Նոր գրքեր պատանիներին: Ինֆորմացիոն ցանկ= Новые книги юным (1990, Նոյեմբեր, թիվ 11)

Литература

Այս ստեղծագործությունը Ալեքսանդր Շիրվանզադեի հուշագրական արձակի հավաքածու է, որտեղ հեղինակը հետադարձ հայացքով ներկայացնում է իր կյանքի տարբեր փուլերը, հանդիպած մարդկանց, գրական և հասարակական միջավայրի առանձնահատկությունները։ Հուշերում նա հանդես է գալիս որպես ոչ միայն գրող, այլ նաև իր ժամանակի մտավոր կյանքի անմիջական մասնակից, ով փորձել է պահպանել ու մեկնաբանել իր ապրած դարաշրջանի կարևոր իրադարձություններն ու դեմքերը։ Տեքստերում զգալի է անձնական հիշողության և վերլուծական դիտարկման համադրությունը․ Շիրվանզադեն ոչ միայն պատմում է, այլև փորձում հասկանալ իր տեսած երևույթների պատճառներն ու հետևանքները՝ հատկապես մշակութային, գրական և հասարակական ոլորտներում։ Հուշագրությունները բացահայտում են նաև հեղինակի ստեղծագործական ճանապարհը, նրա կապերը ժամանակի հայ և արտասահմանյան մտավորականների հետ, ինչպես նաև գրական աշխատանքի ներքին լաբորատորիան՝ գաղափարների ձևավորման և զարգացման ընթացքը։ Լեզուն պարզ է, բայց մտավորապես խտացված, հաճախ ուղեկցված քննադատական կամ ինքնավերլուծական դիտարկումներով, ինչը ստեղծագործությանը տալիս է և՛ պատմական, և՛ գրական արժեք։

История

Աշխատությունը նվիրված է Պոնտոսի հույների ամուսնաընտանեկան սովորույթների և ծեսերի ուսումնասիրությանը՝ հատկապես հայկական միջավայրում դրանց պահպանման, վերափոխման և արդիականացման գործընթացների տեսանկյունից։ Հետազոտության կենտրոնում ընտանիքի ձևավորման, ամուսնության կնքման, հարսանեկան արարողությունների և ընտանեկան կյանքի հետ կապված ավանդական մշակութային պատկերացումների համակարգն է։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու Պոնտոսի հույն համայնքի ինքնատիպ մշակութային ժառանգությունը, որի կարևոր բաղադրիչներից են ամուսնության նախապատրաստման, նշանադրության, հարսանիքի, նորապսակների ընդունման և հետհարսանեկան շրջանի հետ կապված սովորույթներն ու ծիսական գործողությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, թե ինչպես են այս ավանդույթները փոփոխվել հայկական սոցիալ-մշակութային միջավայրում՝ տարբեր մշակութային ազդեցությունների, բնակության նոր պայմանների, միջհամայնքային շփումների և հասարակական փոփոխությունների հետևանքով։ Աշխատության մեջ ավանդական սովորույթները դիտարկվում են ոչ թե որպես անփոփոխ համակարգ, այլ որպես մշակութային երևույթներ, որոնք ժամանակի ընթացքում կարող են պահպանել իրենց հիմնական խորհրդանշական իմաստները՝ միաժամանակ փոխելով արտահայտման ձևերը։ Հետազոտվում են հարսանեկան ծեսերի կառուցվածքը, մասնակիցների դերերը, ծիսական առարկաների և գործողությունների նշանակությունը, բարեմաղթանքները, երգերը, ընտանեկան հարաբերությունների կարգավորման ձևերը և սերնդեսերունդ փոխանցվող պատկերացումները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ավանդույթի և արդիականության փոխհարաբերությանը՝ պարզելու համար, թե ժամանակակից կենսակերպը, քաղաքայնացումը, կրթությունը, միջմշակութային ամուսնությունները և սոցիալական արժեքների փոփոխությունն ինչպես են ազդել ավանդական ծեսերի պահպանման կամ վերափոխման վրա։ Հայկական միջավայրի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու նաև մշակութային փոխազդեցության գործընթացները, որոնց արդյունքում որոշ սովորույթներ կարող են պահպանվել գրեթե անփոփոխ, մյուսները՝ հարմարվել նոր պայմաններին, իսկ որոշ ծիսական տարրեր՝ աստիճանաբար դուրս գալ գործածությունից։ Աշխատությունը կարևոր է նաև էթնիկ ինքնության պահպանման տեսանկյունից, քանի որ ընտանեկան ծեսերն ու սովորույթները հաճախ հանդիսանում են համայնքային հիշողության, մշակութային շարունակականության և ինքնության փոխանցման կարևոր միջոցներ։ Հետազոտության միջոցով հնարավոր է ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել Պոնտոսի հույների մշակութային ժառանգության, հայկական միջավայրում դրա փոխակերպման և երկու մշակութային ավանդույթների փոխազդեցության մասին։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ազգագրագետներին, մշակութային մարդաբաններին, բանահավաքներին, պատմաբաններին, սոցիոլոգներին, հույն և հայ համայնքների մշակույթն ուսումնասիրող հետազոտողներին, ինչպես նաև ընտանեկան ծեսերի և ավանդական մշակույթի պահպանման խնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

