Патриарх всех армян Нерсес V-й и князь Михаил Семенович и княгиня Елизавета Ксавериевна Воронцовы, в их частной переписке

Գրականություն

Այս աշխատությունը նվիրված է գրող, հրապարակախոս և հասարակական մտավորական Մայքլ Արլենի կենսագրությանը և ստեղծագործական ուղուն։ Նյութում ներկայացվում են նրա կյանքի հիմնական փուլերը, ուսումը, ստեղծագործական և հրապարակախոսական գործունեությունը, ինչպես նաև նրա գրական և մշակութային ազդեցությունը ժամանակակից ընթերցողի և գրական հանրության վրա։ Աշխատությունը վերլուծում է Արլենի գրական ժանրային բազմազանությունը, թեմատիկ և ոճային առանձնահատկությունները, գրական և գաղափարական հոսանքների ազդեցությունը նրա ստեղծագործության վրա, ինչպես նաև սոցիալական և քաղաքական խնդիրներին անդրադառնալու ձևերը։ Նյութում ընդգծվում է նրա դիրքը ժամանակակից մշակութային, գրական և հասարակական կյանքում, մատնանշվում նրա ստեղծագործությունների նշանակությունը ազգային և համաշխարհային գրականության համատեքստում։ Աշխատությունը ծառայել է որպես համալիր աղբյուր գիտնականների, ուսանողների և գրականության սիրահարների համար՝ թույլ տալով խորությամբ ուսումնասիրել Մայքլ Արլենի կենսագրությունը և գրական ժառանգությունը։

Հոգեբանություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է հիմնային պահանջմունքների և անձնային հատկությունների փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը՝ մանկավարժական բուհի ուսանողների օրինակով։ Հետազոտության նպատակն է բացահայտել, թե անձի տարբեր հատկություններն ինչպես են կապված անվտանգության, սոցիալական շփման, ընդունված լինելու և ինքնադրսևորման պահանջմունքների արտահայտվածության հետ։ Թեման հիմնված է այն մոտեցման վրա, որ պահանջմունքները անձի հոգեբանական կառուցվածքից մեկուսացված երևույթներ չեն, այլ փոխներգործում են անձնային այլ բաղադրիչների հետ և կարող են ազդել մարդու վարքի, սոցիալական հարմարման և ինքնադրսևորման ձևերի վրա։ Աշխատանքի էմպիրիկ ուսումնասիրությանը մասնակցել են Խ. Աբովյանի անվան ՀՊՄՀ-ի երկրորդ կուրսի 139 ուսանողներ։ Հետազոտության ընթացքում կիրառվել են հիմնային պահանջմունքների բավարարվածության աստիճանի ախտորոշման մեթոդիկա և Ռ. Կետտելի 16-գործոնային անձնային հարցարանը, իսկ պահանջմունքների և անձնային հատկությունների փոխհարաբերությունները գնահատվել են Սպիրմենի կարգային համահարաբերակցության մեթոդով։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են սոցիալական, ընդունված լինելու, անվտանգության և ինքնադրսևորման պահանջմունքների ու տարբեր անձնային գործոնների միջև առկա կապերը՝ փորձելով առանձնացնել այն հատկությունները, որոնք առավել նշանակալի դեր ունեն պահանջմունքների դրսևորման և դրանց բավարարման միջոցների ընտրության գործընթացում։ Հետազոտության արդյունքները ցույց են տալիս, որ տարբեր պահանջմունքների դրսևորումները կապված են Կետտելի անձնային գործոնների տարբեր համակցությունների հետ, իսկ որոշ գործոններ առանձնահատուկ նշանակություն ունեն մի քանի պահանջմունքների դեպքում։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է հատկապես ապագա մանկավարժների անձնային զարգացման տեսանկյունից, քանի որ ուսանողի պահանջմունքային համակարգի և անձնային առանձնահատկությունների փոխկապակցվածության ըմբռնումը կարող է նպաստել նրա սոցիալական հարմարմանը, մասնագիտական ինքնադրսևորմանը և անձնային ներուժի բացահայտմանը։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են օգտակար լինել ընդհանուր և կրթական հոգեբանության, մանկավարժական հոգեբանության, ուսանողների անձնային զարգացման և մասնագիտական պատրաստվածության ուսումնասիրություններում։

Պատմություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Փարիզի խաղաղության վեհաժողովի ընթացքում «Միացյալ Հայաստանի» վերաբերյալ հայկական, ամերիկյան և բրիտանական նախագծերի ուսումնասիրությանը և դրանց շուրջ ծավալված քաղաքական ու դիվանագիտական զարգացումների վերլուծությանը։ Աշխատության կենտրոնում Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո ձևավորված միջազգային նոր իրադրությունն է, որի պայմաններում հայկական քաղաքական շրջանակները ձգտում էին միջազգային դիվանագիտության օրակարգում առաջ մղել հայկական պետականության վերականգնման և տարածքային միավորման հարցը։ Ուսումնասիրության շրջանակում ներկայացվում են հայկական կողմի քաղաքական պատկերացումները, պահանջներն ու դիվանագիտական նախաձեռնությունները, ինչպես նաև Միացյալ Նահանգների և Մեծ Բրիտանիայի մոտեցումները տարածաշրջանի ապագա քաղաքական ու տարածքային կարգավորման վերաբերյալ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, թե ինչպես էին տարբեր կողմերի նախագծերը ձևավորվում իրենց արտաքին քաղաքական շահերի, տարածաշրջանային հաշվարկների և միջազգային հարաբերությունների տվյալ ժամանակաշրջանի առանձնահատկությունների ազդեցությամբ։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են Փարիզի խաղաղության վեհաժողովում հայկական պատվիրակությունների գործունեությունը, ներկայացված պահանջները, դիվանագիտական բանակցությունները և միջազգային աջակցություն ստանալու ուղղությամբ իրականացված քայլերը։ Քննության են առնվում նաև ամերիկյան և բրիտանական քաղաքական շրջանակների դիրքորոշումների ընդհանրություններն ու տարբերությունները, ինչպես նաև հայկական հարցի նկատմամբ նրանց վերաբերմունքի փոփոխությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի սահմանների, տարածքային կազմի, պետական կարգավիճակի և հնարավոր միջազգային հովանավորության վերաբերյալ քննարկումներին։ Ուսումնասիրությունը անդրադառնում է նաև տարածաշրջանում գործող այլ պետությունների և քաղաքական ուժերի շահերին, որոնք էական ազդեցություն էին ունենում հայկական նախագծերի իրականացման հնարավորությունների վրա։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչու միջազգային դիվանագիտական գործընթացների շրջանակում ձևավորված տարբեր ծրագրեր չվերածվեցին միասնական և կայուն քաղաքական լուծման, և ինչ ներքին ու արտաքին գործոններ սահմանափակեցին դրանց իրականացման հնարավորությունները։ Թեմայի ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն Հայաստանի առաջին հանրապետության և հայկական դիվանագիտության պատմության, այլև Առաջին աշխարհամարտից հետո Մերձավոր Արևելքի և Հարավային Կովկասի միջազգային հարաբերությունների զարգացման գործընթացները հասկանալու համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, քաղաքագետների, միջազգային հարաբերությունների և դիվանագիտության պատմության մասնագետների, հետազոտողների, ուսանողների և 20-րդ դարի սկզբի հայկական հարցով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Հոգեբանություն

