Оценка экологического риска химических предприятий (на примере производств соляной кислоты и ацетилена)

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է XVI–XVIII դարերի Արևելյան Վրաստանի սոցիալ-տնտեսական և իրավական հարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով եկեղեցական հաստատությունների հողային սեփականության, վանական տնտեսությունների կազմակերպման և հարկային արտոնությունների համակարգի վրա։ Հետազոտության առանցքում վանքերի՝ որպես ոչ միայն հոգևոր ու մշակութային, այլև տնտեսական կառույցների գործունեությունն է, նրանց տիրապետության տակ գտնվող հողերի ձևավորման աղբյուրները, կառավարման սկզբունքները և հարաբերությունները աշխարհիկ իշխանության ու տեղական բնակչության հետ։ Քննվում են վանական հողային տիրույթների առաջացման և ընդլայնման տարբեր ձևերը՝ իշխանական ու մասնավոր նվիրատվությունները, ժառանգությունները, ձեռքբերումները և սեփականության իրավունքը հաստատող իրավական փաստաթղթերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ապահարկության իրավունքին՝ որպես եկեղեցական հաստատություններին տրվող տնտեսական և իրավական արտոնության, որը որոշ դեպքերում կարող էր ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն ազատել վանական տնտեսությունները որոշ հարկերից ու պարտավորություններից։ Ուսումնասիրվում է այդ արտոնությունների տրամադրման իրավական հիմքը, դրանց հաստատման և պահպանման մեխանիզմները, ինչպես նաև քաղաքական իշխանության փոփոխությունների ազդեցությունը եկեղեցական սեփականության կարգավիճակի վրա։ Կարևորվում է աշխարհիկ և հոգևոր իշխանությունների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ վանքերի տնտեսական դիրքը սերտորեն կապված էր միապետական իշխանության, ազնվականության և տեղական կառավարման համակարգի հետ։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես էին հարկային արտոնությունները նպաստում վանական տնտեսությունների նյութական կայունությանը և ինչ դեր էին խաղում եկեղեցական հաստատությունները գյուղատնտեսական արտադրության, հողօգտագործման ու տեղական տնտեսական հարաբերությունների կազմակերպման մեջ։ Քննվում են նաև վանական տիրույթներում բնակվող գյուղացիական բնակչության իրավական ու տնտեսական պարտավորությունները, հողի օգտագործման ձևերը և եկեղեցական սեփականատերերի հետ ձևավորված հարաբերությունները։ Առանձին նշանակություն ունի ժամանակաշրջանի իրավական փաստաթղթերի, նվիրատվական ու արտոնագրային գրությունների և այլ պատմական աղբյուրների ուսումնասիրությունը, որոնց միջոցով հնարավոր է վերականգնել հողատիրության կառուցվածքն ու հարկային արտոնությունների կիրառման առանձնահատկությունները։ XVI–XVIII դարերի քաղաքական փոփոխությունների համատեքստում վանական սեփականության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու տարածաշրջանի սոցիալական կառուցվածքի, եկեղեցու տնտեսական ազդեցության և պետական հարկային քաղաքականության մասին։ Աշխատությունը կարևոր է նաև եկեղեցական հաստատությունների պատմության տեսանկյունից՝ ցույց տալով հոգևոր, տնտեսական և իրավական գործառույթների փոխկապակցվածությունը վաղ նոր շրջանի Արևելյան Վրաստանի հասարակական կյանքում։

Գրականություն

Ալեքսանդր Շիրվանզադե-ի «Արհավիրքի օրերին» ստեղծագործությունը հուշագրական և վավերագրական բնույթի գործ է, որտեղ հեղինակը նկարագրում է հասարակական ծանր ցնցումների, բռնությունների և խառնակ ժամանակների ազդեցությունը մարդկանց կյանքի վրա։ Շիրվանզադեն ներկայացնում է այդ օրերի իրականությունը որպես մի ժամանակաշրջան, երբ մարդկանց առօրյան խաթարվում է, հաստատված կարգերը քայքայվում են, և հասարակությունը հայտնվում է անորոշության ու վախի վիճակում։ Ստեղծագործության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ հեղինակը ոչ միայն փաստագրում է իրադարձությունները, այլ նաև խորանում է մարդկային հոգեբանության մեջ՝ ցույց տալով, թե ինչպես են արհավիրքների պայմաններում մարդիկ տարբեր կերպ արձագանքում՝ ոմանք պահպանում են մարդկային արժանապատվությունը, համերաշխությունը և ուժը, իսկ մյուսները ենթարկվում են վախին, հուսահատությանը կամ բարոյական անկմանը։ Այս գործը նաև արժեքավոր վկայություն է ժամանակի սոցիալական իրականության մասին և արտահայտում է Շիրվանզադեի խոր մտահոգությունը մարդու և հասարակության ճակատագրի վերաբերյալ։

