Обобщенная теория расчета полей в дисперсных системах и определение интегральных параметров

Economics

Նազարյան Գ.-ն խորությամբ ուսումնասիրում է այն կառուցվածքային և աշխարհագրական գործոնները, որոնք ազդում են նման երկրների տնտեսական զարգացման վրա՝ ներառյալ տրանսպորտային մեկուսացվածությունը, արտաքին շուկաներին հասանելիության բարդությունները, լոգիստիկ ծախսերի բարձր մակարդակը և արտաքին առևտրի սահմանափակումները։ Գիրքը վերլուծում է նաև միջազգային փորձը՝ ներկայացնելով տարբեր երկրների կողմից կիրառված ռազմավարություններն ու քաղաքականությունները, որոնք նպաստել են մրցունակության բարձրացմանը՝ չնայած աշխարհագրական սահմանափակումներին։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչներից է Հայաստանի տնտեսական համակարգի համապարփակ գնահատումը՝ արտահանման կառուցվածքի, ներդրումային միջավայրի, ենթակառուցվածքների զարգացման, տարածաշրջանային համագործակցության և տնտեսական ինտեգրման տեսանկյունից։ Հեղինակը ներկայացնում է նաև կոնկրետ առաջարկություններ և ռազմավարական մոտեցումներ, որոնք կարող են նպաստել Հայաստանի մրցունակության բարձրացմանը միջազգային շուկաներում՝ ընդգծելով արդյունավետ տնտեսական քաղաքականության, ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների և նորարարության խթանման կարևորությունը։ Գիրքը համադրում է տեսական վերլուծությունը և կիրառական մոտեցումները՝ հիմնվելով վիճակագրական տվյալների, համեմատական ուսումնասիրությունների և տնտեսական մոդելավորման վրա, ինչը այն դարձնում է արժեքավոր աղբյուր ինչպես գիտական, այնպես էլ գործնական շրջանակների համար։ Այն հատկապես օգտակար է տնտեսագետների, հետազոտողների, պետական կառավարման ոլորտի մասնագետների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են միջազգային տնտեսագիտությամբ, զարգացման ռազմավարություններով և Հայաստանի տնտեսական խնդիրներով։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը նպաստում է ծովային ելք չունեցող երկրների զարգացման առանձնահատկությունների ավելի խոր ըմբռնմանը և առաջարկում է գործնական ուղիներ դրանց մրցունակության բարձրացման համար համաշխարհային տնտեսության պայմաններում։

History

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի և Բյուզանդական կայսրության միջև պատմական, քաղաքական, ռազմական, կրոնական և մշակութային փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում ներկայացվում են երկու կողմերի հարաբերությունների ձևավորման և զարգացման հիմնական փուլերը, Հայաստանի աշխարհաքաղաքական նշանակությունը Բյուզանդական կայսրության համար, ինչպես նաև տարածաշրջանում ազդեցության և իշխանության համար ընթացող պայքարի առանձնահատկությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում հայկական իշխանական տոհմերի և բյուզանդական իշխանությունների փոխհարաբերություններին, ռազմական համագործակցությանը և հակամարտություններին, հայկական տարածքների նկատմամբ կայսրության քաղաքականությանը, ինչպես նաև հայերի ներգրավվածությանը բյուզանդական պետական և ռազմական կառույցներում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև կրոնական և մշակութային փոխազդեցությունների ուսումնասիրությունը, այդ թվում՝ հայ և բյուզանդական եկեղեցական ավանդույթների հարաբերությունները, դավանաբանական տարաձայնությունները և մշակութային կապերը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու միջնադարյան Հայաստանի և Բյուզանդական կայսրության փոխկապակցված պատմության մասին՝ ընդգծելով այդ հարաբերությունների ազդեցությունը Հայաստանի քաղաքական դիրքի, տարածքային փոփոխությունների և տարածաշրջանային զարգացումների վրա։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, բյուզանդագետների, հայագետների, միջազգային հարաբերությունների պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների և միջնադարյան պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Religion

