտությունների ձևավորումը և մասնագետ դառնալը։ Հոգեբանական ուղղորդում Մասնագետների (հոգեբանների, խորհրդատուների, ուսուցիչների) աջակցությունը, որը օգնում է սովորողին ճիշտ կողմնորոշվել և խուսափել սխալ ընտրությունից։ Անհատական առանձնահատկությունների դերը Տաղանդներ, ընդունակություններ, անձնային գծեր և մոտիվացիա, որոնք կարևոր են մասնագիտության ընտրության մեջ։ Կրթական համակարգի դերը Դպրոցներն ու բուհերը պետք է ստեղծեն պայմաններ՝ կարիերայի կողմնորոշման, խորհրդատվության և ինքնաճանաչման զարգացման համար։ Խնդիրներ և դժվարություններ սխալ պատկերացումներ մասնագիտությունների մասին սոցիալական ճնշում (ընտանիք, հասարակություն) տեղեկատվության պակաս ինքնաճանաչման ցածր մակարդակ Գործնական մեթոդներ թեստեր, խորհրդատվություններ, քննարկումներ, կարիերայի ծրագրեր, որոնք օգնում են սովորողներին կողմնորոշվել։

Պատմություն

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում 1991-2000 թվականներին իրականացված ագրարային վերափոխումների ուսումնասիրությանը՝ անկախության առաջին տասնամյակի սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական փոխակերպումների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում գյուղատնտեսության խորհրդային վարչահրամայական համակարգից շուկայական տնտեսության անցման գործընթացն է, որի կարևորագույն բաղադրիչները հողային բարեփոխումը, սեփականաշնորհումը, կոլեկտիվ և պետական տնտեսությունների լուծարումը, գյուղացիական տնտեսությունների ձևավորումը, շուկայի ազատականացումը և գյուղատնտեսական արտադրության նոր կազմակերպական ձևերի հաստատումն էին։ 1991 թվականից սկսված հողային բարեփոխումները արմատապես փոխեցին գյուղատնտեսության սեփականության և տնտեսավարման կառուցվածքը․ նախկին կոլտնտեսություններն ու պետական տնտեսությունները լուծարվեցին, իսկ հողային և արտադրական ռեսուրսների զգալի մասը փոխանցվեց անհատական և գյուղացիական տնտեսություններին։ Պաշտոնական փաստաթղթերում այս գործընթացը դիտարկվում էր որպես գյուղատնտեսության մեջ տնտեսական բարեփոխումների, սեփականաշնորհման և հողային ռեֆորմի իրականացման առանցքային փուլ։ Աշխատանքը կարող է մանրամասնորեն ուսումնասիրել վերափոխումների նախադրյալները։ Անկախության սկզբնական տարիներին Հայաստանի տնտեսությունը հայտնվել էր խոր ճգնաժամում, որն ուղեկցվում էր արտադրական կապերի խզմամբ, էներգետիկ դժվարություններով, շրջափակմամբ և նախկին խորհրդային տնտեսական համակարգի փլուզմամբ։ Այս պայմաններում գյուղատնտեսությունը դարձավ ոչ միայն տնտեսական արտադրության, այլև բնակչության գոյատևման կարևորագույն ոլորտներից մեկը։ 1990-1993 թվականներին ընդհանուր տնտեսական անկումը չափազանց խորն էր, իսկ գյուղատնտեսության մեջ իրականացված լայնածավալ սեփականաշնորհման հետևանքով գյուղատնտեսությամբ զբաղվածների թիվը զգալիորեն աճեց, սակայն աշխատանքի արտադրողականությունն ու արտադրության ապրանքայնությունը նվազեցին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է հողային ռեֆորմի ընթացքի և արդյունքների գնահատումը։ Հողերի մասնավորեցումը հնարավորություն տվեց ձևավորելու գյուղացիական տնտեսությունների լայն ցանց և գյուղատնտեսական արտադրության մեջ հաստատելու մասնավոր սեփականության գերակշռությունը։ Միաժամանակ հողերի մասնատվածությունը, տնտեսությունների փոքր չափերը, արտադրական ռեսուրսների սահմանափակությունը և նախկին կոլեկտիվ ենթակառուցվածքների քայքայումը նոր խնդիրներ առաջացրին։ Այսպիսով, վերափոխումները մի կողմից ստեղծեցին սեփականատիրական հարաբերությունների նոր հիմք, իսկ մյուս կողմից առաջացրին արտադրության կազմակերպման, տեխնիկական ապահովվածության և շուկայական ենթակառուցվածքների ձևավորման դժվարություններ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գյուղատնտեսական տեխնիկայի և արտադրական միջոցների սեփականաշնորհման ուսումնասիրությունը։ 