Оптико-электронные приборы и методы исследования параметров приземной атмосферы и источников инфракрасного излучения

Տնտեսագիտություն

Ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության արդյունաբերական արտադրության զարգացման հիմնախնդիրներին, դրանց առաջացման պատճառներին և հաղթահարման հնարավոր ուղղություններին։ Աշխատության շրջանակում արդյունաբերությունը դիտարկվում է որպես ազգային տնտեսության կառուցվածքային զարգացման, արտադրողականության բարձրացման, զբաղվածության ընդլայնման և տնտեսական աճի կարևորագույն հիմքերից մեկը։ Քննարկվում են ՀՀ արդյունաբերության զարգացման հիմնական միտումները, ոլորտային կառուցվածքը, արտադրական ներուժը, տեխնոլոգիական մակարդակը և առկա ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արդյունաբերական ձեռնարկությունների մրցունակության, արտադրանքի ինքնարժեքի, տեխնոլոգիական վերազինման, ներդրումների ներգրավման, նորարարությունների ներդրման և արտաքին շուկաներ դուրս գալու խնդիրներին։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են վերլուծվել նաև արդյունաբերության զարգացմանը խոչընդոտող ենթակառուցվածքային, ֆինանսական, կադրային և կազմակերպական գործոնները, ինչպես նաև փոքր և միջին արտադրական ձեռնարկությունների զարգացման հնարավորությունները։ Կարևորվում է արդյունաբերական արտադրության դիվերսիֆիկացման անհրաժեշտությունը, քանի որ տնտեսության առանձին ճյուղերի նկատմամբ չափազանց մեծ կախվածությունը կարող է բարձրացնել արտաքին շուկաների և տնտեսական ցնցումների նկատմամբ խոցելիությունը։ Աշխատության մեջ քննարկվում են արտադրության տեխնոլոգիական արդիականացման, բարձր ավելացված արժեք ունեցող արտադրանքի ստեղծման, արտահանման ներուժի ընդլայնման և տեղական հումքի առավել արդյունավետ օգտագործման հնարավորությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում պետական արդյունաբերական քաղաքականության դերին՝ ներդրումային և հարկային խթանների, ենթակառուցվածքների զարգացման, գիտության և արտադրության համագործակցության ու մասնագիտական կադրերի պատրաստման միջոցով։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել ՀՀ արդյունաբերության մրցունակության բարձրացման և կայուն զարգացման համար անհրաժեշտ տնտեսական ու կառավարչական մեխանիզմների բացահայտմանը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, արդյունաբերության և պետական կառավարման մասնագետներին, ձեռնարկատերերին, տնտեսական քաղաքականություն մշակողներին, հետազոտողներին, ինչպես նաև տնտեսագիտության և կառավարման ոլորտների ուսանողներին ու ասպիրանտներին։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության առևտրի ոլորտում ձեռնարկատիրական գործունեության ձևավորման, զարգացման և արդյունավետության բարձրացման տնտեսական ու կազմակերպական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում ձեռնարկատիրությունը դիտարկվում է որպես շուկայական տնտեսության կարևոր բաղադրիչ, որը նպաստում է տնտեսական նախաձեռնության ընդլայնմանը, ապրանքաշրջանառության կազմակերպմանը, զբաղվածության հնարավորությունների ստեղծմանը և մրցակցային հարաբերությունների զարգացմանը։ Քննության են առնվում առևտրային ձեռնարկությունների գործունեության տնտեսական պայմանները, փոքր և միջին բիզնեսի առանձնահատկությունները, շուկա մուտք գործելու հնարավորությունները, ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիությունը, հարկային և վարչարարական միջավայրը, ինչպես նաև ձեռնարկատիրական գործունեության կազմակերպման վրա ազդող այլ գործոններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մանրածախ և մեծածախ առևտրում ձեռնարկությունների կառուցվածքային փոփոխություններին, ապրանքաշրջանառության կազմակերպմանը, մատակարարման և իրացման համակարգերին ու սպառողական պահանջարկի ազդեցությանը։ Վերլուծվում են մրցակցության պայմաններում առևտրային կազմակերպությունների