Նշանավոր և հիշարժան տարեթվերի օրացույց 1969: Հոկտեմբեր, նոյեմբեր, դեկտեմբեր

Տնտեսագիտություն

Տնտեսագիտական, հանրային ֆինանսների և պետական տնտեսական կարգավորման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հարկային քաղաքականության տեսական և մեթոդաբանական հիմքերի ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության հարկային համակարգի օրինակով։ Քննության են առնվում հարկերի տնտեսական էությունը, հիմնական գործառույթները, հարկման սկզբունքները և դրանց նշանակությունը պետական ֆինանսական ռեսուրսների ձևավորման ու տնտեսական գործընթացների կարգավորման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հարկային քաղաքականության նպատակներին, հարկային համակարգի կառուցվածքին և հարկման մեխանիզմների ազդեցությանը տնտեսական աճի, ներդրումային ակտիվության ու ձեռնարկատիրական գործունեության վրա։ Վերլուծվում են հարկային բեռի ձևավորման և բաշխման առանձնահատկությունները, ուղղակի և անուղղակի հարկերի հարաբերակցությունը, ինչպես նաև հարկային եկամուտների և տնտեսական զարգացման փոխկապակցվածությունը։ Քննարկվում են հարկային արդյունավետության, սոցիալական արդարության, հարկային չեզոքության և հարկ վճարողների տնտեսական շահերի հավասարակշռման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսդրության զարգացման առանձնահատկությունները, հարկային վարչարարության կազմակերպումը, հարկային արտոնությունների կիրառման հնարավորությունները և դրանց տնտեսական հետևանքները։ Անդրադարձ է կատարվում հարկային քաղաքականության ու բյուջետային քաղաքականության փոխհարաբերություններին, պետական եկամուտների կայունության ապահովմանը և հարկաբյուջետային կարգավորման գործիքների արդյունավետությանը։ Կարևորվում է միջազգային փորձի համեմատական ուսումնասիրությունը՝ Հայաստանի տնտեսական պայմաններին համապատասխան հարկային քաղաքականության կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները բացահայտելու նպատակով։ Աշխատանքը կարող է նպաստել հարկային քաղաքականության տնտեսագիտական հիմնավորման, հարկային համակարգի արդյունավետության գնահատման և պետական ֆինանսական կառավարման մեխանիզմների զարգացմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել հանրային ֆինանսների, հարկային տնտեսագիտության, մակրոտնտեսական քաղաքականության, պետական կառավարման և Հայաստանի տնտեսական զարգացման ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Տնտեսագիտություն

Տնտեսագիտական և կառավարման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ձեռնարկատիրական գործունեության ձևավորման, զարգացման և արդյունավետ կազմակերպման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ձեռնարկատիրության տնտեսական էությունը, դրա հիմնական ձևերը, գործառույթները և նշանակությունը շուկայական տնտեսության զարգացման, զբաղվածության ընդլայնման ու տնտեսական աճի ապահովման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի Հանրապետության ձեռնարկատիրական միջավայրի առանձնահատկություններին, փոքր և միջին ձեռնարկությունների գործունեությանը, գործարար նախաձեռնությունների իրականացման պայմաններին և ձեռնարկատիրության զարգացման վրա ազդող տնտեսական ու ինստիտուցիոնալ գործոններին։ Վերլուծվում են ձեռնարկատիրական գործունեության իրավական կարգավորման, հարկային քաղաքականության, ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիության, ներդրումների ներգրավման և մրցակցային միջավայրի ձևավորման հիմնախնդիրները։ Քննարկվում են ձեռնարկությունների կառավարման արդյունավետության բարձրացման, նորարարական տեխնոլոգիաների ներդրման, արտադրական կարողությունների զարգացման և գործարար ռիսկերի նվազեցման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են պետական աջակցության ծրագրերի, ձեռնարկատիրական կրթության, ֆինանսավորման մեխանիզմների և գործարար ենթակառուցվածքների զարգացման նշանակությունը ձեռնարկատիրական ակտիվության խթանման համար։ Անդրադարձ է կատարվում միջազգային փորձի կիրառման, արտահանման հնարավորությունների ընդլայնման, տարածաշրջանային տնտեսական անհամաչափությունների մեղմման և ձեռնարկատիրության կայուն զարգացման հեռանկարներին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել տնտեսագիտության, բիզնեսի կառավարման, ձեռնարկատիրության, տնտեսական քաղաքականության և Հայաստանի Հանրապետության գործարար միջավայրի զարգացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Մշակույթ

