Пространственная контрастная чувствительность в диагностике заболеваний сетчатки и зрительного нерва

Հոգեբանություն

Աշխատությունը նվիրված է քարտեզագրական նշանների դերի ուսումնասիրությանը դեռահասների մտածողական և իմացական գործունեության գործընթացում՝ բացահայտելով քարտեզի լեզվի, պայմանական նշանների և տարածական պատկերների ազդեցությունը սովորողների ճանաչողական զարգացման վրա։ Հետազոտության հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ քարտեզագրական նշանը պարզապես աշխարհագրական օբյեկտի կամ երևույթի պայմանական պատկերումը չէ, այլ տեղեկատվության ընկալման, վերլուծության, համակարգման, համադրման և վերարտադրման կարևոր միջոց։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են դեռահասների կողմից քարտեզագրական նշանների ընկալման և մեկնաբանման առանձնահատկությունները, դրանց միջոցով տարածական հարաբերությունների ըմբռնումը, խորհրդանշական տեղեկատվության վերածումը մտավոր պատկերների և այդ պատկերների կիրառումը խնդիրների լուծման ընթացքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ քարտեզը սովորողից պահանջում է ոչ միայն տեսողական ընկալում, այլև վերացական մտածողություն, քանի որ իրական աշխարհում գոյություն ունեցող առարկաներն ու երևույթները քարտեզի վրա ներկայացվում են պայմանական, ընդհանրացված և համակարգված նշանների միջոցով։ Այս գործընթացը նպաստում է վերլուծության, համեմատության, ընդհանրացման, դասակարգման, պատճառահետևանքային կապերի բացահայտման և տարածական մտածողության զարգացմանը։ Աշխատությունը կարևոր է նաև մանկավարժական տեսանկյունից, քանի որ քարտեզագրական նյութի ճիշտ կիրառումը կարող է բարձրացնել աշխարհագրության և հարակից առարկաների ուսուցման արդյունավետությունը՝ սովորողներին ներգրավելով ոչ միայն պատրաստի տեղեկատվության ընկալման, այլև ինքնուրույն ճանաչողական գործունեության մեջ։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են քննության առնվել տարբեր տեսակի քարտեզագրական նշաններ, դրանց կառուցվածքը, նշանակությունը և տեղեկատվական հնարավորությունները, ինչպես նաև այն եղանակները, որոնց միջոցով դեռահասները յուրացնում և գործնականում կիրառում են այդ նշանների համակարգը։ Կարևորվում է նաև քարտեզագրական պատկերների և լեզվական կամ թվային տեղեկատվության փոխկապակցվածությունը, քանի որ քարտեզի ընթերցումը պահանջում է տարբեր տեղեկատվական ձևերի համադրում և դրանց հիման վրա ամբողջական մտավոր պատկերների ձևավորում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել աշխարհագրության ուսուցիչներին, մանկավարժներին, կրթական հոգեբաններին, քարտեզագրության և աշխարհագրության մեթոդիկայի մասնագետներին, ինչպես նաև սովորողների ճանաչողական զարգացման և տարածական մտածողության ձևավորման հարցերով զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը բացահայտում է քարտեզագրական նշանների ճանաչողական նշանակությունը և ցույց տալիս, թե ինչպես կարող է քարտեզի պայմանական լեզվի յուրացումը նպաստել դեռահասների մտածողության ակտիվացմանը, տարածական պատկերացումների ընդլայնմանը և բարդ տեղեկատվության ինքնուրույն ընկալման ու վերլուծության կարողությունների զարգացմանը։

Գրականություն