Այլ առարկաներ

Հեղինակ Ն. Ա. Հունանյանը գրքում վերլուծում է երկրի ջրային պաշարների կառուցվածքը՝ գետեր, լճեր, ստորերկրյա ջրեր և ջրամբարներ, ինչպես նաև դրանց սեզոնային փոփոխությունները և կլիմայական գործոնների ազդեցությունը ջրային ռեժիմի վրա։ Աշխատությունը մանրամասն ներկայացնում է ջրօգտագործման հիմնական ոլորտները՝ գյուղատնտեսություն, էներգետիկա, արդյունաբերություն և բնակչության ջրամատակարարում՝ ընդգծելով դրանց միջև ջրային ռեսուրսների բաշխման հավասարակշռության կարևորությունը։ Գրքում հատուկ ուշադրություն է դարձվում ոռոգման համակարգերի արդյունավետությանը, ջրի կորուստների նվազեցմանը, հողերի մելիորացիային և ջրային ռեսուրսների խնայող օգտագործման տեխնոլոգիաներին։ Ներկայացվում են նաև ջրային ռեսուրսների պահպանման և էկոլոգիական պաշտպանության միջոցառումներ՝ ներառյալ ջրերի աղտոտման կանխարգելումը, ջրային էկոհամակարգերի պահպանությունը և բնապահպանական քաղաքականության հիմնական ուղղությունները։ Աշխատությունը ընդգրկում է նաև ջրային հաշվեկշռի գնահատման, ջրային կառավարման պլանավորման և երկարաժամկետ ռազմավարական մոտեցումների հարցեր, որոնք կարևոր են երկրի կայուն զարգացման համար։ Այն նախատեսված է հիդրոլոգների, ինժեներների, գյուղատնտեսական մասնագետների, բնապահպանների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմամբ և պահպանմամբ։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում հանրային ծառայությունների կառավարման արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ ՀՀ Ազգային վիճակագրական ծառայության նյութերի և համապատասխան վիճակագրական տվյալների հիման վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում հանրային ծառայությունների կառավարումը դիտարկվում է որպես պետական կառավարման համակարգի կարևորագույն ուղղություններից մեկը, որն անմիջականորեն կապված է բնակչության կենսամակարդակի, սոցիալական բարեկեցության, տնտեսական զարգացման և պետական կառույցների նկատմամբ հասարակության վստահության հետ։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են հանրային ծառայությունների ոլորտի հիմնական ցուցանիշները, դրանց զարգացման դինամիկան, կառուցվածքային առանձնահատկությունները և տարածքային տարբերությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բնակչության պահանջարկի և մատուցվող ծառայությունների համապատասխանությանը, ծառայությունների որակին, հասանելիությանը, կառավարման ծախսերի արդյունավետությանը և պետական միջոցների նպատակային օգտագործմանը։ ՀՀ ԱՎԾ տվյալների կիրառումը հնարավորություն է տալիս քանակականորեն գնահատել հանրային ծառայությունների ոլորտում առկա միտումները և բացահայտել կառավարման համակարգի արդյունավետության վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Քննարկվում են նաև ծառայությունների մատուցման գործընթացի կազմակերպման, պետական և տեղական կառավարման մարմինների փոխգործակցության, տեղեկատվական ապահովման, հաշվետվողականության և վերահսկողության հիմնահարցերը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է կառավարման ժամանակակից մեթոդների կիրառման հնարավորությունների ուսումնասիրությունը՝ ներառյալ թվայնացումը, էլեկտրոնային ծառայությունների զարգացումը, տվյալների վրա հիմնված որոշումների ընդունումը, վարչարարության պարզեցումը և քաղաքացիների հետ հետադարձ կապի բարելավումը։ Առաջարկվող ուղղությունները նպատակ ունեն բարձրացնել ծառայությունների արագությունը, որակը, մատչելիությունը և թափանցիկությունը՝ միաժամանակ նվազեցնելով կառավարման անհարկի ծախսերն ու վարչական խոչընդոտները։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել պետական կառավարման մասնագետների, տնտեսագետների, վիճակագիրների, հանրային քաղաքականություն մշակողների, տեղական ինքնակառավարման մարմինների աշխատակիցների, գիտաշխատողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Մաթեմատիկա