Աշխատությունը նվիրված է նորագույն ժամանակաշրջանում հայկական գրավոր մշակույթի և գրության պատմության ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով դրա զարգացման հիմնական փուլերը, առանձնահատկություններն ու պատմամշակութային նշանակությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են հայկական գրի կիրառության և զարգացման գործընթացները նոր և նորագույն պատմական պայմաններում, ինչպես նաև այն հասարակական, քաղաքական, կրթական և մշակութային փոփոխությունները, որոնք ազդեցություն են ունեցել գրավոր մշակույթի պահպանման ու տարածման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական գրի՝ որպես ազգային ինքնության, մշակութային ժառանգության և պատմական հիշողության պահպանման կարևոր գործոնի նշանակությանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ գրական ու կրթական միջավայրերի զարգացմանը, հայկական տպագրության և հրատարակչական գործունեության ընդլայնմանը, դպրոցներում ու մշակութային հաստատություններում գրի տարածմանը, ինչպես նաև տարբեր ժամանակաշրջաններում դրա գործածության առանձնահատկություններին։ Քննարկվում են նաև լեզվական և ուղղագրական փոփոխությունների, գրային համակարգի կիրառության, ձեռագրային և տպագիր ժառանգության փոխհարաբերության հարցերը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս հայկական գրավոր մշակույթը դիտարկել ոչ միայն որպես լեզվական հաղորդակցության միջոց, այլև որպես ազգային մշակույթի շարունակականության ապահովման կարևոր բաղադրիչ, որի միջոցով պահպանվել և փոխանցվել են պատմական, գրական, գիտական և հոգևոր արժեքներ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայագետներին, լեզվաբաններին, գրականագետներին, պատմաբաններին և հայկական մշակույթի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է նորագույն ժամանակներում հայկական գրի զարգացման և կիրառության պատմական ընթացքը՝ ընդգծելով դրա կենսունակությունը, մշակութային նշանակությունը և ազգային ինքնության պահպանման գործում ունեցած կարևոր դերը։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է տարեց և ծեր տարիքի մարդկանց սննդակարգի առանձնահատկություններին համապատասխան կաթի և կարագի տեխնոլոգիայի մշակմանը՝ կարոտինոիդների խտանյութի կիրառմամբ։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են տարեցների համար նախատեսված սննդամթերքի արտադրության տեխնոլոգիական և սննդաբանական պահանջները, ինչպես նաև կաթնամթերքի սննդային արժեքի բարձրացման և կենսաբանական ակտիվ բաղադրիչներով հարստացման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կարոտինոիդների խտանյութի հատկություններին, դրա ընտրությանը, կաթնամթերքի բաղադրության մեջ ներմուծման նպատակահարմարությանը և պատրաստի արտադրանքի որակական ցուցանիշների վրա ունեցած ազդեցությանը։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են մշակվող արտադրանքի բաղադրությունը, տեխնոլոգիական գործընթացի հիմնական փուլերը, հումքի և պատրաստի արտադրանքի ֆիզիկաքիմիական, օրգանոլեպտիկ և սննդային հատկությունները, ինչպես նաև արտադրանքի պահպանման և կայունության հետ կապված հարցերը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում այնպիսի տեխնոլոգիական լուծումների որոնմանը, որոնք թույլ կտան ստանալ բարձր սննդային և կենսաբանական արժեք ունեցող արտադրանք՝ միաժամանակ պահպանելով դրա համային և տեխնոլոգիական հատկությունները։ Ուսումնասիրությունը կարող է նշանակություն ունենալ ֆունկցիոնալ և դիետիկ սննդամթերքի արտադրության զարգացման, տարեցների սննդի որակի բարելավման և սննդակարգում կենսաբանորեն ակտիվ բաղադրիչների նպատակային օգտագործման տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել սննդի տեխնոլոգներին, սննդաբաններին, կաթնամթերքի արտադրության մասնագետներին, կենսաքիմիկոսներին, հետազոտողներին և սննդի տեխնոլոգիայի ու դիետոլոգիայի ոլորտներում մասնագիտացող ուսանողներին։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է դպրոցական ֆիզիկայի ուսուցման գործընթացում համընդհանուր բնույթի ֆիզիկական մոդելների ճանաչողական և մեթոդական նշանակության ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև դրանց նպատակային կիրառման արդյունավետ եղանակների մշակմանը։ Հետազոտության կենտրոնում ֆիզիկական երևույթների և օրինաչափությունների ուսումնասիրման համար կիրառվող ընդհանրացված մոդելներն են, որոնք հնարավորություն են տալիս իրական համակարգերի բարդ հատկություններից առանձնացնել էական հատկանիշները և դրանց հիման վրա բացատրել տարբեր երևույթների ընդհանուր օրինաչափությունները։ Մոդելավորումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես պատրաստի գիտելիքի ներկայացման միջոց, այլև որպես գիտական ճանաչողության մեթոդ, որի յուրացումը կարող է նպաստել սովորողների տեսական մտածողության, վերլուծական կարողությունների և խնդիրների լուծման հմտությունների զարգացմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նյութական կետի, բացարձակ պինդ մարմնի, իդեալական գազի, փակ համակարգի, դաշտի և այլ ընդհանրացված ֆիզիկական մոդելների ուսուցողական հնարավորությունները՝ տարբեր թեմաների միջև գաղափարական կապեր ստեղծելու տեսանկյունից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել այն մեթոդական հաջորդականությանը, որով սովորողները իրական օբյեկտից կամ երևույթից անցնում են դրա պարզեցված ներկայացմանը, սահմանում մոդելի կիրառելիության պայմանները, օգտագործում այն համապատասխան խնդրի լուծման համար և վերջում գնահատում ստացված արդյունքի համապատասխանությունը իրական համակարգին։ Կարևորվում է սովորողների կողմից մոդելի և իրականության տարբերակման գիտակցումը, քանի որ ցանկացած ֆիզիկական մոդել արտացոլում է ուսումնասիրվող համակարգի միայն տվյալ խնդրի համար էական հատկությունները և ունի կիրառելիության որոշակի սահմաններ։ Ուսումնասիրության առանձին ուղղություն կարող է լինել մոդելային պատկերացումների օգտագործումը փորձարարական աշխատանքներում, ֆիզիկական խնդիրների լուծման, գրաֆիկական ներկայացումների և համակարգչային մոդելավորման ընթացքում։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս կապ հաստատել տեսական գիտելիքի, դիտվող երևույթների և մաթեմատիկական նկարագրության միջև։ Կարող են ուսումնասիրվել նաև ուսուցչի կողմից կիրառվող բացատրական մեթոդները, մոդելային առաջադրանքների համակարգը և սովորողների կողմից ինքնուրույն մոդելներ կառուցելու կարողությունների զարգացման պայմանները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ֆիզիկայի դասավանդման մեթոդիկայի, մանկավարժության, գիտական ճանաչողության մեթոդաբանության և մոդելավորման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել ֆիզիկական մոդելների համակարգված կիրառումը որպես դպրոցականների գիտական մտածողության և ֆիզիկական երևույթների խորքային ըմբռնման զարգացման արդյունավետ միջոց։