Աշխատությունը հոգևոր, աստվածաբանական և բարոյախոսական բնույթի ծավալուն ստեղծագործություն է, որի կենտրոնական թեման Աստծու կամքին համակերպվելու քրիստոնեական գաղափարն է։ Երկի հիմնական բովանդակային առանցքը մարդու և Աստծու հարաբերության, աստվածային նախախնամության, մարդկային կամքի սահմանների, հավատքի, հնազանդության և հոգևոր կատարելագործման հարցերի շուրջ խորհրդածությունն է։ Աստծու կամքին համակերպվելը քրիստոնեական բարոյագիտության կարևոր սկզբունքներից է, որը ենթադրում է սեփական ցանկությունների, անձնական ձգտումների և երկրային շահերի ենթարկում աստվածային իմաստությանը՝ գիտակցելով, որ Աստծու կամքն ուղղված է մարդու հոգևոր փրկությանը և բարոյական կատարելագործմանը։ Աշխատության գաղափարական հիմքում ընկած է այն համոզմունքը, որ մարդը, սահմանափակ լինելով իր գիտելիքներով և հնարավորություններով, միշտ չէ, որ կարող է ամբողջությամբ ըմբռնել իրադարձությունների իրական իմաստն ու աստվածային նախախնամության նպատակը։ Հետևաբար հավատացյալը կոչված է իր կյանքի տարբեր հանգամանքներում պահպանելու վստահությունը Աստծու նկատմամբ՝ ընդունելով ինչպես ուրախության և հաջողության, այնպես էլ փորձության, տառապանքի ու կորստի պահերը։ Աստծու կամքին համակերպվելը ներկայացվում է ոչ թե որպես պասիվ հաշտություն կյանքի դժվարությունների հետ, այլ որպես գիտակցված հոգևոր դիրքորոշում, որը պահանջում է հավատ, համբերություն, ինքնատիրապետում, խոնարհություն և ներքին ամրություն։ Կարևոր տեղ է հատկացվում մարդկային կամքի և աստվածային կամքի փոխհարաբերությանը։ Քրիստոնեական մտածողության համաձայն՝ մարդն օժտված է ազատ կամքով և պատասխանատվություն է կրում իր ընտրությունների ու արարքների համար, սակայն նրա ազատությունը պետք է ուղղորդվի աստվածային պատվիրաններով և բարոյական ճշմարտությամբ։ Աստծու կամքին համակերպվելը, այս տեսանկյունից, չի նշանակում հրաժարվել բարոյական ընտրությունից կամ մարդկային պատասխանատվությունից, այլ նշանակում է սեփական կամքը ներդաշնակեցնել բարձրագույն հոգևոր արժեքներին։ Մարդը պետք է կարողանա հաղթահարել եսասիրությունը, հպարտությունը, անհամբերությունը և չափազանց կապվածությունը նյութական բարիքներին՝ իր կյանքի նպատակը տեսնելով ոչ միայն ժամանակավոր հաջողությունների, այլև հոգևոր կատարելության մեջ։ Աշխատության կարևոր թեմաներից է նաև փորձությունների և տառապանքի քրիստոնեական իմաստավորումը։ Կյանքի դժվարությունները դիտարկվում են որպես հավատքի ամրապնդման, հոգևոր հասունացման և սեփական անձի ճանաչման հնարավորություն։ Տառապանքի պայմաններում Աստծու կամքին համակերպվելը մարդուն օգնում է պահպանելու հոգեկան հավասարակշռությունը, չկորցնելու հույսը և չտրվելու հուսահատությանը։ Այս գաղափարը սերտորեն կապված է քրիստոնեական համբերատարության և տոկունության առաքինությունների հետ։ Հավատացյալը կոչված է դժվարությունները դիմավորելու ոչ թե միայնակ և սեփական ուժերին ապավինելով, այլ աղոթքի, հավատքի և աստվածային օգնության ակնկալիքով։ Միաժամանակ Աստծու կամքին համակերպվելու սկզբունքը ներառում է սեփական սխալների գիտակցումը, զղջումը և բարոյական վերափոխման ձգտումը։ Մարդը պետք է ընդունի իր սահմանափակությունը, ճանաչի իր մեղավոր բնույթը և ձգտի ապրել աստվածային պատվիրաններին համապատասխան։ Այս մոտեցումը երկի բարոյախոսական բովանդակությունը կապում է քրիստոնեական փրկաբանական ուսմունքի հետ։ Աստծու կամքին հետևելը դիտարկվում է որպես հոգևոր ճանապարհ, որի ընթացքում մարդն աստիճանաբար ազատվում է մեղավոր ցանկությունների գերիշխանությունից և ձեռք բերում ներքին խաղաղություն։ Ստեղծագործության գաղափարական շրջանակում առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև աղոթքի դերը։ Աղոթքը ներկայացվում է որպես մարդու և Աստծու հաղորդակցության կարևորագույն միջոց, որի միջոցով հավատացյալը խնդրում է աստվածային առաջնորդություն, զորություն և իմաստություն։ Այն ոչ միայն խնդրանքների արտահայտություն է, այլև սեփական կամքի հոգևոր վերակողմնորոշման միջոց։ Աղոթող մարդը սովորում է իր ցանկությունները համադրել աստվածային նախախնամության հետ, ընդունել իրադարձությունների ընթացքը և պահպանել հավատարմությունը քրիստոնեական սկզբունքներին։ Այս