Պետական կարգավորման հիմնախնդիրները Հայաստանի Հանրապետության գունավոր մետալուրգիայում

Պատմություն

Այս հրատարակությունը մատենագիտական բնույթի արժեքավոր ցանկ է, որը ներկայացնում է 1917-1967 թվականներին հրատարակված սովետահայ գրքեր, որոնք չեն գտնվել Ալ․ Ֆ․ Մյասնիկյանի անվան հանրապետական գրադարանի ֆոնդերում։ Այն կազմված է որպես գրադարանային հավաքածուի բացերը բացահայտող և փաստագրող մասնագիտական նյութ՝ հնարավորություն տալով պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանի հայերեն գրականության այն հատվածի մասին, որը բացակայում էր հանրապետության կարևորագույն գրադարանային ֆոնդերից։ Ցանկը հատկապես կարևոր է հայ գրքի մատենագիտական հաշվառման, գրադարանային հավաքածուների համալրման և պահպանության, ինչպես նաև խորհրդային շրջանի հայերեն հրատարակությունների հետազոտության համար։ Ներառված մատենագիտական տվյալները կարող են օգտակար լինել գրքի հրատարակության ժամանակագրությունը, թեմատիկ ընդգրկումը, հեղինակային կազմը և տվյալ շրջանի հրատարակչական գործունեությունը ուսումնասիրելու համար։ Հրատարակությունը արժեքավոր աղբյուր է նաև այն պատճառով, որ գրադարանային ֆոնդերում բացակայող հրատարակությունների արձանագրումը հնարավորություն է տալիս հետազոտողներին ուշադրություն դարձնել հազվադեպ, դժվար հասանելի կամ սահմանափակ պահպանված գրքերի վրա։ Այն կարող է ծառայել որպես գործնական ուղեցույց գրադարանագետների, մատենագետների, գրքագետների, պատմաբանների և հայագիտությամբ զբաղվող հետազոտողների համար՝ հատկապես խորհրդային Հայաստանի մշակութային, հրատարակչական և գրադարանային ժառանգությունն ուսումնասիրելիս։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ոչ միայն բացակայող գրքերի ցանկ է, այլև որոշակի ժամանակաշրջանի հայ գրքի մատենագիտական պատկերը վերականգնելու համար կարևոր փաստագրական նյութ, որը նպաստում է հայկական տպագիր ժառանգության հայտնաբերմանը, համակարգմանը և գիտական ուսումնասիրությանը։