Այլ առարկաներ

CO2-ի երկարաժամկետ կորզման գործընթացում տարբեր բիոցենոզները (կենսահամակեցություններ) ունեն հիմնարար դեր, քանի որ դրանք ապահովում են ածխածնի բնական շրջանառության հիմնական ուղիները և երկարաժամկետ կուտակումը կենսոլորտում, հողում և օվկիանոսներում։ Բիոցենոզները՝ անտառներ, խոտհարքներ, ջրային էկոհամակարգեր և միկրոօրգանիզմային համայնքներ, գործում են որպես ածխածնի «կլանիչներ», որոնք կլանում են CO₂-ը ֆոտոսինթեզի միջոցով և այն վերածում կենսազանգվածի։ Անտառային բիոցենոզները հատկապես կարևոր են, քանի որ ծառերը երկար ժամանակահատվածում պահպանում են ածխածինը բիոմասայում՝ փայտում, տերևներում և արմատներում, իսկ հողի օրգանական նյութերում այն կարող է պահպանվել տասնյակ կամ նույնիսկ հարյուրավոր տարիներ։ Խոտհարքային և տափաստանային էկոհամակարգերը նույնպես մասնակցում են ածխածնի կուտակմանը՝ հիմնականում հողի մեջ, որտեղ արմատային համակարգերի քայքայման արդյունքում ձևավորվում է հումուս։ Ջրային բիոցենոզներում՝ հատկապես օվկիանոսներում և լճերում, ֆիտոպլանկտոնը կլանում է CO₂-ը և նպաստում ածխածնի տեղափոխմանը դեպի խորքային շերտեր՝ կենսաբանական պոմպի միջոցով։ Միկրոօրգանիզմները կարևոր դեր ունեն ածխածնի ցիկլում՝ ապահովելով օրգանական նյութերի քայքայում և վերամշակում, ինչը թույլ է տալիս ածխածնի մի մասը երկար ժամանակ պահպանվել հողի կամ նստվածքների մեջ։ Այս գործընթացները միասին ձևավորում են երկարաժամկետ ածխածնային պահեստներ, որոնք օգնում են նվազեցնել մթնոլորտում CO₂-ի կոնցենտրացիան և մեղմել կլիմայական փոփոխությունները։ Ժամանակակից էկոլոգիական գիտությունը կարևորում է բիոցենոզների պահպանությունը և վերականգնումը՝ որպես բնական հիմքով կլիմայի կարգավորման արդյունավետ միջոց, քանի որ դրանց վնասումը կարող է խաթարել ածխածնի հավասարակշռությունը և արագացնել գլոբալ տաքացումը։