Նոր գրքեր: Տեխնիկա: (Ինֆորմացիոն ցանկ) (1971, №9)

Կենսաբանություն

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է շիզոֆրենիայի պաթոգենեզի մոլեկուլային և իմունաբանական մեխանիզմների վերլուծությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով ապոպտոզի մարկերներին և իմունային պատասխանին ներգրավված ինդուկտորներին։ Շիզոֆրենիան դիտարկվում է ոչ միայն որպես հոգեկան խանգարում, այլև որպես բազմագործոն նյարդաբանական-իմունային հիվանդություն, որտեղ կարևոր դեր ունեն նեյրոդեգեներատիվ գործընթացները, բորբոքային մեդիատորների ակտիվացումը և բջջային մահվան կարգավորման խախտումները։ Աշխատության մեջ քննարկվում են ապոպտոզի հիմնական մարկերները, ինչպիսիք են կասպազների ակտիվացումը, Bcl-2 ընտանիքի սպիտակուցների հավասարակշռության խախտումը և ԴՆԹ-ի ֆրագմենտացիայի ցուցանիշները, որոնք կարող են արտացոլել նեյրոնալ բջիջների ծրագրավորված մահվան ինտենսիվությունը շիզոֆրենիայի տարբեր փուլերում։ Միաժամանակ վերլուծվում են իմունային համակարգի ակտիվացման ինդուկտորները՝ ներառյալ ցիտոկինային ցանցի փոփոխությունները, ինտերլեյկինների և տումոր նեկրոզի գործոնի մակարդակի բարձրացումը, ինչպես նաև միկրոգլիայի ակտիվացման դերը կենտրոնական նյարդային համակարգում ընթացող բորբոքային պատասխաններում։ Հետազոտությունը ընդգծում է, որ իմունաբորբոքային դիսբալանսը կարող է նպաստել սինապտիկ կապերի խանգարմանը, նեյրոնային պլաստիկության նվազմանը և ճանաչողական ֆունկցիաների վատթարացմանը, որոնք բնորոշ են շիզոֆրենիայի կլինիկական պատկերին։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է ապոպտոզի և իմունային ակտիվացման բիոմարկերների հնարավոր կիրառումը որպես ախտորոշման և հիվանդության ընթացքի մոնիթորինգի գործիքներ, ինչը կարող է նպաստել ավելի վաղ հայտնաբերմանը և անհատականացված բուժման ռազմավարությունների մշակմանը։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը շեշտում է շիզոֆրենիայի բարդ բազմահամակարգային բնույթը և ներկայացնում է այն որպես նյարդաիմունաբանական փոխազդեցությունների խորը խանգարում, որտեղ բջջային մահվան և իմունային ակտիվացման մեխանիզմները փոխկապակցված են հիվանդության զարգացման և առաջընթացի հետ։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության արդյունաբերական արտադրանքի կառուցվածքի և դրա փոփոխությունների դինամիկայի համալիր վիճակագրական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են արդյունաբերության տարբեր ճյուղերի և արտադրատեսակների տեսակարար կշիռները, արտադրության ծավալները, դրանց փոփոխությունները ժամանակի ընթացքում, ինչպես նաև արդյունաբերական ոլորտի ընդհանուր զարգացման միտումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արդյունաբերական արտադրանքի կառուցվածքային տեղաշարժերի բացահայտմանը, տարբեր ժամանակաշրջաններում արտադրության աճի կամ նվազման տեմպերի գնահատմանը և դրանց վրա ազդող տնտեսական գործոնների ուսումնասիրությանը։ Վիճակագրական մեթոդների կիրառմամբ հնարավոր է գնահատել արդյունաբերության ոլորտում տեղի ունեցող փոփոխությունների ինտենսիվությունը, կառուցվածքային հարաբերակցությունները, դինամիկ շարքերը և հիմնական միտումները։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում Հայաստանի արդյունաբերության առանձին ոլորտների համեմատական վերլուծությունը, ինչը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու առավել զարգացած կամ նվազող ուղղությունները, դրանց նշանակությունը երկրի տնտեսության համար և արտադրական կառուցվածքի փոփոխության առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել նաև արդյունաբերական արտադրության վրա ազդող մակրոտնտեսական, ներդրումային, տեխնոլոգիական, շուկայական և այլ գործոնների գնահատում՝ վիճակագրական տվյալների հիման վրա։ Ներկայացված վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու Հայաստանի արդյունաբերության կառուցվածքային առանձնահատկությունների, զարգացման տեմպերի և ժամանակային փոփոխությունների մասին, ինչպես նաև բացահայտելու ոլորտի հետագա զարգացման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, վիճակագիրների, պետական կառավարման և տնտեսական քաղաքականության մասնագետների, ուսանողների ու հետազոտողների համար։