վարքագիծը, ծախսերի կառավարման, ծառայությունների որակի բարձրացման և շուկայական դիրքերի պահպանման հետ կապված խնդիրները։ Կարևորվում է փոքր ու միջին ձեռնարկությունների դերը առևտրային ցանցի զարգացման և շուկայի մասնակիցների բազմազանության ապահովման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են դիտարկվել նաև ֆինանսավորման, վարկավորման, ներդրումների ներգրավման և ձեռնարկատիրական ռիսկերի կառավարման խնդիրները՝ որպես բիզնեսի կայուն զարգացման կարևոր պայմաններ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում առևտրային գործունեության կազմակերպական նոր ձևերին, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառմանը, էլեկտրոնային առևտրի զարգացման հնարավորություններին և շուկայավարման գործիքների նշանակությանը։ Պետական տնտեսական քաղաքականությունը դիտարկվում է ձեռնարկատիրության համար կանխատեսելի և հավասար պայմանների ձևավորման, մրցակցային միջավայրի զարգացման և վարչարարական խոչընդոտների նվազեցման համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է ձեռնարկատիրության տեսության, առևտրի տնտեսագիտության և շուկայական հարաբերությունների վերլուծության մոտեցումները՝ համակարգելով Հայաստանի առևտրային ոլորտում ձեռնարկատիրական գործունեության զարգացման հիմնական խնդիրներն ու դրանց լուծման տնտեսական և կազմակերպական ուղղությունները։

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է հայ լեզվաբանական մտքի պատմության կարևոր փուլերից մեկի ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով Մխիթարյան գիտական ավանդույթի սկզբնավորման շրջանում ձևավորված լեզվաբանական հայացքների, սկզբունքների և գործնական成果ների վրա։ Հետազոտության առանցքում են հայերենի քերականական կառուցվածքի նկարագրությունը, բառապաշարի համակարգումը, լեզվական նորմավորման խնդիրները և լեզվի ուսուցման համար մշակված մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում քերականագիտական աշխատություններին՝ պարզելու, թե ինչպես են ներկայացվել խոսքի մասերը, բառերի ձևափոխությունները, հոլովման ու խոնարհման համակարգերը, շարահյուսական կապերը և հայերենի կառուցվածքային այլ առանձնահատկություններ։ Դրանք դիտարկվում են ինչպես հայկական նախորդ քերականական ավանդույթի, այնպես էլ ժամանակի եվրոպական լեզվաբանական ու կրթական մտքի հետ հնարավոր առնչությունների համատեքստում։ Կարևոր ուղղություն է բառարանագրական գործունեության ուսումնասիրությունը, քանի որ բառապաշարի հավաքագրումը, իմաստների բացատրությունը, բառային տարբերակների համադրումը և օտար լեզուների հետ համապատասխանությունների ներկայացումը նշանակալի դեր են ունեցել հայ բառարանագրության հետագա զարգացման համար։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու նաև գրաբարի նկատմամբ հեղինակի վերաբերմունքը, լեզվական կանոնների համակարգման սկզբունքները և գրավոր լեզվի միասնականության պահպանման ձգտումը։ Միաժամանակ քննվում են կենդանի խոսքի և գրական ավանդույթի փոխհարաբերությունները՝ ցույց տալով, թե լեզվական նյութի ընտրությունն ինչպես էր պայմանավորված կրթական, գիտական և մշակութային նպատակներով։ Լեզվաբանական գործունեությունը դիտարկվում է ավելի լայն կրթական ծրագրի շրջանակում, որտեղ լեզվի ուսումնասիրությունը կապված էր դասագրքերի ստեղծման, թարգմանական աշխատանքի, գրական ժառանգության պահպանման և գիտելիքի տարածման հետ։ Աղբյուրագիտական և պատմալեզվաբանական քննությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու այդ ժառանգության տեղը հայ քերականագիտության, բառարանագրության և լեզվի ուսուցման մեթոդաբանության զարգացման պատմության մեջ։ Կարևորվում է նաև հետագա Մխիթարյան հեղինակների վրա ունեցած ազդեցության ուսումնասիրությունը՝ բացահայտելով գիտական ավանդույթի շարունակականությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ներկայացնում է լեզվաբանական գործունեության բազմակողմանի