Պարզ տոկոսի աղյուսակ

Other Subjects

Հրատարակությունը նախատեսված է Քրիստոսի 1840 թվականի և Հայոց ՌՄՁԹ թվականի համար՝ ներկայացնելով նահանջ տարվա օրացուցային հաշվարկը։ Այն արտացոլում է տարբեր ժամանակագրական համակարգերի համադրման ավանդույթը, երբ արևմտյան՝ Քրիստոսի ծննդից հաշվվող թվականությունը ներկայացվում էր հայկական տոմարի հետ միասին։ Նման օրացույցները կարևոր դեր են ունեցել ժամանակի հաշվառման, առօրյա գործերի կազմակերպման և եկեղեցական կյանքի կարգավորման մեջ։ Դրանք ընթերցողին հնարավորություն են տվել կողմնորոշվելու տարվա ամիսների, օրերի, տոնական շրջանների և կրոնական հիշատակությունների ժամանակացույցում։ Հայկական օրացուցային մշակույթը միավորում է աստղագիտական դիտարկումները, տոմարական հաշվարկները և եկեղեցական ավանդույթները՝ պահպանելով ժամանակի կազմակերպման ազգային առանձնահատկությունները։ Հրատարակությունը նաև պատմական վկայություն է 19-րդ դարի հայ տպագրական և հոգևոր-մշակութային կյանքի մասին։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայկական տոմարագիտության, ժամանակագրության, եկեղեցական օրացույցների և պատմական թվականությունների ուսումնասիրության համար՝ օգնելով հասկանալու տարբեր տոմարային համակարգերի կիրառությունն ու փոխհարաբերությունները հայ համայնքների կյանքում։

History

Պատմական, ինքնակենսագրական և հուշագրական բնույթի այս աշխատությունը ներկայացնում է Վաղարշապատում ծնված հայ հուշագիր Հարություն Արարատյանի՝ Արտեմի Արարատսկու կյանքի պատմությունը, անձնական փորձառությունները և ճանապարհորդությունները XVIII դարի վերջի ու XIX դարի սկզբի պատմական իրադարձությունների համատեքստում։ Գիրքը լույս է տեսել անգլերենով 1822 թվականին Լոնդոնում՝ «Memoirs of the Life of Artemi, of Wagarschapat, near Mount Ararat, in Armenia» վերնագրով։ Հեղինակի ինքնակենսագրական պատմության միջոցով ներկայացվում են ժամանակաշրջանի Հայաստանի և հարակից տարածաշրջանների հասարակական, քաղաքական ու մշակութային կյանքի տարբեր կողմերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Վաղարշապատի և Արարատյան դաշտի պատմական միջավայրին, հայ բնակչության առօրյային, կենցաղային պայմաններին, կրոնական ավանդույթներին և հասարակական հարաբերություններին։ Հուշագրություններում արտացոլվում են հեղինակի ճանապարհորդական տպավորությունները, հանդիպումները տարբեր ազգությունների և սոցիալական խմբերի ներկայացուցիչների հետ, ինչպես նաև տարածաշրջանի բնակավայրերի ու ճանապարհների վերաբերյալ դիտարկումները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու անհատի կենսագրության և պատմական իրադարձությունների փոխկապակցվածությունը՝ միաժամանակ բացահայտելով տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական պատկերացումները և մշակութային առանձնահատկությունները։ Որպես պատմական սկզբնաղբյուր՝ հուշագրությունը պահանջում է քննադատական մոտեցում, քանի որ անձնական հիշողություններն ու հեղինակային գնահատականները կարող են արտացոլել սուբյեկտիվ ընկալումներ։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմության, ինքնակենսագրական գրականության, պատմական աշխարհագրության, մշակութաբանության և XVIII–XIX դարերի Կովկասի պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Literature