История

Այս գիրքը պատմական ուսումնասիրություն է, որը կենտրոնանում է կայսերական կառավարման համակարգից հանրապետական պետական կառուցվածքի անցման գործընթացների վրա՝ դիտարկելով քաղաքական, հասարակական և ինստիտուցիոնալ այն փոփոխությունները, որոնք ուղեկցում են նման խորքային վերափոխումներին։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են կայսրության տարածքում ձևավորված իշխանական հարաբերությունները, վարչական կառույցները և քաղաքական ավանդույթները փոխակերպվում նոր պետական համակարգի պայմաններում։ Հեղինակը ուշադրություն է դարձնում ոչ միայն իշխանության ձևական փոփոխությանը, այլև դրա հիմքում ընկած սոցիալական և գաղափարական գործընթացներին՝ ազգային ինքնագիտակցության աճին, քաղաքական կազմակերպվածության զարգացմանը, քաղաքացիական ինստիտուտների ձևավորմանը և պետական ինքնիշխանության նոր ընկալմանը։ Գրքում կայսրությունից հանրապետություն անցումը ներկայացվում է որպես բարդ և բազմաշերտ պատմական գործընթաց, որը սովորաբար չի սահմանափակվում մեկ քաղաքական իրադարձությամբ կամ իշխանության փոփոխությամբ։ Նման անցումները կարող են ներառել սահմանադրական բարեփոխումներ, վարչական համակարգի վերակազմավորում, բանակի և պետական ծառայության դերի փոփոխություն, նոր քաղաքական էլիտաների առաջացում և հասարակության տարբեր խմբերի ներգրավվածության ընդլայնում։ Ուսումնասիրության կարևոր կողմերից է նաև այն հարցը, թե ինչպես են հին կայսերական կառույցները շարունակում ազդել նոր հանրապետության քաղաքական մշակույթի և պետական կառավարման վրա։ Այս տեսանկյունից գիրքը հետաքրքիր է նրանով, որ թույլ է տալիս հասկանալ քաղաքական ժառանգականության և նորարարության փոխհարաբերությունը․ նոր հանրապետական համակարգը կարող է ստեղծվել որպես նախորդ կարգի հակադրություն, սակայն միաժամանակ պահպանել նրա վարչական, իրավական կամ ինստիտուցիոնալ որոշ տարրեր։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև հասարակության առանձին խմբերի դիրքորոշումներին և նրանց դերակատարությանը պետական վերափոխումների ընթացքում։ Քաղաքական փոփոխությունների հաջողությունը հաճախ կախված է ոչ միայն ղեկավարության որոշումներից, այլև հասարակական տարբեր ուժերի՝ մտավորականության, քաղաքական կազմակերպությունների, զինվորականության, գործարար շրջանակների և լայն հասարակության փոխհարաբերություններից։ Այդ պատճառով պատմական անցման ուսումնասիրությունը ներառում է ինչպես վերնախավային քաղաքականությունը, այնպես էլ հասարակական գործընթացները։ Գրքի կարևոր թեմաներից է պետական ինքնության ձևավորումը։ Կայսերական համակարգում բնակչության քաղաքական պատկանելությունը հաճախ կապված է կայսրությանը և միապետական իշխանությանը, մինչդեռ հանրապետական համակարգի ձևավորումը կարող է առաջ բերել քաղաքացիության, ազգային պետության, սահմանադրական իրավունքների և ժողովրդավարական մասնակցության նոր պատկերացումներ։ Այս փոփոխությունները կարող են երկարատև ազդեցություն ունենալ հասարակության քաղաքական մշակույթի և հետագա պետական զարգացման վրա։ Գիրքը արժեքավոր է նաև այն պատճառով, որ կայսրությունից հանրապետություն անցումը հնարավորություն է տալիս համեմատական տեսանկյունից ուսումնասիրելու պետական համակարգերի վերափոխման ընդհանուր օրինաչափությունները։ Այն հետաքրքրություն կարող է ներկայացնել պատմաբանների, քաղաքագիտության և միջազգային հարաբերությունների ուսումնասիրողների, ինչպես նաև կայսրությունների փլուզման, պետականաշինության և սահմանադրական զարգացման հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է կայսերական կառավարման ավարտից հետո նոր հանրապետական իրականության ձևավորման բարդ ճանապարհը՝ ընդգծելով քաղաքական ինստիտուտների, հասարակական ուժերի, գաղափարների և պատմական ժառանգության փոխազդեցությունը։ Այն օգնում է հասկանալ, որ նման անցումը ոչ թե պարզապես կառավարման ձևի փոփոխություն է, այլ պետական և հասարակական կյանքի խորքային վերակազմավորում, որի հետևանքները կարող են շարունակվել երկար ժամանակ նոր հանրապետության ստեղծումից հետո։