1991-1993 թվականների հողային բարեփոխումներին և սեփականաշնորհմանը զուգահեռ նախկին կոլտնտեսությունների ու պետական տնտեսությունների գյուղատնտեսական տեխնիկան նույնպես անցավ սեփականաշնորհման գործընթացի միջով։ Դրա հետևանքով գյուղացիական տնտեսությունները դարձան արտադրական միջոցների անմիջական օգտագործողներ, սակայն մանր տնտեսությունների համար տեխնիկայի արդյունավետ օգտագործումը և սպասարկումը լուրջ խնդիր դարձան։ Հետագա քաղաքականության մեջ այդ պատճառով կարևորություն ստացան գյուղատնտեսական տեխնիկական սպասարկման կազմակերպումը, խորհրդատվական ծառայությունները և արտադրողների համար օժանդակ ենթակառուցվածքների ձևավորումը։ Վերափոխումների մյուս կարևոր բաղադրիչը գյուղատնտեսական շուկայի ազատականացումն էր։ Նախկինում պետականորեն կարգավորվող արտադրական և իրացման հարաբերությունների փոխարեն աստիճանաբար ձևավորվեց շուկայական մեխանիզմների վրա հիմնված համակարգ։ Գյուղացիական տնտեսությունները պետք է ինքնուրույն որոշեին արտադրության ուղղությունները, իրացման շուկաները և տնտեսական գործունեության կազմակերպման ձևերը։ Սակայն շուկայական հարաբերությունների արագ ներդրումը ուղեկցվեց գնային անկայունությամբ, արտադրական ռեսուրսների թանկությամբ, իրացման դժվարություններով և գյուղատնտեսական ապրանքների շուկայի ոչ լիարժեք ձևավորված ենթակառուցվածքներով։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև գյուղացիական տնտեսությունների ֆինանսավորման խնդրին։ Անցումային շրջանում արտադրողները սահմանափակ հնարավորություններ ունեին անհրաժեշտ սերմացու, պարարտանյութ, վառելիք, տեխնիկա և այլ միջոցներ ձեռք բերելու համար։ Այդ պատճառով գյուղատնտեսական վարկավորման համակարգի ձևավորումը դարձավ ագրարային վերափոխումների կարևոր ուղղություններից մեկը։ Միաժամանակ վարկերի հասանելիությունը, տոկոսադրույքները, գրավի պահանջները և գյուղացիական տնտեսությունների ֆինանսական կայունությունը սահմանափակում էին շուկայական մեխանիզմների լիարժեք կիրառումը։ Աշխատանքում կարող է ուսումնասիրվել նաև գյուղատնտեսական ենթակառուցվածքների վիճակը։ Վերափոխումների ընթացքում անհրաժեշտ էր ստեղծել նախկին համակարգից տարբերվող ծառայությունների ցանց՝ տեխնիկական սպասարկում, խորհրդատվություն, վարկավորում, արտադրանքի իրացում և վերամշակում։ 1993 թվականին գյուղատնտեսական բարեփոխումների արդյունքում ստեղծվեց մասնագիտական խորհրդատվական ծառայություն, իսկ հետագայում հանրապետության շրջաններում ձևավորվեցին խորհրդատվական գործակալություններ, որոնք պետք է աջակցեին նորաստեղծ գյուղացիական տնտեսություններին։ Հետազոտության մեջ կարևոր է նաև գնահատել բարեփոխումների սոցիալական հետևանքները։ Գյուղատնտեսության սեփականաշնորհումը բնակչության մեծ հատվածի համար ստեղծեց սեփականության և ինքնուրույն տնտեսական գործունեության հնարավորություն, սակայն միաժամանակ գյուղական բնակչության վրա դրվեց արտադրության և շուկայական ռիսկերի հիմնական պատասխանատվությունը։ Փոքր տնտեսությունների գերակշռությունը նպաստեց գյուղական ընտանիքների ինքնապահովմանը, բայց որոշ դեպքերում սահմանափակեց մասնագիտացման, ներդրումների և արտադրողականության բարձրացման հնարավորությունները։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև գյուղատնտեսական արտադրության կառուցվածքային փոփոխությունները։ Բարեփոխումներից հետո արտադրությունը դարձավ ավելի քիչ մասնագիտացված, իսկ բուսաբուծության և անասնաբուծության հարաբերակցությունը փոխվեց։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ 1991-2005 թվականներին ապրանքային գյուղատնտեսական արտադրանքի կառուցվածքում բուսաբուծությանը բաժին էր ընկնում մոտ 56-60 տոկոս, իսկ անասնաբուծությանը՝ 40-44 տոկոս։ Այս փոփոխությունները կարելի է կապել ինչպես շուկայական պահանջարկի, այնպես էլ արտադրական ռեսուրսների և տնտեսությունների