Հրատարակությունը նախատեսված է երեխաների ընթերցանության և բարոյական դաստիարակության համար՝ միավորելով խրատական բնույթի նյութեր, արձակ պատմություններ և չափածո ստեղծագործություններ։ Այն ներկայացնում է մանկական ընթերցանության այն ավանդույթը, որի նպատակն էր գրական խոսքի միջոցով զարգացնել պատանիների մտածողությունը, լեզվական կարողությունները և բարոյական պատկերացումները։ Բարոյական խրատները կարևորում են ազնվությունը, ճշմարտախոսությունը, աշխատասիրությունը, համեստությունը, հարգանքը, գթասրտությունն ու պատասխանատվությունը՝ օգնելով երեխաներին տարբերել դրական և բացասական վարքագիծը և գիտակցել սեփական արարքների հետևանքները։ Արձակ հատվածները հնարավորություն են տալիս ծանոթանալու պատմողական խոսքին, կերպարների վարքագծին և կյանքի տարբեր իրավիճակներին, իսկ չափածո նյութերը նպաստում են բանաստեղծական խոսքի ընկալմանը, լեզվական զգացողության և հիշողության զարգացմանը։ Տարբեր ժանրերի համադրությունը ընթերցանությունը դարձնում է բազմազան և ուսուցողական՝ միաժամանակ խթանելով գրական ճաշակի ձևավորումը։ Այսպիսի ժողովածուները կարևոր դեր են ունեցել 19-րդ դարի հայկական կրթական միջավայրում՝ դպրոցական ընթերցանությունը կապելով լեզվի ուսուցման, գրական դաստիարակության և ազգային մշակութային արժեքների փոխանցման հետ։ Այն արժեքավոր է մանկական գրականության և հայ մանկավարժական մտքի պատմության ուսումնասիրության համար։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է ֆրանսերենի և հայերենի միջև բառային փոխազդեցությունների պատմական զարգացման ուսումնասիրությանը՝ տարբեր ժամանակաշրջաններում երկու լեզուների շփումների, փոխառությունների և բառապաշարային փոխազդեցության առանձնահատկությունների բացահայտման նպատակով։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն հասարակական, պատմական և մշակութային պայմանների վրա, որոնց ազդեցությամբ ֆրանսերեն բառերն ու արտահայտությունները ներթափանցել են հայերենի բառապաշար և աստիճանաբար հարմարվել նրա հնչյունական, ձևաբանական, իմաստային ու բառակազմական համակարգերին։ Տարաժամանակյա մոտեցումը հնարավորություն է տալիս լեզվական փոխազդեցությունը դիտարկել զարգացման տարբեր փուլերում՝ պարզելով փոխառությունների տարածման ժամանակագրությունը, դրանց գործածության փոփոխությունները և բառապաշարում ամրապնդվելու կամ գործածությունից դուրս գալու գործընթացները։ Քննության են առնվում լեզվական շփումների պատմական նախադրյալները, ֆրանսիական մշակույթի, կրթության, գրականության, գիտության, քաղաքական մտքի և հասարակական կյանքի ազդեցությունը հայկական միջավայրի վրա, ինչպես նաև թարգմանական գործունեության և մամուլի դերը նոր բառային միավորների տարածման գործում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում անմիջական և միջնորդավորված փոխառությունների տարբերակմանը՝ պարզելու, թե տվյալ բառային միավորը հայերեն է անցել անմիջապես ֆրանսերենից, թե այլ լեզուների միջնորդությամբ։ Ուսումնասիրվում են փոխառված բառերի հնչյունական հարմարեցման օրինաչափությունները, երբ օտար լեզվի հնչյունային կառուցվածքը համապատասխանեցվում է հայերենի արտասանական համակարգին։ Ձևաբանական մակարդակում դիտարկվում է