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Արևմտահայ գավառի պատկերագրությանը Հակոբ Մնձուրու արձակում՝ ընդգծելով նրա ստեղծագործություններում գյուղական կյանքի, սոցիալական հարաբերությունների և մշակութային միջավայրի գեղարվեստական ներկայացումը։ Աշխատությունում վերլուծվում է, թե ինչպես է Հակոբ Մնձուրի-ը իր պատմվածքներում և արձակ գործերում կերտում Արևմտահայ գավառի բազմաշերտ աշխարհը՝ համադրելով կենցաղային մանրամասները, մարդկային հոգեբանությունը և պատմական իրականության ազդեցությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գյուղական համայնքի սոցիալական կառուցվածքին, ավանդույթներին, ընտանեկան հարաբերություններին և մարդու ու բնության փոխհարաբերության գեղարվեստական արտացոլմանը։ Քննարկվում է նաև Մնձուրու լեզվական ոճը՝ պարզ, բայց խորքային արտահայտչականությամբ, որը թույլ է տալիս փոխանցել գավառական կյանքի թե՛ առօրեականությունը, թե՛ ներքին դրամատիզմը։ Աշխատությունում ընդգծվում է, որ նրա արձակը ոչ միայն գեղարվեստական արժեք ունի, այլև կարևոր աղբյուր է արևմտահայ իրականության, մշակութային հիշողության և ազգային ինքնության ուսումնասիրության համար։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում կամպիլոբակտերիոզների տարածման օրինաչափությունների, համաճարակաբանական առանձնահատկությունների և կանխարգելման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում են հիվանդության տարածվածության մակարդակը, վարակման ուղիները, ռիսկի գործոնները, սեզոնային փոփոխությունները և բնակչության տարբեր խմբերի շրջանում հիվանդացության առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են կամպիլոբակտերիաների կենսաբանական հատկությունները, վարակի աղբյուրները, համաճարակաբանական վերահսկման մեթոդները և լաբորատոր ախտորոշման նշանակությունը։ Աշխատությունում անդրադարձ է կատարվում նաև կանխարգելիչ միջոցառումներին, սանիտարահիգիենիկ պայմանների բարելավման ուղիներին և վարակիչ հիվանդությունների վերահսկման ժամանակակից մոտեցումներին։ Գիրքը նախատեսված է համաճարակաբանների, վարակաբանների, մանրէաբանների, առողջապահության ոլորտի մասնագետների, գիտաշխատողների, դասախոսների և բժշկական մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է 1921–1945 թվականներին Իրանում բնակվող հայության հասարակական, քաղաքական, տնտեսական և մշակութային կյանքի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով ինչպես Իրանի ներքին զարգացումների, այնպես էլ տարածաշրջանային ու միջազգային իրադարձությունների համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում հայկական բնակավայրերի և համայնքային կառույցների վիճակը, բնակչության տեղաբաշխումը, սոցիալական կազմը, տնտեսական գործունեությունը և համայնքի ներսում գործող կազմակերպությունների դերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կրթական ու մշակութային կյանքին, հայկական դպրոցների, եկեղեցական հաստատությունների, բարեգործական և հասարակական կազմակերպությունների գործունեությանը, ինչպես նաև մամուլի, գրականության և ազգային մշակույթի պահպանման գործընթացներին։ Վերլուծվում են Իրանի պետական քաղաքականության փոփոխությունների ազդեցությունները հայ բնակչության իրավական ու հասարակական դրության վրա, հատկապես Ռեզա շահ Փահլավիի իշխանության տարիներին իրականացված կենտրոնացման և արդիականացման քաղաքականության պայմաններում։ Քննության են առնվում նաև համայնքի հարաբերությունները իրանական հասարակության և պետական կառույցների հետ, հայերի մասնակցությունը երկրի տնտեսական ու հասարակական կյանքին և ազգային ինքնության պահպանման մեխանիզմները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում Խորհրդային Հայաստանի հետ իրանահայության կապերին, ներգաղթի