հնարավորությունների փոփոխության հետ։ Աշխատանքի կարևոր խնդիրներից է բարեփոխումների դրական և բացասական արդյունքների համադրական գնահատումը։ Դրական կողմերից կարելի է առանձնացնել մասնավոր սեփականության հաստատումը, գյուղացիական տնտեսությունների ձևավորումը, շուկայական հարաբերությունների ներդրումը և գյուղատնտեսական արտադրության նոր կազմակերպական հիմքերի ստեղծումը։ Միաժամանակ պահպանվեցին փոքր և մասնատված տնտեսությունների, տեխնիկական ապահովվածության, ֆինանսավորման, իրացման, ենթակառուցվածքների և արտադրողականության հետ կապված խնդիրներ։ Պաշտոնական գնահատականներում նույնպես նշվում է, որ 1994-2002 թվականների գյուղատնտեսական քաղաքականությունը նպաստեց արտադրության աճին և հետագա զարգացման նախադրյալների ձևավորմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը 1991-2000 թվականների ագրարային վերափոխումները դիտարկում է որպես Հայաստանի անկախության առաջին շրջանի ամենախորքային տնտեսական փոխակերպումներից մեկը։ Դրանք հիմնովին փոխեցին հողի սեփականության կառուցվածքը, գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպումը, գյուղական բնակչության տնտեսական վարքագիծը և գյուղատնտեսության կապը շուկայի հետ։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ սեփականաշնորհման և հողային բարեփոխումների արագ իրականացումը ինքնին բավարար չէր արդյունավետ շուկայական գյուղատնտեսություն ձևավորելու համար․ անհրաժեշտ էին նաև տեխնիկական, ֆինանսական, խորհրդատվական, իրացման և այլ ենթակառուցվածքների զարգացում։ Այդ պատճառով տվյալ ժամանակաշրջանը կարելի է դիտարկել ոչ միայն որպես սեփականաշնորհման փուլ, այլև որպես Հայաստանի գյուղատնտեսության նոր տնտեսական համակարգի ձևավորման և դրա հետագա զարգացման հիմնարար շրջան։

Իրավաբանություն

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է Բերա-Շիշլիի հայոց ազգային գերեզմանատան կանոնագիրքը՝ գերեզմանատան կազմակերպման, պահպանման և գործունեության կարգը սահմանող փաստաթուղթը։ Այն վերաբերում է Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի կարևոր հասարակական հաստատություններից մեկի կառավարմանն ու կազմակերպական աշխատանքներին։ Նման կանոնագրքերը սովորաբար սահմանում էին գերեզմանատան տարածքի օգտագործման, հուղարկավորությունների կազմակերպման, գերեզմանատեղերի հատկացման, տարածքի մաքրության ու պահպանության և վարչական պատասխանատվության հետ կապված կարգավորումներ։ Փաստաթուղթը կարող էր անդրադառնալ նաև գերեզմանատան կառավարման մարմինների պարտականություններին, ծախսերի ու վճարների սահմանման սկզբունքներին, ինչպես նաև համայնքի անդամների և պատասխանատու անձանց միջև հարաբերությունների կարգավորմանը։ Այսպիսի կանոնների առկայությունը կարևոր էր գերեզմանատան բնականոն գործունեությունն ապահովելու, ընդհանուր տարածքի նկատմամբ հոգածություն պահպանելու և հուղարկավորության հետ կապված գործընթացները կազմակերպված ձևով իրականացնելու համար։ Հրատարակությունը կարող է պատմական տեղեկություններ պարունակել 19-րդ դարի Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի ինքնակառավարման, ազգային հաստատությունների կառավարման և թաղման ավանդույթների կարգավորման մասին։ Այն արժեքավոր աղբյուր կարող է լինել հայոց գերեզմանատների պատմությամբ, համայնքային հաստատությունների գործունեությամբ և Օսմանյան կայսրության հայ բնակչության հասարակական կյանքի ուսումնասիրությամբ զբաղվողների համար։ Միաժամանակ, առանց կանոնագրքի ամբողջական տեքստին ծանոթանալու հնարավոր չէ հստակ նշել սահմանված բոլոր կանոնները, վարչական կառուցվածքը կամ գերեզմանատան օգտագործման և պահպանության կոնկրետ պայմանները։

Այլ առարկաներ