փոխառությունների ներգրավումը հայերենի քերականական համակարգ՝ հոլովման, հոգնակի թվի կազմության և բառակազմական ածանցների ընդունման տեսանկյունից։ Կարևորվում է նաև բառերի իմաստային զարգացումը, քանի որ փոխառված միավորը նոր լեզվական միջավայրում կարող է պահպանել սկզբնական նշանակությունը, ձեռք բերել լրացուցիչ իմաստներ, նեղացնել կամ ընդլայնել իր իմաստային դաշտը։ Առանձին քննության են ենթարկվում այն ոլորտները, որոնցում ֆրանսերենից կատարված փոխառությունները առավել նկատելի են՝ մշակույթ, արվեստ, գրականություն, նորաձևություն, խոհանոց, հասարակական կյանք, գիտություն, տեխնիկա, դիվանագիտություն և այլ բնագավառներ։ Բառապաշարային նյութի ժամանակագրական համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել, թե պատմական տարբեր փուլերում որ ոլորտներն են առավել ակտիվորեն նպաստել լեզվական փոխառություններին և ինչպես են հասարակական փոփոխություններն արտացոլվել բառային կազմի մեջ։ Ուսումնասիրվում է նաև փոխառված և բնիկ կամ արդեն գոյություն ունեցող հայերեն բառերի փոխհարաբերությունը՝ հոմանիշության, իմաստային տարբերակման և ոճական մասնագիտացման տեսանկյունից։ Որոշ դեպքերում նոր բառային միավորները կարող են գործածվել գոյություն ունեցող հայերեն համարժեքների կողքին՝ ժամանակի ընթացքում ձեռք բերելով հատուկ ոճական կամ իմաստային երանգներ։ Կարևորվում են գրական լեզվի և խոսակցական գործածության միջև տարբերությունները, ինչպես նաև արևելահայերենի և արևմտահայերենի պատմական ու մշակութային միջավայրերի ազդեցությունը փոխառությունների ընդունման և տարածման վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բառարանների, գրական ստեղծագործությունների, մամուլի, թարգմանական գրականության և պատմական գրավոր աղբյուրների տվյալների համադրումը, որը հնարավորություն է տալիս հետևել առանձին բառերի առաջին վկայություններին և հետագա գործածությանը։ Դիտարկվում է նաև հակառակ ուղղությամբ հնարավոր բառային ազդեցությունը՝ ֆրանսերենում հայկական ծագում ունեցող կամ հայկական մշակութային իրողությունների հետ կապված բառային միավորների առկայության տեսանկյունից։ Այսպիսով լեզվական փոխազդեցությունը ներկայացվում է որպես մշակութային և պատմական կապերի արտացոլում, որի միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել ոչ միայն լեզվի ներքին զարգացումը, այլև ժողովուրդների միջև հաղորդակցության և մշակութային փոխանակման առանձնահատկությունները։ Տարաժամանակյա ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս տարբերակել ժամանակավոր նորաբանությունները երկարաժամկետ կերպով բառապաշարում հաստատված փոխառություններից և բացահայտել օտար բառային նյութի յուրացման հիմնական օրինաչափությունները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայերենի բառապաշարի պատմության, ֆրանսերեն-հայերեն լեզվական առնչությունների և փոխառությունների տեսության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել զուգադրական և պատմական լեզվաբանության, բառագիտության, ստուգաբանության, թարգմանագիտության, ֆրանսագիտության և հայագիտության ոլորտների հետազոտողների, լեզվաբանների, թարգմանիչների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Pedagogy