գաղափարին, հայրենիքի հետ մշակութային ու հասարակական հարաբերություններին և այդ գործընթացների նկատմամբ տարբեր քաղաքական ու հասարակական շրջանակների վերաբերմունքին։ Անդրադարձ է կատարվում հայկական քաղաքական կազմակերպությունների և համայնքային հաստատությունների գործունեությանը, նրանց միջև գոյություն ունեցող գաղափարական տարբերություններին և համայնքի հասարակական կյանքի կազմակերպման առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրվում է նաև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ազդեցությունը իրանահայության վրա՝ հաշվի առնելով Իրանի ռազմավարական դիրքը, արտաքին ուժերի ներկայությունը և պատերազմի հետևանքով առաջացած քաղաքական ու տնտեսական փոփոխությունները։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմել երկու համաշխարհային պատերազմների միջև և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին իրանահայության պատմական զարգացման, ազգային ինքնության պահպանման, կրթամշակութային գործունեության և հասարակական կազմակերպվածության մասին։

Գրականություն

Գրականագիտական և բանասիրական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հովհաննես Շիրազի ստեղծագործական աշխարհի գեղարվեստական առանձնահատկությունների, լեզվի և արտահայտչամիջոցների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում բանաստեղծի քնարերգության թեմատիկ ու գաղափարական ուղղությունները, պատկերային համակարգը, ստեղծագործությունների կառուցվածքը և բանաստեղծական խոսքի ինքնատիպությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սիրո, հայրենիքի, բնության, մայրական կերպարի, մարդկային ապրումների և ազգային հիշողության արտահայտման գեղարվեստական ձևերին։ Վերլուծվում են փոխաբերությունների, համեմատությունների, խորհրդանիշների, մակդիրների և այլ ոճական միջոցների կիրառման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց դերը ստեղծագործությունների հուզական ու պատկերավոր համակարգի ձևավորման մեջ։ Քննարկվում են բանաստեղծական լեզվի ժողովրդական ակունքները, բառապաշարի առանձնահատկությունները, հնչերանգը, ռիթմը և տաղաչափական լուծումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հեղինակի անհատական ոճի ձևավորման առանձնահատկությունները և նրա ստեղծագործության տեղը հայ նորագույն պոեզիայի զարգացման համատեքստում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության ուսումնասիրությամբ զբաղվող բանասերների, գրականագետների, հետազոտողների, ուսուցիչների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Կենսաբանություն

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է մանրէների միջոցով մոլեկուլային ջրածնի կենսաբանական արտադրության արդյունավետության բարձրացմանը և մուգ ֆերմենտացիայի պայմաններում հիդրոգենազային ակտիվության ուսումնասիրմանը։ Աշխատության հիմքում ընկած է վերականգնվող կենսաէներգիայի ստացման այն ուղղությունը, որի նպատակն է օրգանական սուբստրատները մանրէաբանական գործընթացների միջոցով վերածել էներգետիկ արժեք ունեցող ջրածնի՝ առանց լուսային էներգիայի անմիջական մասնակցության։ Մուգ ֆերմենտացիան համարվում է կենսաբանական ջրածնի արտադրության կարևոր մեթոդներից մեկը, քանի որ այն կարող է իրականացվել համեմատաբար պարզ պայմաններում և օգտագործել տարբեր օրգանական հումքեր, այդ թվում՝ ածխաջրերով հարուստ գյուղատնտեսական և սննդարդյունաբերական թափոններ։ Ուսումնասիրության առանցքային խնդիրներից է պարզել, թե ինչ պայմաններ են նպաստում ջրածնի առաջացման առավել բարձր ելքին և ինչպիսի մեխանիզմներով կարելի է ակտիվացնել այն մանրէային ֆերմենտային համակարգերը, որոնք անմիջականորեն մասնակցում են ջրածնի ձևավորմանը։ Հիդրոգենազները այս գործընթացի կարևոր ֆերմենտներից են․ դրանք կատալիզում են պրոտոնների և մոլեկուլային ջրածնի փոխակերպումները և, կախված կոնկրետ ֆերմենտային համակարգից, կարող են նպաստել ջրածնի առաջացմանը կամ սպառմանը։ Հետևաբար հիդրոգենազային ակտիվության և ջրածնի արտադրողականության միջև կապի բացահայտումը կարևոր է կենսաբանական ջրածնի ստացման տեխնոլոգիաների կատարելագործման համար։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել տարբեր մանրէային շտամներ կամ մանրէաբանական համայնքներ՝ գնահատելով դրանց ֆերմենտացիոն հատկությունները, աճի դինամիկան, ջրածնի արտադրության արագությունը և ընդհանուր ելքը։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև սննդարար միջավայրի կազմը, քանի որ ածխածնի աղբյուրի տեսակը, դրա կոնցենտրացիան, ազոտական բաղադրիչները, հանքային աղերը և միկրոտարրերը կարող են էապես ազդել ինչպես մանրէների աճի, այնպես էլ ջրածին արտադրող նյութափոխանակային ուղիների ակտիվության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել pH-ի և ջերմաստիճանի ազդեցությանը։ Մուգ ֆերմենտացիայի ընթացքում մանրէների ֆիզիոլոգիական վիճակը և ֆերմենտների ակտիվությունը զգայուն են միջավայրի պայմանների նկատմամբ, ուստի օպտիմալ pH-ի և ջերմաստիճանի ընտրությունը կարող է զգալիորեն բարձրացնել ջրածնի արտադրողականությունը։ Նույնքան կարևոր է ֆերմենտացիայի տևողության և սուբստրատի բեռնվածության ուսումնասիրությունը, քանի որ չափազանց ցածր կամ բարձր սուբստրատի կոնցենտրացիաները կարող են սահմանափակել գործընթացի արդյունավետությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև նյութափոխանակային ուղիների վերլուծությունը։ Մանրէները օրգանական սուբստրատների քայքայման ընթացքում առաջացնում են տարբեր վերջնանյութեր, և ջրածնի առաջացումը կախված է այն բանից, թե ինչպես է բջջում բաշխվում վերականգնող ուժը և ինչ ուղղությամբ են ընթանում էլեկտրոնների փոխանցման գործընթացները։ Որոշ նյութափոխանակային պայմաններում առաջանում է ավելի մեծ քանակությամբ ջրածին, մինչդեռ այլ պայմաններում վերականգնող համարժեքները կարող են ուղղվել այլ վերջնանյութերի առաջացմանը։ Այդ պատճառով նյութափոխանակության կարգավորումը կարող է հանդիսանալ ջրածնի արտադրության ինտենսիվացման կարևոր ռազմավարություն։ Հիդրոգենազային ակտիվության ուսումնասիրությունը կարող է ներառել ֆերմենտի ակտիվության փոփոխության գնահատում տարբեր pH-ների, ջերմաստիճանների, սուբստրատների և այլ գործոնների ազդեցությամբ։ Կարևոր է նաև հասկանալ, թե ինչ պայմաններում է ֆերմենտային համակարգը առավել արդյունավետ և ինչպես է դրա ակտիվությունը փոխկապակցվում ամբողջական բջջային գործընթացի հետ։ Միայն ֆերմենտի բարձր ակտիվությունը պարտադիր չէ, որ ապահովի ջրածնի առավելագույն արտադրություն, քանի որ գործընթացի արդյունքը կախված է նաև մանրէի նյութափոխանակության ընդհանուր կազմակերպվածությունից և ջրածնի հետագա օգտագործման հնարավորություններից։ Այդ պատճառով հետազոտությունը կարող է համադրել ֆերմենտաբանական, մանրէաբանական և կենսաքիմիական տվյալները։ Կարևոր խնդիր է նաև ջրածնի արտադրությունը սահմանափակող գործոնների բացահայտումը։ Ֆերմենտացիայի ընթացքում առաջացող օրգանական թթուների կուտակումը կարող է փոփոխել միջավայրի pH-ը և արգելակել