առումով Աստծու կամքին համակերպվելու գաղափարը սերտորեն կապված է խոնարհության, ապաշխարության, ներողամտության և սիրո առաքինությունների հետ։ Աշխատությունը կարելի է դիտարկել նաև որպես քրիստոնեական հոգևոր կյանքի գործնական ուղեցույց, քանի որ դրա կենտրոնական գաղափարները վերաբերում են մարդու ամենօրյա վարքագծին, ընտանեկան ու հասարակական հարաբերություններին, անձնական դժվարություններին և բարոյական ընտրություններին։ Այն ընթերցողին ուղղորդում է սեփական կյանքը գնահատելու հավատքի տեսանկյունից և գիտակցելու, որ հոգևոր խաղաղությունը պայմանավորված է ոչ այնքան արտաքին հանգամանքներով, որքան մարդու ներքին վերաբերմունքով, հավատով և բարոյական դիրքորոշմամբ։ Աստծու կամքին համակերպվելու սկզբունքը նաև օգնում է հաղթահարելու անհաջողությունների հետևանքով առաջացող հուսահատությունը, անարդարության զգացումը և ապագայի նկատմամբ անհանգստությունը։ Այս գաղափարների միջոցով երկը միավորում է աստվածաբանական խորհրդածությունն ու բարոյական դաստիարակությունը։ Գրական-ճարտասանական առումով աշխատությունը պատկանում է հոգևոր ճառախոսության և կրոնական խորհրդածության ավանդույթին։ Այդ ժանրին բնորոշ են աստվածաբանական դրույթների բացատրությունը, բարոյական խրատները, կրոնական գաղափարների մեկնաբանումը և ընթերցողի կամ ունկնդրի հոգևոր զգացումների վրա ներգործելու ձգտումը։ Ճառի ձևը հնարավորություն է տալիս բարդ աստվածաբանական հասկացությունները կապելու մարդկային առօրյա փորձառության հետ՝ հավատքի սկզբունքները ներկայացնելով որպես կյանքի տարբեր իրավիճակներում կիրառելի բարոյական ուղենիշներ։ Երկի ծավալը՝ 288 էջ, վկայում է թեմայի բավականին ընդարձակ մշակման մասին, թեև առանց ամբողջական բնագրի ուսումնասիրության հնարավոր չէ հաստատել դրա առանձին գլուխների կառուցվածքը և փաստարկման մանրամասները։ Պատմամշակութային տեսանկյունից հրատարակությունը կարևոր է 19-րդ դարի առաջին կեսի հայ հոգևոր գրականության և Մխիթարյան միաբանության մտավոր գործունեության ուսումնասիրության համար։ 1823 թվականին Վենետիկի Սուրբ Ղազարի տպարանում հրատարակված գիրքը պատկանում է այն տպագրական և մշակութային միջավայրին, որտեղ հայերենով տարածվում էին քրիստոնեական աստվածաբանության, բարոյագիտության, հոգևոր դաստիարակության և փիլիսոփայական մտքի վերաբերյալ աշխատություններ։ Մխիթարյան միաբանությունը մեծ դեր է ունեցել հայ գրական լեզվի մշակման, կրոնական ու գիտական գրականության հրատարակման և հայ ընթերցողի կրթական մակարդակի բարձրացման գործում։ Սուրբ Ղազարի տպարանը 19-րդ դարում հայ գրավոր մշակույթի կարևոր կենտրոններից էր, որի հրատարակությունները տարածվում էին հայկական տարբեր համայնքներում և նպաստում հոգևոր ու մտավոր կապերի ամրապնդմանը։ Այս հրատարակությունը ներկայացնում է այն ժամանակաշրջանի հայ կրոնական մտքի մի կարևոր ուղղություն, որի նպատակն էր քրիստոնեական բարոյական սկզբունքները դարձնել անհատի ներքին կյանքի և հասարակական վարքագծի հիմնարար ուղենիշներ։ Այն կարող է հետաքրքրել հայ աստվածաբանության, եկեղեցական գրականության, քրիստոնեական բարոյագիտության, Մխիթարյան միաբանության պատմության և 19-րդ դարի հայ տպագրության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Աշխատության ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է նաև դրա բարձր արդիականություն ունեցող հոգևոր ու բարոյական հարցադրումներով։ Աստծու կամքին համակերպվելու գաղափարը մարդուն հրավիրում է վերանայել սեփական ցանկությունների և պարտականությունների հարաբերակցությունը, գիտակցել համբերության ու խոնարհության նշանակությունը և կյանքի դժվարությունների պայմաններում պահպանել հավատն ու ներքին հավասարակշռությունը։ Երկի հիմնական պատգամն այն է, որ մարդու հոգևոր խաղաղությունը ծնվում է սեփական կամքը աստվածային իմաստությանը վստահելուց, բարոյական պատասխանատվությամբ ապրելուց և կյանքի բոլոր հանգամանքներում հավատարմությունը պահպանելուց։ Այսպիսով, հրատարակությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ հոգևոր-բարոյախոսական գրականության մեջ՝ ներկայացնելով քրիստոնեական հավատքի հիմնարար սկզբունքներից մեկը՝ Աստծու կամքի ընդունումն ու դրան համապատասխան կյանք վարելու ձգտումը։