Ստեղծագործությունը մեթոդական բնույթի ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է պրոբլեմային ուսուցման (problem-based learning) կիրառման հնարավորություններին կրթական գործընթացում։ Այն ներկայացնում է այն հիմնական սկզբունքները, որոնց վրա հիմնված է ուսուցման այս մոտեցումը՝ սովորողների ակտիվ ներգրավվածություն, խնդիրների միջոցով գիտելիքի ինքնուրույն բացահայտում և քննադատական մտածողության զարգացում։ Աշխատությունում քննարկվում են պրոբլեմային իրավիճակների ստեղծման ձևերը դասապրոցեսում, ուսուցչի դերը որպես ուղղորդող և կազմակերպիչ, ինչպես նաև սովորողների համագործակցային աշխատանքի կարևորությունը։ Միաժամանակ ընդգծվում է, որ նման մոտեցումը նպաստում է ոչ միայն գիտելիքների ավելի խոր յուրացմանը, այլ նաև ստեղծագործական մտածողության, վերլուծական կարողությունների և ինքնուրույն որոշումներ կայացնելու հմտությունների զարգացմանը։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է պրոբլեմային ուսուցումը որպես ժամանակակից կրթության արդյունավետ և զարգացնող մեթոդ։

Political Science

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդավարական անցման պայմաններում քաղաքական ընտրանու ձևավորման, վերարտադրության և վերափոխման գործընթացների քաղաքագիտական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում անկախ պետականության հաստատումից հետո քաղաքական իշխանության համակարգում առանցքային դեր ստանձնած խմբերի կառուցվածքը, նրանց ձևավորման աղբյուրները, քաղաքական որոշումների ընդունման գործընթացում ունեցած դերակատարությունը և ժողովրդավարական ինստիտուտների կայացման հետ փոխհարաբերություններն են։ Հետխորհրդային Հայաստանի քաղաքական զարգացումը ձևավորվել է խորհրդային կառավարման համակարգից անկախ պետական և բազմակուսակցական քաղաքական համակարգի անցման պայմաններում, ինչի հետևանքով քաղաքական ընտրանու փոփոխությունը սերտորեն կապված է եղել ինչպես նախկին կառավարչական շրջանակների ժառանգության, այնպես էլ նոր քաղաքական դերակատարների առաջացման հետ։ Հետխորհրդային ժողովրդավարական անցումների վերաբերյալ ուսումնասիրություններում քաղաքական ընտրանու շրջանառությունը դիտարկվում է ինստիտուցիոնալ փոփոխությունների կարևոր բաղադրիչ, իսկ Հայաստանի վերաբերյալ գիտական աշխատանքներում առանձնացվում է նաև «հին» և «նոր» ընտրանիների փոխհարաբերության խնդիրը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել քաղաքական ընտրանու հավաքագրման մեխանիզմները, կուսակցությունների և պետական կառավարման մարմինների դերը, քաղաքական ու տնտեսական ազդեցության փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև իշխանական և ընդդիմադիր խմբերի հարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ընտրական գործընթացներին, քաղաքական մրցակցությանը, իշխանության փոխանցման մեխանիզմներին և քաղաքական հաշվետվողականությանը՝ որպես ժողովրդավարական անցման ընթացքը բնութագրող գործոնների։ Հայաստանի հետխորհրդային զարգացման տարբեր փուլերում միջազգային դիտորդական և վերլուծական աղբյուրները արձանագրել են քաղաքական ու տնտեսական շահերի սերտ կապի, ընտրական գործընթացների նկատմամբ վստահության և քաղաքական ինստիտուտների գործունեության հետ կապված խնդիրներ, մինչդեռ 2018 թվականի զանգվածային բողոքներից և արտահերթ ընտրություններից հետո քաղաքական ընտրանու կառուցվածքում տեղի ունեցավ նշանակալի փոփոխություն։ Այս հանգամանքը հնարավորություն է տալիս քաղաքական ընտրանու փոփոխությունները դիտարկել ոչ միայն անձերի կամ քաղաքական խմբերի հերթափոխի, այլև ինստիտուցիոնալ շարունակականության ու վերափոխման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն է նաև այն հարցը, թե ընտրանու շրջանառությունը որքանով է ուղեկցվում քաղաքական ինստիտուտների, որոշումների ընդունման մշակույթի և հասարակության հետ իշխանության փոխհարաբերությունների փոփոխությամբ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է քաղաքական ընտրանու տեսության, ժողովրդավարական անցման ուսումնասիրությունների և հետխորհրդային քաղաքական գործընթացների վերլուծության մոտեցումները՝ ներկայացնելով Հայաստանի քաղաքական համակարգի վերափոխման ընթացքում ընտրանու ձևավորման և փոփոխության հիմնական օրինաչափությունները։