բնույթը և դրա նշանակությունը հայերենի գիտական նկարագրության, համակարգման ու ուսումնասիրման պատմության համար։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան Կիլիկիայի պաշտպանական կառույցների, ամրոցների և ամրաշինական համակարգերի պատմական, ճարտարապետական ու ռազմավարական ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է տարածաշրջանի բերդերի տեղադրության, կառուցվածքային առանձնահատկությունների, շինարարական տեխնիկայի և պատմական զարգացման վրա՝ դրանք դիտարկելով Կիլիկիայի քաղաքական, ռազմական և աշխարհագրական պայմանների համատեքստում։ Լեռնային ռելիեֆը, կարևոր ճանապարհների և լեռնանցքների առկայությունը, Միջերկրական ծովի ափամերձ գոտին և տարբեր քաղաքական ուժերի միջև պայքարը նպաստել են այստեղ բազմաշերտ պաշտպանական համակարգի ձևավորմանը։ Ամրոցները դիտարկվում են ոչ միայն որպես ռազմական կառույցներ, այլև որպես իշխանության կենտրոններ, վարչական հանգույցներ, ճանապարհների վերահսկման միջոցներ և բնակչության պաշտպանության համար նախատեսված համալիրներ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում Կիլիկյան հայկական պետականության ժամանակաշրջանի ամրաշինությանը և այն դերին, որն ամրացված կենտրոններն ունեցել են իշխանության տարածքային կազմակերպման ու պաշտպանության գործում։ Ուսումնասիրվում է ամրոցների աշխարհագրական տեղադրության ընտրությունը՝ բարձրադիր ժայռերի, լեռնաշղթաների, գետահովիտների, անցումների և հաղորդակցության կարևոր ուղիների նկատմամբ։ Բնական ռելիեֆը հաճախ ներառվել է պաշտպանական համակարգի մեջ՝ նվազեցնելով արհեստական պատնեշների անհրաժեշտությունը և բարձրացնելով կառույցի պաշտպանունակությունը։ Քննության են առնվում պարիսպների, աշտարակների, դարպասների, ներքին պաշտպանական գոտիների և միջնաբերդերի կառուցման սկզբունքները։ Առանձին նշանակություն է տրվում բազմաշերտ պաշտպանությանը, որի դեպքում հակառակորդի առաջխաղացումը սահմանափակվում էր հաջորդական ամրացված հատվածներով։ Ուսումնասիրվում են աշտարակների ձևերը, դրանց տեղադրությունը և փոխադարձ կապը պարիսպների հետ, ինչպես նաև մուտքերի պաշտպանության ճարտարապետական լուծումները։ Կարևորվում են այն կառուցվածքային միջոցները, որոնք թույլ էին տալիս առավել արդյունավետ օգտագործել տեղանքի բնական առավելությունները։ Ամրոցների ներսում դիտարկվում են ոչ միայն պաշտպանական, այլև բնակելի, վարչական, տնտեսական և կրոնական նշանակության կառույցները։ Ջրամբարները, պահեստները և այլ օժանդակ շինությունները հնարավորություն էին տալիս երկարատև մեկուսացման պայմաններում պահպանել ամրացված կենտրոնի կենսունակությունը։ Ջրամատակարարման կազմակերպումը հատկապես կարևոր էր բարձրադիր և դժվարամատչելի ամրոցների համար, ուստի ուսումնասիրվում են ջրի հավաքման, պահպանման և օգտագործման համապատասխան համակարգերը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում եկեղեցիներին ու մատուռներին, որոնք վկայում են ամրոցների ոչ միայն ռազմական, այլև հասարակական և հոգևոր նշանակության մասին։ Քննության են առնվում շինարարական նյութերը և տեխնիկան՝ տեղական քարի օգտագործումը, պատերի կառուցման եղանակները, շարվածքի առանձնահատկությունները և տարբեր ժամանակաշրջանների վերակառուցումների հետքերը։ Ճարտարապետական մանրամասների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս տարբերակել ամրոցի կառուցման և վերափոխման փուլերը, ինչպես նաև բացահայտել տարբեր շինարարական ավանդույթների ազդեցությունները։ Կիլիկիայի աշխարհագրական դիրքը նպաստել է հայկական, բյուզանդական, խաչակրաց, մահմեդական և տարածաշրջանում գործող այլ մշակութային ու ռազմական ավանդույթների փոխազդեցությանը։ Այդ պատճառով պաշտպանական ճարտարապետությունը դիտարկվում է նաև որպես միջմշակութային փոխառությունների և տեխնիկական փորձի փոխանցման կարևոր ոլորտ։ Համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել տեղական առանձնահատկությունները