Գիրքը նվիրված է գինեգործական ձեռնարկությունների տեխնոլոգիական սարքավորումների նախագծման և հաշվարկման սկզբունքներին, ընդգրկելով հումքի պատրաստությունից մինչև պատրաստի գինու պահպանման և արտադրության բոլոր փուլերը։ Հեղինակը մանրամասն ներկայացնում է արտադրական գործընթացների տեխնոլոգիական պահանջները, սարքավորումների չափման, հզորության և աշխատանքային պարամետրերի հաշվարկման մեթոդները, ինչպես նաև պրոցեսների արդյունավետ կազմակերպման և որակի վերահսկման համակարգերը։ Գիրքն ընդգրկում է ինչպես տեսական գիտելիքներ, այնպես էլ պրակտիկ օրինակներ և հաշվարկային մեթոդներ, որոնք հնարավորություն են տալիս ընթերցողին իրական արտադրական պայմաններում ճիշտ ընտրել և կիրառել տեխնոլոգիական սարքավորումներ, ապահովելով բարձրորակ և անվտանգ արտադրանք։ Նյութը օգտակար է գինեգործական ոլորտի տեխնոլոգների, ինժեներների, նախագծողների, ուսանողների և փորձառու մասնագետների համար, ովքեր հետաքրքրված են գինեգործական արտադրության արդյունավետ կազմակերպմամբ և սարքավորումների ճիշտ օգտագործմամբ։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է XI դարի հայ միջնադարյան պատմագրական արձակի գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ պատմական շարադրանքը դիտարկելով ոչ միայն որպես անցյալի իրադարձությունների մասին տեղեկություններ պահպանող աղբյուր, այլև որպես ինքնուրույն գրական կառուցվածք ունեցող ստեղծագործություն։ Հետազոտության առանցքում պատմական նյութի գեղարվեստական կազմակերպման սկզբունքներն են, հեղինակի պատմողական եղանակը, կերպարաստեղծման միջոցները, լեզվաոճական համակարգը և իրադարձությունների հեղինակային մեկնաբանության ձևերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պատմագրության և գեղարվեստական գրականության փոխհարաբերությանը՝ բացահայտելով, թե ինչպես են իրական պատմական դեպքերի նկարագրությանը միանում հուզական գնահատականները, պատկերավոր խոսքը, խորհրդանշական շերտերը և բարոյափիլիսոփայական ընդհանրացումները։ Քննվում է պատմողի կերպարը, նրա վերաբերմունքը ներկայացվող իրադարձություններին և այն եղանակները, որոնց միջոցով պատմական ժամանակաշրջանի ողբերգական իրողությունները վերածվում են գրականորեն ամբողջական պատումի։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ողբերգականության և դրամատիզմի դրսևորումներին, որոնք պայմանավորում են պատմողական նյութի հուզական լարվածությունը և նպաստում պատմական իրադարձությունների մարդկային հետևանքների ընդգծմանը։ Ուսումնասիրվում են կերպարների բնութագրման սկզբունքները, անհատական ու հավաքական կերպարների հարաբերակցությունը, ինչպես նաև հասարակության տարբեր խմբերի ներկայացման առանձնահատկությունները։ Լեզվաոճական վերլուծության շրջանակում դիտարկվում են պատկերավոր արտահայտությունները, համեմատությունները, փոխաբերությունները, հակադրությունները, կրկնությունները և հռետորական կառուցվածքները՝ որպես պատմողական ազդեցությունն ուժեղացնող միջոցներ։ Առանձին ուշադրության է արժանանում աստվածաշնչյան ու քրիստոնեական պատկերային համակարգի ազդեցությունը, որի միջոցով պատմական իրադարձությունները կարող են ստանալ բարոյական և խորհրդանշական մեկնաբանություն։ Հետազոտվում են նաև ժամանակի, տարածության և պատմական հիշողության գեղարվեստական կազմակերպման առանձնահատկությունները՝ պարզելու համար, թե ինչպես է պատմիչը կառուցում իր դարաշրջանի ամբողջական պատկերը։ Կարևորվում է ստեղծագործության ժանրային բնույթի հարցը, քանի որ պատմագրական փաստագրությունը, վկայությունը, ողբերգական պատումը և գրական պատկերավորությունը հանդես են գալիս փոխկապակցված ձևով։ Գրականագիտական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հեղինակի անհատական ոճը և նրա տեղը հայ միջնադարյան արձակի զարգացման համատեքստում։ Աշխատությունն ընդհանուր առմամբ նպաստում է հայ միջնադարյան պատմագրության գեղարվեստական արժեքի առավել ամբողջական ընկալմանը՝ ցույց տալով պատմական հիշողության, հեղինակային աշխարհընկալման և գրական արտահայտչամիջոցների սերտ փոխազդեցությունը։