Փիլիսոփայության հիմունքներ (դասախոսություններ)

Բնապահպանություն

Գիրքը ներկայացնում է շրջակա միջավայրի կառավարման համակարգային մոտեցումները՝ ընդգրկելով բնական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը, աղտոտման կանխարգելումը և էկոհամակարգերի պահպանության ռազմավարությունները։ Հեղինակները մանրամասն վերլուծում են էկոլոգիական քաղաքականության ձևավորման հիմունքները, կայուն զարգացման սկզբունքները և ձեռնարկությունների ու պետական կառույցների դերը բնապահպանական խնդիրների լուծման գործում։ Աշխատությունում ներկայացվում են նաև բնապահպանական ռիսկերի գնահատման, էկոլոգիական մոնիթորինգի և շրջակա միջավայրի կառավարման պլանավորման գործիքները՝ ներառյալ միջազգային փորձի կիրառական օրինակներ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տնտեսական զարգացման և բնապահպանական անվտանգության հավասարակշռությանը՝ որպես ժամանակակից էկոլոգիական մենեջմենթի հիմնական նպատակ։ Գիրքը նախատեսված է էկոլոգիայի, տնտեսագիտության, բնապահպանության և կառավարման ոլորտների ուսանողների և մասնագետների համար՝ ծառայելով որպես տեսական և գործնական կարևոր աղբյուր շրջակա միջավայրի կառավարման ուսումնասիրության մեջ։

Փիլիսոփայություն

«Անտիխիստը», «Ecce Homo» և «Սիմվոլների մթնշաղը» (Նիցշե) ներկայացնում են փիլիսոփայի ամենաուժեղ և ամենաարտահայտիչ գրքերը, որոնք նվիրված են քրիստոնեության, բարոյականության և մարդկային արժեքների քննադատությանը։ Նիցշեն այստեղ չի փորձում «լավախոսել»՝ այլ հակառակը՝ ցույց է տալիս, որ ավանդական բարոյականության մեծ մասը՝ որպես «քիչ կյանքի» ու «վախեցած» մարդու արտահայտություն, իրականում խեղացնում է մարդու ազատությունը։ «Անտիխիստը» քննադատում է քրիստոնեական բարոյականությունը՝ համարելով այն ուժեղի և ստեղծարարի դեմ ուղղված քաղաքական-դատապարտիչ համակարգ։ «Ecce Homo» (լատ.՝ «Ահա մարդը») Նիցշեի ինքնաքննադատական և ինքնաբացահայտման գիրքն է, որտեղ նա ներկայացնում է իր գրական-փիլիսոփայական ուղին և սեփական արժեքը։ «Սիմվոլների մթնշաղը» (Also sprach Zarathustra)՝ նրա ամենահռչակավոր ստեղծագործություններից է, որտեղ ներկայացվում է Զարաթուստրայի կերպարը՝ որպես նոր արժեքներ ստեղծողի։ Այս երեք աշխատությունները հաճախ պարունակում են զարկերակային, երբեմն բուռն լեզու, մետաֆորներ և առասպելային տոն՝ ընթերցողին մտավոր մարտի կանչելով։ Նիցշեի գաղափարներից մեկը «Übermensch»-ն է՝ որպես այն մարդը, ով կարող է վերափոխել ինքն իրեն և ստեղծել սեփական արժեքները։ Գրքում կարևոր է նաև «հոգևոր վերածնունդը»՝ այն մոտեցումը, որ մարդը պետք է ապրի ամբողջությամբ, առանց խաբեության ու կեղծավորության։ Այս աշխատությունները պահանջում են ակտիվ ընթերցում՝ քանի որ դրանք չեն տալիս պարզ պատասխաններ, այլ հրավիրում են մտածել, վեճ անել և վերարժևորել։ Նիցշեի մոտեցումը կարող է լինել դժվար և նույնիսկ սաստիկ, բայց այն հզոր է՝ վերածելով ընթերցողին ավելի ինքնուրույն և զգոն մտածողի։ Այս գրքերը հարմար են փիլիսոփայության, մշակույթի, կրոնի քննադատության և ինքնաճանաչման մեջ հետաքրքրված մարդկանց համար։ Հրատարակիչ - АСТ Հրատ. տարեթիվ - 2019 ISBN - 978-5-17-115205-5