և գնահատել դրանց հարաբերակցությունը Միջերկրածովյան ու Մերձավոր Արևելքի միջնադարյան ամրաշինական ավանդույթների հետ։ Առանձին կարևորություն է տրվում ամրոցների պատմական ժամանակագրության որոշմանը։ Գրավոր աղբյուրների, ճարտարապետական դիտարկումների, հնագիտական տվյալների և արձանագրությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս պարզել կառույցների հիմնադրման, վերակառուցման և օգտագործման տարբեր փուլերը։ Քննության են առնվում նաև իշխանական տների և առանձին կառավարիչների մասնակցությունը ամրաշինությանը, քանի որ ամրոցների վերահսկողությունը անմիջականորեն կապված էր քաղաքական իշխանության և տարածքային ազդեցության հետ։ Բերդերը հաճախ ծառայում էին որպես իշխանական նստավայրեր և վարչական կենտրոններ՝ վերահսկելով շրջակա բնակավայրերը, գյուղատնտեսական տարածքները և հաղորդակցության ուղիները։ Ուսումնասիրվում է ամրոցների միջև տարածական փոխկապակցվածությունը և պաշտպանական ցանցերի ձևավորումը։ Առանձին ամրացված կետերի նշանակությունը գնահատվում է ոչ միայն ինքնուրույն, այլև հարևան բերդերի, քաղաքների, ճանապարհների և ռազմավարական անցումների հետ հարաբերության մեջ։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս վերականգնել տարածաշրջանի պաշտպանության ընդհանուր տրամաբանությունը և հասկանալ, թե ինչպես էր կազմակերպվում տարածքային վերահսկողությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում դաշտային և լեռնային Կիլիկիայի պաշտպանական պայմանների տարբերություններին։ Լեռնային շրջաններում բնական ժայռային զանգվածներն ու դժվարամատչելի դիրքերը լայնորեն օգտագործվել են պաշտպանության համար, մինչդեռ հարթավայրային և ճանապարհային հանգույցներում առավել մեծ նշանակություն են ստացել հզոր պարիսպները, աշտարակները և մուտքերի ամրացված համակարգերը։ Ծովափնյա հատվածներում ամրությունները կարող էին նաև վերահսկել նավահանգիստները, առևտրային հաղորդակցությունը և Միջերկրական ծովի հետ կապերը։ Քննության է առնվում ամրոցների նշանակությունը Կիլիկիայի տնտեսական կյանքում։ Ռազմավարական ճանապարհների և առևտրային ուղիների վերահսկումը հնարավորություն էր տալիս ապահովել ապրանքների և մարդկանց տեղաշարժը, վերահսկել կարևոր հաղորդակցությունները և պաշտպանել տնտեսական կենտրոնները։ Այդ պատճառով պաշտպանական ճարտարապետությունը ներկայացվում է պետական կառավարման, տնտեսության և հաղորդակցության համակարգերի հետ սերտորեն կապված երևույթ։ Ուսումնասիրվում են նաև ամրոցների գործառույթների փոփոխությունները քաղաքական իշխանությունների փոփոխության պայմաններում։ Նույն կառույցը տարբեր ժամանակներում կարող էր ծառայել տարբեր ուժերի և ենթարկվել վերակառուցումների՝ համապատասխանեցվելով նոր ռազմական պահանջներին։ Այդ շերտավորությունը կարևոր աղբյուր է տարածաշրջանի քաղաքական պատմության ուսումնասիրության համար։ Առանձին նշանակություն է տրվում հնագիտական և ճարտարապետական փաստագրման մեթոդներին։ Ամրությունների հատակագծերի, կառուցվածքային տարրերի, շինարարական փուլերի և տեղանքի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնել կառույցների սկզբնական տեսքը և գործառույթները։ Պատմական աղբյուրների հետ դրանց համադրումը նպաստում է առանձին ամրոցների վերաբերյալ տեղեկությունների ճշգրտմանը և Կիլիկիայի ամրաշինության զարգացման ընդհանուր պատկերի ձևավորմանը։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայկական միջնադարյան ճարտարապետության ուսումնասիրության համար, քանի որ պաշտպանական կառույցները լրացնում են եկեղեցական և քաղաքացիական ճարտարապետությունից ստացվող պատկերացումը Կիլիկիայի շինարարական մշակույթի մասին։ Ամրոցների ուսումնասիրությունը բացահայտում է միջնադարյան ինժեներական մտածողությունը, բնական միջավայրին հարմարվելու մեթոդները և ռազմական պահանջների ու ճարտարապետական լուծումների փոխկապակցվածությունը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել Կիլիկյան Հայաստանի պատմության, միջնադարյան ճարտարապետության, ամրաշինության, հնագիտության, պատմական աշխարհագրության և ռազմական պատմության ոլորտների հետազոտողների, պատմաբանների, ճարտարապետների, հնագետների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Աշխարհագրություն