Лингвистика

Այս աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից հայերենի բառապաշարային ոճագիտության ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով բառերի ընտրության, կիրառման և ոճական երանգավորման համակարգային առանձնահատկությունները տարբեր խոսքային իրավիճակներում։ Հետազոտության մեջ վերլուծվում են բառապաշարի շերտերը՝ գրական, խոսակցական, ժողովրդական, մասնագիտական և ժարգոնային, ինչպես նաև դրանց փոխազդեցությունը ժամանակակից լեզվական գործընթացներում։ Աշխատությունում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բառերի ոճական արժեքին, նրանց արտահայտչական հնարավորություններին և հաղորդակցական դերին՝ տարբեր ժանրերում և գործառական ոճերում։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է ավտոմոբիլների հիդրավլիկական հաղորդակով արգելակային մեխանիզմների շահագործական հուսալիության ուսումնասիրությանը և դրանց աշխատանքի արդյունավետության բարձրացման տեխնիկական ու կազմակերպական միջոցների մշակմանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է արգելակային համակարգի այն հանգույցների և տարրերի վրա, որոնց տեխնիկական վիճակը անմիջականորեն ազդում է ավտոմոբիլի շարժման անվտանգության, արգելակման արդյունավետության և համակարգի երկարաժամկետ անխափան աշխատանքի վրա։ Քննության են առնվում հիդրավլիկական հաղորդակի աշխատանքի սկզբունքները, արգելակային ուժի փոխանցման առանձնահատկությունները, աշխատանքային հեղուկի հատկությունների ազդեցությունը, ինչպես նաև համակարգի առանձին բաղադրիչների մաշվածության և տեխնիկական վիճակի փոփոխության օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում շահագործման ընթացքում առաջացող անսարքությունների պատճառների բացահայտմանը, դրանց զարգացման բնույթին և արգելակային համակարգի ընդհանուր հուսալիության վրա ունեցած ազդեցությանը։ Ուսումնասիրվում են գլխավոր և անիվային արգելակային գլանների, խողովակաշարերի, միացումների, խտացնող տարրերի և այլ բաղադրիչների աշխատանքային բնութագրերը՝ հաշվի առնելով երկարատև շահագործման, ջերմաստիճանային փոփոխությունների, մեխանիկական մաշվածության և արտաքին միջավայրի գործոնների ազդեցությունը։ Կարևորվում են համակարգի հերմետիկության պահպանումը, հիդրավլիկական ճնշման կայունությունը և առանձին հանգույցների տեխնիկական վիճակի ժամանակին գնահատումը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են արգելակային մեխանիզմների հուսալիության քանակական ցուցանիշները, անսարքությունների առաջացման հավանականությունը, ծառայության ժամկետը և տեխնիկական սպասարկման պարբերականության ազդեցությունը համակարգի աշխատունակության վրա։ Փորձարարական և հաշվարկային տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել առավել խոցելի