Գրականություն

Այս թեման ներկայացնում է հայ մեծանուն կոմպոզիտոր, երաժշտագետ, երգիչ և հոգևորական Կոմիտասի կյանքն ու գործունեությունը, ով համարվում է հայկական ազգային երաժշտության գիտական հիմքերի ստեղծողը և հայ երաժշտական ինքնության ձևավորման ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Կոմիտասը ծնվել է 1869 թվականին Կուտինա (Քյոթահիա) քաղաքում և մկրտության ժամանակ ստացել է Սողոմոն Սողոմոնյան անունը։ Վաղ տարիքում կորցնելով ծնողներին՝ նա տեղափոխվել է Էջմիածին, որտեղ սկսեց իր հոգևոր և երաժշտական կրթությունը։ Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում նա առանձնահատուկ տաղանդ դրսևորեց երաժշտության նկատմամբ և շուտով ձեռնադրվեց հոգևորական՝ ստանալով Կոմիտաս անունը։ Նա հետագայում ուսանել է Բեռլինում՝ խորացնելով իր գիտելիքները երաժշտագիտության, կոմպոզիցիայի և եվրոպական դասական երաժշտության ոլորտներում։ Կոմիտասի ամենակարևոր ներդրումը հայկական ժողովրդական և հոգևոր երգերի հավաքագրումն ու գիտական ուսումնասիրությունն էր, որի ընթացքում նա շրջել է Հայաստանի տարբեր շրջաններում և գրանցել հազարավոր ժողովրդական երգեր։ Նրա աշխատանքը ցույց տվեց, որ հայկական երաժշտությունը ունի յուրահատուկ կառուցվածք, ռիթմ և մեղեդիական համակարգ, որը տարբերվում է եվրոպական երաժշտական ավանդույթներից։ Կոմիտասը նաև ստեղծեց բազմաթիվ երգչախմբային ստեղծագործություններ և մշակեց հայկական բազմաձայնության սկզբունքները։ Նրա գործունեությունը մեծ դեր ունեցավ հայկական ազգային երաժշտական դպրոցի ձևավորման գործում։ 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության ժամանակ Կոմիտասը ձերբակալվեց և ենթարկվեց ծանր հոգեբանական տրավմայի, որի հետևանքով նա դադարեց ստեղծագործել և կյանքի վերջին տարիները անցկացրեց Փարիզում՝ հոգեբուժական խնամքի տակ։ Նա մահացավ 1935 թվականին։ Կոմիտասի ժառանգությունը անգնահատելի է, քանի որ նա ոչ միայն պահպանեց և ուսումնասիրեց հայկական երաժշտական մշակույթը, այլ նաև այն բարձրացրեց համաշխարհային գիտական մակարդակի՝ դարձնելով այն ազգային ինքնության կարևոր խորհրդանիշ։

Գրականություն

Պատմական-դրամատիկական վեպ է (երբեմն նաև ներկայացվում է որպես դրամատիկ արձակ), որտեղ հեղինակը պատկերում է հայրենասիրության, ինքնազոհության և ազգային արժանապատվության գաղափարները՝ կենտրոնանալով գլխավոր հերոսուհու՝ Ռուզանի կերպարի վրա։ Ստեղծագործության գործողությունները կապված են հայ ժողովրդի պատմական ծանր ժամանակաշրջանների հետ, երբ անհատը կանգնում է ընտրության առաջ՝ անձնական երջանկություն, սեր և կյանք, թե հայրենիքի հանդեպ պարտք ու ինքնազոհություն։ Ռուզանի կերպարը կառուցված է որպես ուժեղ կամքի, բարոյական բարձր սկզբունքների և հայրենասիրական զգացմունքների կրող, ով պատրաստ է հրաժարվել անձնական երջանկությունից հանուն ազգային գաղափարի և հայրենիքի փրկության։ Մուրացանը մանրամասնորեն ներկայացնում է հերոսների հոգեբանական ապրումները, ներքին պայքարը և այն ծանր որոշումները, որոնք ձևավորում են նրանց ճակատագիրը։ Ստեղծագործության մեջ կարևոր տեղ ունի նաև պատմական միջավայրը, որը ուժեղացնում է դրամատիզմը և գաղափարական խորությունը։ Լեզուն հուզական է, բարձր ոճով և դասական արտահայտչամիջոցներով, ինչը ստեղծագործությանը տալիս է վեհ և ազգային-հերոսական շունչ։ Ընդհանուր առմամբ «Ռուզան»-ը կարելի է դիտարկել որպես պատմական դրամա կամ գաղափարական-հայրենասիրական վեպ, որտեղ Մուրացանը բարձրացնում է զոհողության, հայրենասիրության և ազգային ինքնության պահպանման թեմաները։