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է քաղաքային բնակավայրի առողջապահաաշխարհագրական իրավիճակի գնահատմանը՝ Գյումրի քաղաքի օրինակով, որտեղ առողջության ցուցանիշները դիտարկվում են տարածական, սոցիալ-տնտեսական և շրջակա միջավայրի գործոնների փոխազդեցության համատեքստում։ Նյութում վերլուծվում է բնակչության առողջական վիճակի բաշխվածությունը քաղաքի տարբեր թաղամասերում՝ հաշվի առնելով հիվանդացության կառուցվածքը, բժշկական ծառայությունների մատչելիությունը և առողջապահական ենթակառուցվածքների տեղաբաշխումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բնապահպանական գործոնների ազդեցությանը՝ օդի որակ, ջրամատակարարման պայմաններ, արդյունաբերական աղտոտվածություն, որոնք կարող են ձևավորել հիվանդությունների տարածքային կուտակումներ։ Քննարկվում են նաև սոցիալ-ժողովրդագրական առանձնահատկությունները՝ բնակչության տարիքային կազմ, եկամտային մակարդակ և կենսակերպ, որոնք ուղղակիորեն ազդում են առողջական ռիսկերի վրա։ Ուսումնասիրությունը ընդգծում է առողջապահաաշխարհագրական քարտեզագրման և տվյալների վերլուծության կարևորությունը՝ որպես գործիք առողջապահական քաղաքականության արդյունավետ պլանավորման և ռեսուրսների նպատակային բաշխման համար՝ ուղղված քաղաքային բնակչության առողջության բարելավմանը։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է օբյեկտների հեռավերլուծության համար նախատեսված դյուրակիր ֆոտոսպեկտրաչափի մշակման, կառուցվածքային լուծումների և չափագիտական հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է լուսային ճառագայթման սպեկտրային բնութագրերի հեռահար չափման համար ստեղծել շարժական և գործնական կիրառության համար հարմար սարք, որը հնարավորություն կտա ուսումնասիրվող օբյեկտների հատկությունների մասին տեղեկատվություն ստանալ առանց դրանց անմիջական շփման կամ նմուշառման։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են ֆոտոսպեկտրաչափական չափումների տեսական հիմքերը, օպտիկական համակարգի կառուցման սկզբունքները, ճառագայթման ընդունման և գրանցման մեթոդները, ինչպես նաև սարքի հիմնական հանգույցների փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դյուրակիր սարքի նախագծման առանձնահատկություններին՝ չափերի, էներգասպառման, շարժունակության, չափումների արագության և աշխատանքի հուսալիության համադրմանը։ Ուսումնասիրվում են հեռավորությունից կատարվող սպեկտրային չափումների ժամանակ առաջացող ազդանշանային և արտաքին միջավայրի ազդեցությունները, չափումների ճշգրտության ապահովման, ազդանշանի մշակման և ստացված տվյալների մեկնաբանման խնդիրները։ Աշխատության շրջանակում ներկայացվում են սարքի նախագծման և փորձնական գնահատման մոտեցումները, դրա օպտիկական և էլեկտրոնային բաղադրիչների ընտրության սկզբունքները, ինչպես նաև չափման արդյունքների մշակման հնարավոր եղանակները։ Հետազոտությունը կարևոր է այն կիրառությունների համար, որտեղ անհրաժեշտ է արագ և ոչ կոնտակտային եղանակով որոշել կամ գնահատել օբյեկտների ֆիզիկական և քիմիական բնութագրերը։ Դյուրակիր ֆոտոսպեկտրաչափական համակարգերի կիրառման հնարավոր ոլորտները կարող են ներառել շրջակա միջավայրի մշտադիտարկումը, գյուղատնտեսությունը, արդյունաբերական վերահսկողությունը, նյութերի հետազոտությունը և հեռահար ախտորոշման տարբեր խնդիրներ։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել օպտիկայի, էլեկտրոնիկայի, չափագիտության, սպեկտրաչափության, սարքաշինության և տեղեկատվական չափիչ համակարգերի ոլորտների մասնագետներին, հետազոտողներին, ինժեներներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։