Տնտեսագիտություն

Այս գիտատնտեսագիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ագրարային ոլորտի կազմակերպությունների ներդրումային գործունեության պետական աջակցության մեխանիզմների վերլուծությանը և դրանց կատարելագործման ուղիների բացահայտմանը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են գյուղատնտեսության ներդրումային միջավայրի ձևավորման տեսական հիմքերը, պետական աջակցության գործիքների կառուցվածքը և դրանց ազդեցությունը ոլորտի զարգացման վրա։ Հեղինակը ուսումնասիրում է պետական սուբսիդիաների, վարկային երաշխավորումների, հարկային արտոնությունների և զարգացման ծրագրերի արդյունավետությունը՝ որպես ներդրումների խթանման հիմնական միջոցներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գյուղատնտեսական ձեռնարկությունների ֆինանսական հասանելիության, ռիսկերի նվազեցման և նոր տեխնոլոգիաների ներդրման խնդիրներին։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են նաև ներդրումային ակտիվության վրա ազդող գործոնները՝ շուկայի անկայունություն, կլիմայական ռիսկեր, ենթակառուցվածքային սահմանափակումներ և կառավարման ինստիտուցիոնալ խնդիրներ։ Հեղինակը առաջարկում է պետական աջակցության համակարգի կատարելագործման ուղղություններ՝ ուղղված նպատակային ֆինանսավորման ընդլայնմանը, աջակցող ծրագրերի արդյունավետության բարձրացմանը և մասնավոր ներդրումների ներգրավման խթանմանը։ Աշխատությունը նախատեսված է տնտեսագետների, ագրարային ոլորտի մասնագետների, պետական կառավարման աշխատակիցների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է անբավարար ոռոգման ազդեցության ուսումնասիրությանը կարտոֆիլի տարբեր սորտերի աճի, զարգացման և հիմնական ֆիզիոլոգիական ցուցանիշների վրա։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են ջրային սթրեսի պայմաններում բույսերի արձագանքման առանձնահատկությունները, աճի ինտենսիվության փոփոխությունները, կենսազանգվածի կուտակումը, տերևային ապարատի վիճակը, ինչպես նաև ֆոտոսինթեզի, ջրային հաշվեկշռի և այլ ֆիզիոլոգիական գործընթացների փոփոխությունները։ Աշխատանքում համեմատվում են տարբեր սորտերի հարմարվողական հնարավորությունները՝ գնահատելով դրանց երաշտադիմացկունությունը, արտադրողականության պահպանման ներուժը և ջրի սահմանափակ պայմաններում կենսունակության աստիճանը։ Ներկայացված արդյունքները հնարավորություն են տալիս բացահայտել այն գործոնները, որոնք նպաստում են կարտոֆիլի մշակաբույսի արդյունավետ աճին և բերքատվության պահպանմանը սահմանափակ ջրային ռեսուրսների պայմաններում։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի բույսերի ֆիզիոլոգիայի, ագրոնոմիայի, սելեկցիայի և գյուղատնտեսական գիտությունների ոլորտներում զբաղվող հետազոտողների, մասնագետների և ուսանողների համար՝ առաջարկելով գիտականորեն հիմնավորված մոտեցումներ ոռոգման արդյունավետ կառավարման, սորտերի ընտրության և կլիմայական փոփոխությունների պայմաններում գյուղատնտեսական արտադրության կայունության ապահովման ուղղությամբ։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է հեղուկ դիէլեկտրիկական միջավայրում գտնվող դիսպերս համակարգերի էլեկտրական հատկությունների և այդ համակարգերում արտաքին էլեկտրական դաշտի ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է այն խնդիրը, թե ինչպես է էլեկտրական դաշտը փոխազդում ոչ միատարր միջավայրի հետ, որի մեջ առկա են մանր մասնիկներ, կաթիլներ կամ այլ դիսպերսված բաղադրիչներ, և ինչպես են այդ փոխազդեցությունները