Աշխարհագրություն

Գիրքը աշխարհագրության ուսուցման համար նախատեսված հայերեն դասագիրք է, որը ներառում է բնական և քաղաքական աշխարհագրության հիմնական գիտելիքները։ Աշխատության նպատակն է սովորողներին ծանոթացնել Երկրի բնությանը, աշխարհագրական դիրքին, ցամաքներին ու ծովերին, լեռներին, գետերին, կլիմայական առանձնահատկություններին, ինչպես նաև տարբեր երկրների, պետությունների, բնակչության և բնակավայրերի վերաբերյալ տեղեկություններին։ Բնական աշխարհագրության բաժինը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու Երկրի մակերևույթի, բնության բաղադրիչների և աշխարհագրական միջավայրի մասին, իսկ քաղաքական աշխարհագրությունը ներկայացնում է պետությունների տարածքային բաժանումը, սահմանները և աշխարհում դրանց տեղը։ Գիրքը կազմված է ուսումնական նպատակներով՝ աշխարհագրական գիտելիքները համակարգված և մատչելի ձևով փոխանցելու համար։ Այն արտացոլում է 19-րդ դարի հայ կրթական միջավայրում աշխարհագրության դասավանդման զարգացման միտումները և մայրենի լեզվով աշխարհագրական գիտելիքներ տարածելու կարևորությունը։ Հրատարակությունը լույս է տեսել 1873 թվականին Կոստանդնուպոլսում՝ Հովսեփ Գավաֆյանի տպարանում, և բաղկացած է 94 էջից։ Այն արժեքավոր է հայերեն աշխարհագրական ուսումնական գրականության, դպրոցական կրթության պատմության և 19-րդ դարի հայ մասնագիտական տերմինաբանության զարգացման ուսումնասիրության համար։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է քվանտային դիպոլային ճառագայթիչների և մետաղական նանոկառուցվածքների փոխազդեցության պայմաններում ընթացող ռելաքսացման պրոցեսների տեսական և ֆիզիկական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ նանոմետրական չափերի մետաղական կառուցվածքների մոտ տեղակայված քվանտային համակարգի վարքագիծը կարող է էապես տարբերվել ազատ տարածության մեջ դիտվող վարքագծից, քանի որ նանոկառուցվածքը փոփոխում է ճառագայթման էլեկտրամագնիսական միջավայրը և դրանով ազդում ճառագայթիչի էներգիայի փոխանակման ու դինամիկայի վրա։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են քվանտային դիպոլային համակարգի գրգռված վիճակից ցածր էներգիական վիճակ անցնելու, էներգիայի կորստի, ճառագայթային և ոչ ճառագայթային անցումների, ինչպես նաև համակարգի ժամանակային էվոլյուցիայի հետ կապված գործընթացները։ Մետաղական նանոկառուցվածքների առկայությունը դիտարկվում է որպես շրջակա էլեկտրամագնիսական միջավայրի կառավարման միջոց, որի երկրաչափական և նյութական հատկությունները կարող են փոխել քվանտային ճառագայթիչի ռելաքսացիայի բնութագրերը։ Այս համատեքստում կարևոր են ճառագայթիչի և նանոկառուցվածքի միջև հեռավորությունը, նանոկառուցվածքի ձևն ու չափերը, մետաղի էլեկտրամագնիսական հատկությունները և համակարգի ռեզոնանսային պայմանները։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես կարելի է նանոմասշտաբային կառուցվածքների միջոցով կառավարել քվանտային համակարգերի ճառագայթային հատկությունները և փոփոխել դրանց կյանքի տևողությունն ու էներգիայի փոխանցման արդյունավետությունը։ Նման խնդիրները կարևոր են քվանտային օպտիկայի, նանոֆոտոնիկայի, պլազմոնիկայի և քվանտային էլեկտրոնիկայի համար, քանի որ մետաղական նանոկառուցվածքները կարող են ստեղծել ուժեղ տեղայնացված էլեկտրամագնիսական դաշտեր և էապես փոխել քվանտային ճառագայթիչների փոխազդեցությունը շրջակա միջավայրի հետ։ Աշխատանքի տեսական մոտեցումները կարող են կիրառվել տարբեր նանոկառուցվածքային երկրաչափությունների և քվանտային ճառագայթիչների համար՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրել ռելաքսացիայի արագության փոփոխությունները և բացահայտել դրանց ֆիզիկական պատճառները։ Հետազոտության նշանակությունը հատկապես մեծ է այն տեսանկյունից, որ քվանտային համակարգերի հատկությունների կառավարումը նանոկառուցվածքների միջոցով ժամանակակից ֆիզիկայի կարևոր ուղղություններից է և կարող է հիմք հանդիսանալ նոր օպտիկական ու քվանտային սարքերի նախագծման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է քվանտային մեխանիկայի, էլեկտրադինամիկայի և նանոֆոտոնիկայի մոտեցումները՝ ուսումնասիրելով, թե ինչպես է մետաղական նանոմիջավայրը ազդում քվանտային դիպոլային ճառագայթիչի ռելաքսացման վրա և ինչ հնարավորություններ է ստեղծում այդ գործընթացների վերահսկման համար։