տարրերը և գնահատել դրանց կատարելագործման հնարավորությունները։ Առանձին նշանակություն է տրվում տեխնիկական ախտորոշման մեթոդների զարգացմանը, որոնց կիրառումը հնարավորություն է տալիս ժամանակին հայտնաբերել համակարգի աշխատանքի շեղումները և կանխել արդյունավետության զգալի նվազումը։ Քննարկվում են նաև կառուցվածքային փոփոխությունների, նյութերի ընտրության, տեխնիկական սպասարկման կազմակերպման և շահագործման պայմանների բարելավման միջոցով հուսալիության բարձրացման հնարավորությունները։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են նպաստել արգելակային համակարգերի տեխնիկական սպասարկման ու ախտորոշման մեթոդների կատարելագործմանը, ավտոմոբիլների շահագործման անվտանգության բարձրացմանը և առանձին հանգույցների ծառայության ժամկետի արդյունավետ օգտագործմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ավտոմոբիլային տրանսպորտի, ավտոմեքենաների տեխնիկական շահագործման, տրանսպորտային միջոցների հուսալիության, տեխնիկական ախտորոշման և ավտոմոբիլաշինության ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, ինժեներների, տեխնիկական մասնագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

История

Աշխատությունը նվիրված է Իրանի արտաքին քաղաքականության հիմնական ուղղությունների, առանձնահատկությունների և զարգացման գործընթացների ուսումնասիրությանը Ղաջարական դինաստիայի առաջին երեք տիրակալների՝ Աղա Մոհամմադ խան Ղաջարի, Ֆաթհ Ալի շահի և Մոհամմադ շահի կառավարման ժամանակաշրջանում։ Քննարկվում են XVIII դարի վերջի և XIX դարի առաջին կեսի Իրանի միջազգային հարաբերությունները, տարածաշրջանային քաղաքականության ձևավորումը և հարևան պետությունների հետ դիվանագիտական ու ռազմական փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Ռուսաստանի և Մեծ Բրիտանիայի հետ Իրանի հարաբերություններին, Հարավային Կովկասում ազդեցության համար մղվող պայքարին, ռուս-պարսկական պատերազմներին և դրանց հետևանքով կնքված Գյուլիստանի ու Թուրքմենչայի պայմանագրերի քաղաքական և տարածքային հետևանքներին։ Ուսումնասիրվում են նաև Օսմանյան կայսրության հետ հարաբերությունները, եվրոպական տերությունների ազդեցության ընդլայնումը և Իրանի արտաքին քաղաքականության վրա ներքին քաղաքական ու տնտեսական գործոնների ներգործությունը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու Ղաջարական Իրանի դիվանագիտական ռազմավարության, միջազգային դիրքի փոփոխությունների և տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական զարգացումների մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, իրանագետների, արևելագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների և Մերձավոր Արևելքի ու Հարավային Կովկասի պատմությամբ հետաքրքրվողների համար։