փոխում ամբողջ համակարգի էլեկտրական վարքը։ Դիսպերս համակարգի առանձնահատկությունն այն է, որ այն կազմված է առնվազն երկու փուլից՝ դիսպերսված ֆազից և այն շրջապատող միջավայրից, ուստի էլեկտրական դաշտի ազդեցությունը պայմանավորված է ոչ միայն առանձին նյութերի հատկություններով, այլև նրանց միջև միջֆազային սահմանների բնութագրերով։ Հետազոտության ընթացքում կարևոր նշանակություն կարող է ունենալ մասնիկների բևեռացումը, լիցքերի վերաբաշխումը, իոնների և լիցքավորված միկրոմասնիկների շարժումը, ինչպես նաև միջֆազային սահմաններում էլեկտրական լիցքերի կուտակումը։ Հեղուկ դիէլեկտրիկներում նույնիսկ փոքր քանակությամբ խառնուրդները կարող են զգալիորեն ազդել էլեկտրական հաղորդունակության և մեկուսիչ հատկությունների վրա, իսկ դիսպերսված մասնիկների առկայությունը կարող է լրացուցիչ փոխել համակարգի էլեկտրական պարամետրերը։ Արտաքին էլեկտրական դաշտի ազդեցության տակ տարբեր դիէլեկտրական հատկություններ ունեցող մասնիկները կարող են բևեռացվել և ոչ համասեռ դաշտում ենթարկվել ուղղորդված ուժերի, ինչի հետևանքով դրանց տարածական բաշխումը համակարգում կարող է փոխվել։ Այդպիսի գործընթացները կարող են հանգեցնել մասնիկների կուտակման որոշակի հատվածներում, կառուցվածքային շղթաների կամ դաշտի ուժագծերին համապատասխանող դասավորվածությունների առաջացման։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է էլեկտրական դաշտի լարվածության, դաշտի ոչ համասեռության, մասնիկների չափերի, կոնցենտրացիայի և նյութերի դիէլեկտրական թափանցելիության ազդեցության դիտարկումը համակարգի վարքի վրա։ Այս պարամետրերի փոփոխությունը կարող է ազդել ինչպես մասնիկների շարժունակության, այնպես էլ ամբողջ միջավայրի արդյունավետ դիէլեկտրական հատկությունների վրա։ Հետազոտությունը կարող է ներառել նաև էլեկտրահաղորդականության և բևեռացման գործընթացների ուսումնասիրություն, քանի որ հեղուկ դիէլեկտրիկներում էլեկտրական հոսանքի առաջացմանը կարող են մասնակցել ինչպես իոնները, այնպես էլ դիսպերսված լիցքավորված մասնիկները։ Հատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում ոչ համասեռ էլեկտրական դաշտի ազդեցությունը, քանի որ նման պայմաններում դաշտի ուժգնության տարածական փոփոխությունը կարող է առաջացնել մասնիկների վերաբաշխում և էլեկտրահիդրոդինամիկական շարժումներ։ Այս երևույթները կարևոր են ոչ միայն տեսական ֆիզիկայի, այլև կիրառական տեխնոլոգիաների համար, մասնավորապես՝ հեղուկ մեկուսիչների, էլեկտրական դաշտում մասնիկների տարանջատման և մաքրման, էլեկտրառեոլոգիական համակարգերի, տարբեր տեսակի էմուլսիաների և բարձրավոլտ էլեկտրատեխնիկական սարքավորումների ուսումնասիրության ժամանակ։ Հեղուկ դիէլեկտրիկների դեպքում էլեկտրական դաշտի ազդեցությունը կարող է կապված լինել նաև էլեկտրական ամրության հետ, քանի որ միջավայրում առկա մասնիկները և այլ աղտոտիչներ կարող են տեղային կերպով ուժեղացնել դաշտը և նվազեցնել մեկուսիչ համակարգի դիմադրությունը խափանմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ հեղուկ դիէլեկտրիկական միջավայրերում էլեկտրական դաշտի և դիսպերսված ֆազի փոխազդեցության օրինաչափությունները՝ կապելով միկրոսկոպիկ բևեռացման և լիցքերի շարժման գործընթացները համակարգի մակրոսկոպիկ էլեկտրական հատկությունների հետ։ Այն կարող է հետաքրքրել ֆիզիկայի, էլեկտրատեխնիկայի, կոլոիդային քիմիայի, նյութագիտության և դիսպերս համակարգերի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին ու ուսանողներին։