Նյութը նվիրված է բարդ որոշումների ընդունման ընթացքում մարդու հոգեբանական գործընթացների, ճանաչողական մեխանիզմների և վարքային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Բարդ որոշումը սովորաբար առաջանում է այն իրավիճակներում, երբ անհատը պետք է ընտրություն կատարի մի քանի հնարավոր տարբերակների միջև՝ սահմանափակ տեղեկատվության, անորոշության, ժամանակային ճնշման կամ հակասական նպատակների պայմաններում։ Այդպիսի իրավիճակներում որոշման որակի վրա ազդում են ոչ միայն տրամաբանական վերլուծությունն ու առկա տեղեկատվությունը, այլև մարդու հույզերը, նախկին փորձը, արժեքները, սպասումները, ռիսկի նկատմամբ վերաբերմունքը և իրավիճակի սուբյեկտիվ ընկալումը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է այն գործընթացի վերլուծությունը, որի միջոցով մարդը հավաքում, ընտրում և մշակում է որոշման համար անհրաժեշտ տեղեկատվությունը։ Մարդու ճանաչողական ռեսուրսների սահմանափակությունը կարող է հանգեցնել նրան, որ բոլոր հնարավոր տարբերակները և դրանց հետևանքները լիարժեքորեն չեն գնահատվում, ինչի արդյունքում որոշումը կարող է հիմնվել պարզեցված մտավոր ռազմավարությունների կամ այսպես կոչված էվրիստիկաների վրա։ Այդ ռազմավարությունները որոշ դեպքերում օգնում են արագ կողմնորոշվել, սակայն կարող են նաև առաջացնել համակարգված սխալներ և կողմնակալություններ։ Բարդ որոշումների վրա զգալի ազդեցություն ունեն նաև հույզերը։ Վախը, անհանգստությունը, վստահությունը, ոգևորությունը կամ հիասթափությունը կարող են փոխել ռիսկի գնահատումը և տարբեր այլընտրանքների նկատմամբ մարդու վերաբերմունքը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի անորոշության պայմաններում որոշումների կայացումը, երբ ապագա արդյունքները հնարավոր չէ ճշգրիտ կանխատեսել։ Նման իրավիճակներում անհատը կարող է չափազանց մեծ նշանակություն տալ հնարավոր կորուստներին, գերագնահատել քիչ հավանական իրադարձությունները կամ հակառակը՝ թերագնահատել երկարաժամկետ ռիսկերը։ Նյութը կարող է անդրադառնալ նաև պատասխանատվության, ինքնավստահության և որոշման հետևանքների նկատմամբ անձնական վերաբերմունքի դերին։ Բարդ ընտրությունների ժամանակ սոցիալական միջավայրը ևս կարող է էական ազդեցություն ունենալ, քանի որ մարդու որոշումները հաճախ պայմանավորված են այլ անձանց կարծիքներով, հասարակական սպասումներով, խմբային նորմերով կամ հեղինակավոր անձանց ազդեցությամբ։ Կարևոր է նաև ուսումնասիրել ժամանակային սահմանափակումների ազդեցությունը, քանի որ արագ որոշում պահանջող իրավիճակներում մարդը կարող է ավելի շատ հիմնվել ինտուիցիայի և նախկին փորձի վրա, մինչդեռ բավարար ժամանակի առկայության դեպքում հնարավոր է ավելի մանրամասն վերլուծել այլընտրանքներն ու դրանց հետևանքները։ Հոգեբանական տեսանկյունից բարդ որոշումների արդյունավետությունը կարող է բարձրանալ, եթե անհատը կարողանա հստակ ձևակերպել խնդիրը, առանձնացնել առաջնահերթությունները, տարբերակել փաստերը ենթադրություններից, գնահատել հնարավոր ռիսկերը և գիտակցել սեփական ճանաչողական կողմնակալությունները։ Այս գործընթացում կարևոր դեր ունի նաև հետադարձ վերլուծությունը, որի միջոցով մարդը կարող է գնահատել նախկին որոշումների արդյունքները և կատարելագործել հետագա ընտրությունների ռազմավարությունները։ Թեմայի ուսումնասիրությունը կարող է կիրառական նշանակություն ունենալ կառավարման, կրթության, բիզնեսի, մասնագիտական գործունեության և առօրյա կյանքի տարբեր ոլորտներում, որտեղ անհրաժեշտ է ընտրություն կատարել անորոշության և հակասական պահանջների պայմաններում։ Ընդհանուր առմամբ, նյութը բարդ որոշումների ընդունումը դիտարկում է որպես փոխկապակցված ճանաչողական, հուզական և սոցիալական գործընթացների ամբողջություն՝ բացահայտելով այն գործոնները, որոնք կարող են նպաստել ավելի հիմնավորված ընտրության կատարմանը կամ, հակառակը, հանգեցնել որոշումների սխալների և կողմնակալությունների։

Տնտեսագիտություն

Ինֆլյացիայի սոցիալ-տնտեսական հետևանքները վերաբերում են այն փոփոխություններին, որոնք առաջանում են գների ընդհանուր մակարդակի աճի արդյունքում և ազդում են ինչպես տնտեսության մակրոտնտեսական հավասարակշռության, այնպես էլ բնակչության կյանքի որակի վրա։ Ինֆլյացիան նվազեցնում է փողի գնողունակությունը, ինչի հետևանքով հատկապես տուժում են ֆիքսված եկամուտ ունեցող խմբերը, օրինակ՝ կենսաթոշակառուները և ցածր աշխատավարձ ստացողները, քանի որ նրանց իրական եկամուտները նվազում են։ Այն կարող է նաև խաթարել խնայողությունների արժեքը, խթանել անորոշությունը ներդրումային միջավայրում և բերել երկարաժամկետ տնտեսական պլանավորման դժվարությունների։ Միևնույն ժամանակ չափավոր ինֆլյացիան որոշ դեպքերում կարող է խթանել արտադրությունը և զբաղվածությունը՝ խրախուսելով սպառումը և ներդրումները, սակայն բարձր և անկանխատեսելի ինֆլյացիան սովորաբար հանգեցնում է տնտեսական անկայունության և սոցիալական անհավասարության խորացման։ Գործազրկության մակարդակի և ինֆլյացիայի տեմպերի միջև կապը տնտեսագիտության մեջ հայտնի է որպես Ֆիլիպսի կորի գաղափար, ըստ որի՝ կարճաժամկետում հաճախ դիտվում է հակադարձ հարաբերակցություն ինֆլյացիայի և գործազրկության միջև. երբ ինֆլյացիան բարձրանում է, գործազրկությունը կարող է նվազել, քանի որ արտադրությունը և պահանջարկը աճում են, իսկ երբ ինֆլյացիան նվազում է՝ գործազրկությունը կարող է աճել։ Սակայն երկարաժամկետում այս կապը թուլանում է, քանի որ տնտեսությունը հարմարվում է սպասվող ինֆլյացիային, և գործազրկությունը հիմնականում կախված է կառուցվածքային գործոններից, ինչպիսիք են աշխատաշուկայի արդյունավետությունը, կրթության մակարդակը և տեխնոլոգիական զարգացումը։ Այսպիսով, ինֆլյացիայի և գործազրկության փոխազդեցությունը կարևոր դեր ունի տնտեսական քաղաքականության ձևավորման մեջ, քանի որ կառավարությունները և կենտրոնական բանկերը փորձում են հավասարակշռել գների կայունությունը և զբաղվածության բարձր մակարդակը։

Կենսաբանություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է գորտի վեստիբուլյար կորիզների համալիրի նեյրոնների գործունեության կարգավորման մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գտնվում է վեստիբուլյար համակարգի նյարդային կառույցների կողմից ստացվող զգայական ազդանշանների մշակման և դրանց նկատմամբ նեյրոնների արձագանքի ձևավորման գործընթացը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հավասարակշռության և տարածական կողմնորոշման նյարդաֆիզիոլոգիական հիմքերի բացահայտման համար, քանի որ վեստիբուլյար կորիզների համալիրն առանցքային դեր ունի ներքին ականջից ստացվող տեղեկատվության կենտրոնական մշակման և շարժողական համակարգերի հետ դրա համակարգման գործում։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել վեստիբուլյար նեյրոնների էլեկտրական ակտիվությունը, նրանց գրգռելիության առանձնահատկությունները և տարբեր ազդակների նկատմամբ պատասխանների փոփոխությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նեյրոնների գործունեության վրա ազդող կարգավորիչ մեխանիզմներին, այդ թվում՝ սինապտիկ ներգործություններին, գրգռիչ և արգելակիչ ազդանշանների փոխհարաբերությանը և տարբեր նյարդային մուտքերի համակցված ազդեցությանը։ Աշխատությունը կարող է ներառել նեյրոֆիզիոլոգիական փորձարարական մեթոդների կիրառմամբ ստացված տվյալների վերլուծություն, որոնց միջոցով հնարավոր է գնահատել առանձին նեյրոնների կամ նեյրոնային խմբերի արձագանքը տարբեր գրգռիչների պայմաններում։ Գորտի վեստիբուլյար համակարգի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու նյարդային կարգավորման հիմնարար օրինաչափություններ և ուսումնասիրելու համեմատաբար պարզ նյարդային համակարգում զգայական տեղեկատվության մշակման սկզբունքները։ Կարևոր տեղ կարող է հատկացվել նաև վեստիբուլյար նեյրոնների գործունեության և շարժողական ռեակցիաների միջև կապերի բացահայտմանը, քանի որ հավասարակշռության պահպանման համար անհրաժեշտ է զգայական տեղեկատվության արագ փոխանցում և դրա համապատասխան ինտեգրում շարժողական համակարգերի հետ։ Հետազոտությունը կարող է արժեքավոր լինել նյարդային համակարգի ֆունկցիոնալ կազմակերպման, սենսորային տեղեկատվության մշակման և նեյրոնային ցանցերի կարգավորման ընդհանուր մեխանիզմների ուսումնասիրման համար։ Ստացված տվյալները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ նաև այլ ողնաշարավորների վեստիբուլյար համակարգի գործունեության համեմատական ուսումնասիրությունների համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել նեյրոֆիզիոլոգներին, նյարդաբաններին, կենսաբաններին, ֆիզիոլոգներին, կենսաբժշկական հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է վեստիբուլյար կորիզների համալիրի նեյրոնների գործունեության կարգավորման հիմնարար մեխանիզմների ուսումնասիրություն՝ շեշտադրելով սինապտիկ փոխազդեցությունների, նյարդային ազդանշանների ինտեգրման և զգայական տեղեկատվության մշակման նշանակությունը հավասարակշռության ու շարժողական համակարգման ապահովման գործում։