Պատմություն

Արմենակ Բարսեղյան-ի «Ցեղակրոն շարժումը» աշխատությունը ուսումնասիրում է հայ ազգային գաղափարախոսության պատմական ձևավորումներից մեկը՝ Ցեղակրոն շարժումը, դրա առաջացման գաղափարական հիմքերը, զարգացման փուլերը և ազդեցությունը 20-րդ դարի հայ հասարակական-քաղաքական մտքի վրա։ Գրքում ներկայացվում են շարժման հիմնական սկզբունքները՝ ազգային ինքնության, պատմական հիշողության և համախմբվածության գաղափարների շուրջ կառուցված աշխարհայացքը, ինչպես նաև այն ժամանակի քաղաքական ու գաղափարական միջավայրը, որտեղ ձևավորվել և տարածվել են այդ գաղափարները։ Հեղինակը անդրադառնում է շարժման գաղափարական աղբյուրներին և փորձ է անում վերլուծել դրա տեղը հայ ազգային մտքի ընդհանուր զարգացման շղթայում՝ դիտարկելով թե՛ դրական ազդեցությունները ինքնագիտակցության ամրապնդման տեսանկյունից, թե՛ հակասական ընկալումները պատմական տարբեր մեկնաբանություններում։ Աշխատությունը կառուցված է պատմական նյութերի, գաղափարական տեքստերի և մեկնաբանական վերլուծության հիման վրա՝ նպատակ ունենալով ներկայացնել շարժման բազմաշերտ բնույթը և դրա ազդեցությունը հայ ազգային-քաղաքական մտքի վրա։

Մաթեմատիկա

Դիսկրետ մաթեմատիկան մաթեմատիկայի բաժին է, որը ուսումնասիրում է վերջավոր կամ հաշվելի բազմությունների, առանձին (դիսկրետ) օբյեկտների և դրանց միջև հարաբերությունների հատկությունները։ Ի տարբերություն անալիզի, որտեղ ուսումնասիրվում են անընդհատ մեծություններ, դիսկրետ մաթեմատիկան կենտրոնանում է այնպիսի կառուցվածքների վրա, որոնք չեն փոխվում անընդհատ ձևով, այլ ներկայացված են առանձին տարրերով։ Այն կարևոր դեր ունի համակարգչային գիտությունների, ալգորիթմների, ծրագրավորման, կոդավորման տեսության և արհեստական բանականության ոլորտներում։ Դիսկրետ մաթեմատիկայի հիմնական բաժիններն են բազմությունների տեսությունը, կոմբինատորիկան, գրաֆների տեսությունը, տրամաբանությունը և թվերի տեսության որոշ բաժիններ։ Բազմությունների տեսությունը ուսումնասիրում է տարրերի խմբերը և դրանց միջև գործողությունները, օրինակ՝ միավորում, հատում և տարբերություն։ Կոմբինատորիկան զբաղվում է տարբեր դասավորությունների, ընտրությունների և հաշվարկների խնդիրներով, ինչպիսիք են տեղադրությունները և համակցությունները։ Գրաֆների տեսությունը ուսումնասիրում է գագաթներից և կողերից կազմված կառուցվածքներ, որոնք լայնորեն կիրառվում են ցանցերի, ճանապարհների, սոցիալական կապերի և համակարգչային համակարգերի մոդելավորման մեջ։ Տրամաբանությունը դիսկրետ մաթեմատիկայի կարևոր բաղադրիչ է, որը ուսումնասիրում է դատողությունների ճշմարտացիությունը և տրամաբանական կապերը, և հիմք է հանդիսանում ծրագրավորման լեզուների և ալգորիթմների կառուցման համար։ Դիսկրետ մաթեմատիկան նաև օգտագործվում է կոդավորման և գաղտնագրման համակարգերում, որտեղ կարևոր է տվյալների անվտանգ փոխանցումը։ Այսպիսով, դիսկրետ մաթեմատիկան ժամանակակից գիտության և տեխնոլոգիաների հիմքային բաժիններից է, որը ապահովում է համակարգչային և տեղեկատվական համակարգերի տեսական հիմքերը։