Ուսումնասիրությունը նվիրված է գործող ուժի ազդեցության տակ մեխանիկական համակարգերի կայունության խնդիրներին՝ հատկապես այն կրիտիկական դեպքերին, որոնցում համակարգի կայունության սովորական պայմանները պահանջում են առավել խորացված վերլուծություն։ Աշխատության կենտրոնում արտաքին ուժերի ազդեցությամբ կառուցվածքների հավասարակշռության վիճակի պահպանման, կայունության կորստի և կրիտիկական վիճակների որոշման խնդիրներն են։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են կայունության տեսության հիմնական սկզբունքները, հավասարակշռության հնարավոր վիճակները և այն պայմանները, որոնց դեպքում փոքր խախտումները կարող են առաջացնել համակարգի էական շեղում սկզբնական վիճակից։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կրիտիկական դեպքերին, երբ որոշիչ պարամետրերի համընկնման կամ հատուկ հարաբերակցության հետևանքով ստանդարտ մեթոդներով կայունության գնահատումը կարող է լինել ոչ բավարար։ Ուսումնասիրության մեջ դիտարկվում են տարբեր մեխանիկական մոդելներ և հաշվարկային խնդիրներ, որոնց միջոցով բացահայտվում են գործող ուժի մեծության, ուղղության, կիրառման պայմանների և համակարգի կառուցվածքային առանձնահատկությունների ազդեցությունները կայունության վրա։ Կարևորվում է նաև կրիտիկական ուժերի որոշման և կայունության կորստի պահի կանխատեսման խնդիրը, քանի որ այդ ցուցանիշները կարևոր են ինժեներական կառուցվածքների նախագծման և շահագործման անվտանգության ապահովման համար։ Աշխատության տեսական վերլուծությունը հիմնվում է մեխանիկայի և մաթեմատիկական մեթոդների վրա՝ հնարավորություն տալով ձևակերպել և ուսումնասիրել բարդ կայունության խնդիրներ, համեմատել տարբեր մոտեցումներ և բացահայտել դրանց կիրառելիության սահմանները։ Ստացված արդյունքները կարող են օգտակար լինել սյուների, ձողային համակարգերի, թիթեղների և այլ բեռնավորված կառուցվածքների կայունության հաշվարկների կատարելագործման համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել տեսական և կիրառական մեխանիկայի մասնագետներին, կառուցվածքների հաշվարկով զբաղվող ինժեներներին, կիրառական մաթեմատիկոսներին, շինարարական մեխանիկայի հետազոտողներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին և ասպիրանտներին։

Մշակույթ

Հրատարակությունը ներկայացնում է ՀՍՍՀ-ի մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր գրականության մասին մատենագիտական տեղեկատվություն և նախատեսված է ընթերցողներին, հետազոտողներին ու ոլորտի մասնագետներին ընթացիկ հրատարակությունների վերաբերյալ համակարգված տեղեկություն տրամադրելու համար։ Այն ընդգրկում է մշակույթի և արվեստի տարբեր բնագավառներին վերաբերող գրքեր, հոդվածներ, ժողովածուներ և այլ տպագիր նյութեր՝ հնարավորություն տալով արագ կողմնորոշվել տվյալ ժամանակաշրջանում լույս տեսած համապատասխան գրականության մեջ։ Նյութը կազմված է որպես ընթացիկ մատենագիտական տեղեկատու, որի հիմնական նպատակն է գրանցել և դասակարգել նոր հրատարակությունները, ապահովել դրանց վերաբերյալ անհրաժեշտ մատենագիտական տվյալները և հեշտացնել թեմատիկ որոնումը։ Տեղեկատուի միջոցով կարելի է հետևել ՀՍՍՀ-ում մշակութային և գեղարվեստական կյանքի ուսումնասիրությանը վերաբերող գրականության զարգացմանը, բացահայտել առանձին արվեստի ճյուղերին ու մշակույթի ոլորտներին նվիրված աշխատանքները և ձևավորել անհրաժեշտ գրականության ընտրանի։ Հրատարակությունը հատկապես օգտակար է գրադարանների, մատենագիտական ծառայությունների և գիտական հաստատությունների համար, քանի որ այն կարող է ծառայել որպես համալրման, տեղեկատու-մատենագիտական սպասարկման և հետազոտական աշխատանքի օժանդակ աղբյուր։ Այն արժեքավոր նյութ է նաև մշակույթի պատմությամբ, արվեստագիտությամբ, գրականագիտությամբ և Հայաստանի մշակութային ժառանգությամբ զբաղվող մասնագետների համար՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրել ոչ միայն առանձին հրատարակություններ, այլև տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային գիտելիքի և մասնագիտական գրականության ձևավորման ընդհանուր պատկերը։ Հրատարակության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ այն կատարում է տեղեկատվական միջնորդի դեր՝ մեծածավալ և բազմազան գրական հոսքից առանձնացնելով ոլորտին վերաբերող նոր նյութերը և ներկայացնելով դրանք համակարգված մատենագիտական ձևով։ Այդ պատճառով այն կարող է օգտագործվել ինչպես ընթացիկ տեղեկացման, այնպես էլ հետագա գիտական ուսումնասիրությունների, գրականության ցանկերի կազմման և թեմատիկ հետազոտությունների նախնական աղբյուրների որոնման նպատակով։