մանրէների ակտիվությունը։ Բացի դրանից, որոշ մանրէների դեպքում առաջացած ջրածինը կարող է հետագայում օգտագործվել այլ նյութափոխանակային գործընթացներում, ինչի հետևանքով նվազում է վերջնական գազային արտադրանքի ելքը։ Հետևաբար ջրածնի կուտակման վերահսկումը, գազային միջավայրի կառավարումը և համապատասխան մանրէների ընտրությունը կարող են կարևոր նշանակություն ունենալ արտադրողականության բարձրացման համար։ Ուսումնասիրության մեջ կարող է կարևորվել նաև մանրէների գենետիկական կամ ֆիզիոլոգիական բարելավումը։ Ջրածնի արտադրության բարձրացման նպատակով հնարավոր է ուսումնասիրել այն գեները և կարգավորիչ մեխանիզմները, որոնք կապված են հիդրոգենազների սինթեզի, էլեկտրոնների փոխանցման և ֆերմենտային ակտիվության հետ։ Գենետիկական և մետաբոլիկ մոտեցումների կիրառումը կարող է հնարավորություն տալ ստանալ ավելի բարձր արտադրողականությամբ շտամներ կամ ընտրել այնպիսի մանրէային համակարգեր, որոնք առավել արդյունավետ են տվյալ սուբստրատի պայմաններում։ Գործնական տեսանկյունից մեծ նշանակություն ունի էժան և վերականգնվող հումքի օգտագործումը։ Եթե կենսաբանական ջրածնի արտադրության համար հնարավոր է կիրառել գյուղատնտեսական մնացորդներ, սննդարդյունաբերական թափոններ կամ այլ օրգանական ենթամթերքներ, ապա գործընթացը կարող է միաժամանակ լուծել երկու խնդիր՝ ստանալ էներգետիկ արժեք ունեցող արտադրանք և նվազեցնել օրգանական թափոնների կուտակման խնդիրը։ Այս մոտեցումը գործընթացը կապում է շրջանաձև տնտեսության և թափոնների վերամշակման ժամանակակից սկզբունքների հետ։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև գործընթացի մասշտաբավորման հարցը։ Լաբորատոր պայմաններում բարձր ջրածնային ելք ստանալը դեռևս չի նշանակում, որ նույն արդյունավետությունը հնարավոր է պահպանել արդյունաբերական ծավալներում։ Մեծածավալ կենսառեակտորներում անհրաժեշտ է վերահսկել խառնման, գազազերծման, ջերմաստիճանի, pH-ի և սուբստրատի մատակարարման պայմանները։ Հետևաբար տեխնոլոգիական օպտիմալացումը պետք է ներառի ոչ միայն կենսաբանական, այլև ինժեներական գործոնների ուսումնասիրություն։ Ջրածնի արտադրության արդյունավետությունը կարող է գնահատվել մի շարք ցուցանիշներով՝ ստացված ջրածնի ընդհանուր քանակով, սուբստրատի նկատմամբ ջրածնի ելքով, արտադրության արագությամբ, մանրէների կենսազանգվածի արտադրողականությամբ և գործընթացի էներգետիկ արդյունավետությամբ։ Այս ցուցանիշների համատեղ վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս որոշել ոչ միայն այն պայմանները, որոնցում ստացվում է առավելագույն ջրածին, այլև այն տարբերակը, որն ընդհանուր առմամբ առավել նպատակահարմար է կենսատեխնոլոգիական կիրառության համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է մանրէաբանությունը, կենսաքիմիան, ֆերմենտաբանությունը և կենսատեխնոլոգիան՝ մուգ ֆերմենտացիայի միջոցով մոլեկուլային ջրածնի արտադրության արդյունավետության բարձրացման նպատակով։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացած է մանրէների ընտրության և աճի պայմանների օպտիմալացման, հիդրոգենազային ակտիվության կարգավորման, նյութափոխանակային ուղիների վերահսկման, սուբստրատների արդյունավետ օգտագործման և գործընթացի տեխնոլոգիական կատարելագործման վրա։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կարևոր լինել կենսաջրածնի արտադրության, վերականգնվող էներգետիկայի, օրգանական թափոնների կենսաբանական վերամշակման և կայուն կենսատեխնոլոգիական գործընթացների զարգացման համար։