Այլ առարկաներ

Այս թեման վերաբերում է հայ գիտնականների ուսումնասիրություններին և «վկա քարերի» (վիշապաքարեր, հուշաքարեր, խաչքարեր և այլ քարե հուշարձաններ, որոնք կրում են արձանագրություններ կամ խորհրդանշական պատկերներ) մշակութաբանական ու պատմագիտական մեկնաբանություններին։ Հետազոտության մեջ դիտարկվում է, թե ինչպես են հայկական գիտական դպրոցները՝ հնագիտության, պատմության, արվեստագիտության և ազգագրության ոլորտներում, ուսումնասիրել քարե հուշարձանները որպես տեղեկատվական աղբյուրներ, որոնք «վկայում» են ոչ միայն պատմական իրադարձությունների, այլ նաև հասարակական հարաբերությունների, հավատալիքների և մշակութային մտածողության մասին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միջնադարյան և ավելի վաղ շրջանի քարե հուշարձանների վրա պահպանված արձանագրություններին, պատկերագրական համակարգերին և դրանց սիմվոլիկ լեզվին, որոնք գիտնականների կողմից մեկնաբանվում են որպես պատմական հիշողության նյութական կրողներ։ Հայկական հնագիտության և էպիգրաֆիկայի զարգացման ընթացքում տարբեր հետազոտողներ փորձել են համակարգել այս նյութերը՝ վերականգնելու քաղաքական, կրոնական և սոցիալական գործընթացների ընթացքը՝ հատկապես այն դեպքերում, երբ գրավոր աղբյուրները սահմանափակ են։

Գրականություն

Ա. Գուլակյանցի «Երեք օր ճանապարհին» ստեղծագործությունը հայ գրականության այն երկերից է, որի վերնագիրը կենտրոնացնում է ընթերցողի ուշադրությունը ճանապարհի, ուղևորության և սահմանափակ ժամանակահատվածում ծավալվող իրադարձությունների վրա։ Ճանապարհորդության թեման գրականության մեջ հնարավորություն է տալիս ներկայացնելու տարբեր միջավայրեր, մարդկանց հանդիպումներ, առօրյա դիտարկումներ և ուղևորության ընթացքում ի հայտ եկող հանգամանքներ։ Ճանապարհին անցկացրած երեք օրերի շրջանակը կարող է ստեղծագործությանը հաղորդել ժամանակային որոշակիություն՝ իրադարձությունները միավորելով մեկ ուղևորության ընթացքի մեջ։ Այսպիսի երկերում ճանապարհը կարող է հանդես գալ ոչ միայն որպես տարածական տեղաշարժ, այլև որպես մարդկային հարաբերությունների, վարքագծի և շրջապատող աշխարհի դիտարկման միջավայր։ Ստեղծագործությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրականության պատմության, 19-րդ դարի հայալեզու գեղարվեստական արձակի և ժամանակաշրջանի ընթերցողական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև ճանապարհորդական թեմաների, գրական պատմողականության և անցյալի հայ գրականության մեջ առօրյա կյանքի պատկերման առանձնահատկությունների հետազոտության տեսանկյունից։