Պատմություն

Խորհրդային Հայաստանում գիտության զարգացումը եղել է պետական քաղաքականության կարևոր ուղղություններից մեկը, որի նպատակն էր ստեղծել զարգացած գիտական համակարգ և այն ծառայեցնել արդյունաբերականացման, տնտեսության և կրթության առաջընթացին։ Խորհրդային շրջանում Հայաստանում ձևավորվեցին գիտական հաստատություններ, այդ թվում՝ գիտահետազոտական ինստիտուտներ, որոնք համակարգված զբաղվում էին մաթեմատիկայի, ֆիզիկայի, քիմիայի, բժշկության, պատմության և այլ ոլորտների ուսումնասիրությամբ։ Հատկապես մեծ դեր է ունեցել Հայաստանի գիտությունների ակադեմիայի ստեղծումը, որը դարձավ գիտական կյանքի կենտրոն և համակարգեց տարբեր գիտական ուղղությունների զարգացումը։ Այս շրջանում գիտությունը սերտորեն կապված էր բարձրագույն կրթության հետ, և բուհերը հանդիսանում էին գիտական կադրերի պատրաստման հիմնական օջախներ։ Խորհրդային Հայաստանի գիտության զարգացման մեջ կարևոր ձեռքբերումներ են գրանցվել ինչպես բնական, այնպես էլ տեխնիկական և հումանիտար գիտությունների ոլորտներում՝ ներառյալ մաթեմատիկական դպրոցների ձևավորումը, ֆիզիկայի և ռադիոէլեկտրոնիկայի զարգացումը, ինչպես նաև հայագիտության խորացումը։ Միևնույն ժամանակ գիտական զարգացումը իրականացվում էր կենտրոնացված պետական համակարգի պայմաններում, ինչը ապահովում էր ֆինանսավորում և կազմակերպվածություն, սակայն սահմանափակում էր որոշակի ազատ ստեղծագործական նախաձեռնություններ։ Ընդհանուր առմամբ, Խորհրդային Հայաստանում գիտության զարգացումը մեծապես նպաստել է երկրի կրթական մակարդակի բարձրացմանը, գիտական ներուժի ձևավորմանը և ժամանակակից գիտական մտածողության հաստատմանը տարածաշրջանում։

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է N-տեղակալված α-ամինաթթուների դիալկիլամինոալկիլային եթերների, թիոեթերների և ամիդների սինթեզի ու դրանց հակախոլինէսթերազային հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը նոր օրգանական միացությունների ստացումն է, դրանց քիմիական կառուցվածքի ուսումնասիրությունը և կենսաբանական ակտիվության գնահատումը՝ հատկապես խոլինէսթերազային ֆերմենտների գործունեության արգելակման տեսանկյունից։ Աշխատության մեջ քննարկվում են ուսումնասիրվող միացությունների ստացման հնարավոր սինթետիկ ուղիները, ելանյութերի և ռեակցիայի պայմանների ընտրությունը, ստացված նյութերի մաքրումը և կառուցվածքային նույնականացումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում α-ամինաթթուների կառուցվածքի փոփոխությանը և դրանցում դիալկիլամինոալկիլային խմբերի ներմուծմանը, ինչը հնարավորություն է տալիս նպատակաուղղված կերպով փոփոխել ստացվող միացությունների ֆիզիկաքիմիական և կենսաբանական հատկությունները։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչն է սինթեզված նյութերի հակախոլինէսթերազային ակտիվության ուսումնասիրությունը, որի միջոցով գնահատվում է դրանց ազդեցությունը խոլինէսթերազների ֆերմենտային ակտիվության վրա։ Այս ուղղությունը կարևոր նշանակություն ունի կենսաբանական ակտիվ նոր միացությունների որոնման և դեղագործական քիմիայի զարգացման համար, քանի որ խոլինէսթերազների արգելակումը կապված է նյարդային համակարգում ացետիլխոլինի քայքայման կարգավորման հետ։ Աշխատության ընթացքում համեմատվում են տարբեր կառուցվածք ունեցող եթերների, թիոեթերների և ամիդների հատկությունները՝ հնարավորություն տալով բացահայտել քիմիական կառուցվածքի և կենսաբանական ազդեցության միջև հնարավոր օրինաչափությունները։ Նման համեմատական ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել առավել ակտիվ և հեռանկարային միացությունների առանձնացմանը, ինչպես նաև հետագա նպատակային սինթեզների ուղղությունների որոշմանը։ Աշխատանքը համադրում է օրգանական սինթեզի, ֆիզիկաքիմիական վերլուծության և կենսաբանական ակտիվության ուսումնասիրման մեթոդները և ներկայացնում է կառուցվածք–ակտիվություն փոխկապակցվածության բացահայտման փորձ։ Այն կարող է հետաքրքրել օրգանական և դեղագործական քիմիայի, կենսաքիմիայի, ֆերմենտաբանության և կենսաբանական ակտիվ նյութերի որոնման ոլորտներում մասնագիտացող հետազոտողներին, ուսանողներին և մասնագետներին։