History

Այս աշխատությունը պատմական համառոտ ակնարկ է Բաքվի մարդասիրական ընկերության՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի անվամբ գործունեության և զարգացման մասին՝ 1864–1896 թվականների ընթացքում։ Հրատարակությունը ներկայացնում է կազմակերպության ձևավորման պատմական նախադրյալները, նրա ստեղծման նպատակները և գործունեության հիմնական ուղղությունները՝ կապված կրթական, բարեգործական և սոցիալական նախաձեռնությունների հետ։ Աշխատությունում մանրամասնորեն նկարագրվում են ընկերության կողմից իրականացված մարդասիրական ծրագրերը, օգնության տրամադրման ձևերը, կրթական հաստատությունների աջակցությունը, ինչպես նաև հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտներում նրա ունեցած ազդեցությունը։ Ներկայացվում է նաև կազմակերպության գործունեության ընդլայնման ընթացքը, ֆինանսական և կազմակերպչական կառուցվածքը, ինչպես նաև այն մարտահրավերները, որոնց բախվել է տվյալ ժամանակաշրջանում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական համայնքի սոցիալ-մշակութային կյանքի զարգացման գործում ընկերության ունեցած դերին և բարեգործական ավանդույթների ձևավորմանը Բաքվի բազմազգ միջավայրում։ Աշխատությունը արժեքավոր աղբյուր է պատմաբանների, մշակութաբանների, սոցիոլոգների և հայկական սփյուռքի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս հասկանալ XIX դարի երկրորդ կեսի հասարակական-բարեգործական շարժումների առանձնահատկությունները։

Other Subjects

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության Աշտարակի տարածաշրջանի կայուն ճարտարապետաքաղաքաշինական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել տարածաշրջանի տարածական, բնական, պատմամշակութային և սոցիալ-տնտեսական պայմանների փոխազդեցությունը և դրանց հիման վրա հիմնավորել կայուն ճարտարապետաքաղաքաշինական զարգացման հիմնական սկզբունքներն ու ուղղությունները։ Աշխատանքում տարածաշրջանի կառուցապատված միջավայրը դիտարկվում է որպես բնական լանդշաֆտի, բնակավայրերի, ենթակառուցվածքների, պատմական ժառանգության և ժամանակակից տնտեսական գործունեության փոխկապակցված համակարգ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Աշտարակի տարածաշրջանի աշխարհագրական դիրքին, ռելիեֆին, կլիմայական պայմաններին, ջրային և հողային ռեսուրսներին, բնական լանդշաֆտներին և դրանց ազդեցությանը բնակավայրերի տարածական կառուցվածքի ձևավորման վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բնակավայրերի պատմական և ժամանակակից պլանավորման կառուցվածքի ուսումնասիրությունը։ Կարող են վերլուծվել բնակավայրերի տարածական ընդլայնման օրինաչափությունները, կենտրոնների և հասարակական տարածքների կազմակերպումը, բնակելի և արտադրական գոտիների փոխհարաբերությունները, տրանսպորտային և հետիոտնային կապերը, կանաչ տարածքները և ինժեներական ենթակառուցվածքները։ Կայուն քաղաքաշինության տեսանկյունից կարևոր է գնահատել կառուցապատման ինտենսիվության, հողօգտագործման արդյունավետության և բնական միջավայրի պահպանության միջև հավասարակշռությունը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև տարածաշրջանի պատմամշակութային ժառանգությանը՝ ուսումնասիրելով պատմական բնակավայրերի կառուցվածքը, ավանդական ճարտարապետական ձևերը, հուշարձանները և դրանց ընդգրկումը ժամանակակից տարածական զարգացման համակարգում։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս մշակութային ժառանգության պահպանությունը համադրել ժամանակակից քաղաքաշինական պահանջների և համայնքների զարգացման անհրաժեշտությունների հետ։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել բնական ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործմանը, էներգաարդյունավետ շինարարությանը, տեղական շինանյութերի կիրառմանը, կլիմայական պայմաններին համապատասխան ճարտարապետական լուծումներին և շրջակա միջավայրի վրա կառուցապատման ազդեցության նվազեցմանը։ Տարածաշրջանի կայուն զարգացման կարևոր բաղադրիչ կարող են լինել նաև գյուղատնտեսական տարածքների պահպանումը, զբոսաշրջային ներուժի օգտագործումը, կանաչ ենթակառուցվածքների զարգացումը և բնակավայրերի միջև ֆունկցիոնալ կապերի կատարելագործումը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են մշակվել տարածքային զարգացման սցենարներ և քաղաքաշինական առաջարկություններ, որոնք միաժամանակ հաշվի են առնում բնակչության սոցիալական կարիքները, տնտեսական զարգացման հնարավորությունները, բնապահպանական սահմանափակումները և ճարտարապետական ժառանգության պահպանության պահանջները։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են կիրառվել Աշտարակի տարածաշրջանի տարածքային պլանավորման, բնակավայրերի գլխավոր հատակագծերի և զարգացման ծրագրերի մշակման, նոր կառուցապատման կազմակերպման, պատմական միջավայրի պահպանության և բնական ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման գործընթացներում։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը կարևոր է տարածաշրջանի համար այնպիսի ճարտարապետաքաղաքաշինական զարգացման մոդելի ձևավորման տեսանկյունից, որը կապահովի տարածքի տնտեսական և սոցիալական առաջընթացը՝ միաժամանակ պահպանելով բնական լանդշաֆտը, պատմամշակութային ինքնատիպությունը և բնակավայրերի երկարաժամկետ կենսունակությունը։

Medicine

Հրատարակությունը նվիրված է ծաղկախտին՝ մարդկության պատմության մեջ տարածված ծանր վարակիչ հիվանդություններից մեկին, ինչպես նաև դրա կանխարգելման կարևոր միջոցներից մեկին՝ պատվաստմանը։ Այն անդրադառնում է հիվանդության բնույթին, տարածման առանձնահատկություններին, հանրային առողջության համար դրա առաջացրած վտանգներին և կանխարգելիչ միջոցառումների անհրաժեշտությանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատվաստման նշանակությանը՝ որպես վարակիչ հիվանդությունների տարածումը սահմանափակելու և բնակչության շրջանում պաշտպանվածության մակարդակը բարձրացնելու միջոցի։ Նյութը կարևորում է բժշկական գիտելիքների տարածման, անձնական և հասարակական հիգիենայի պահպանման, կանխարգելիչ առողջապահական միջոցառումների կազմակերպման և բնակչության իրազեկման դերը։ Այն արտացոլում է այն ժամանակաշրջանի բժշկական մտածողությունն ու հանրային առողջապահական առաջնահերթությունները, երբ ծաղկախտի դեմ պայքարը կարևոր խնդիր էր տարբեր երկրների առողջապահական համակարգերի համար։ Հրատարակությունը պատմական նշանակություն ունի նաև բժշկության և պատվաստումների զարգացման ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելման վերաբերյալ հայերենով տարածվող գիտելիքների և բժշկական լուսավորության մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել բժշկության պատմությամբ, համաճարակաբանության զարգացմամբ, պատվաստումների պատմությամբ և հայերեն գիտահանրամատչելի գրականության ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։