More in Technology

    View all arrow_right_alt

    Discover other interesting and useful materials

    Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials section
    Online

    Geography

    Ճանապարհորդութիւն ի Բաբելոն ընդ Հայաստան

    Աշխատությունը հայ բժիշկ և հասարակական գործիչ Բարունակ բեյ Ֆերուհխանի (1824–1868) ուղեգրական երկն է, որը հիմնված է 1847 թվականին Կոստանդնուպոլսից դեպի Բաղդադ կատարած ճանապարհորդության ընթացքում նրա դիտարկումների և գրառումների վրա։ Հեղինակը ճանապարհին անցնում է Փոքր Ասիայի և պատմական Հայաստանի տարբեր շրջաններով՝ ներկայացնելով իր այցելած բնակավայրերը, դրանց աշխարհագրական առանձնահատկությունները, բնակչության կենցաղը, սովորույթները և հասարակական կյանքը։ Գիրքը պարունակում է պատմական, տեղագրական և ազգագրական տեղեկություններ հայկական գավառների, գյուղերի ու քաղաքների, տեղի բնակչության զբաղմունքների, ավանդույթների և առօրյա կյանքի վերաբերյալ։ Հեղինակի դիտարկումները արժեքավոր են նաև 19-րդ դարի կեսերին Օսմանյան կայսրության արևելյան տարածքներում տիրող պայմանների և հայ բնակչության կյանքի ուսումնասիրության համար։ Որպես բժիշկ՝ Ֆերուհխանը հետաքրքրվում էր նաև մարդկանց կենսապայմաններով և առողջապահական հարցերով, իսկ նրա ուղեգրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու այդ ժամանակաշրջանի ճանապարհորդական պայմանների ու տարածաշրջանի բնակավայրերի առանձնահատկությունների մասին։ Աշխատությունը հրատարակվել է հեղինակի մահից հետո՝ 1876 թվականին, Արմաշում՝ Չարխափան Սուրբ Աստվածածնի վանքի տպարանում, և բաղկացած է 260 էջից։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է պատմական Հայաստանի աշխարհագրության, հայ ազգագրության, Օսմանյան կայսրության հայաբնակ շրջանների պատմության և 19-րդ դարի հայ ուղեգրական գրականության ուսումնասիրության համար։

    Updated: 2026-10-24
    Ճանապարհորդութիւն ի Բաբելոն ընդ Հայաստան
    Online

    History

    Շահվելու որդի Սարհադի հաշվեմատյանը

    Գիրքը ներկայացնում է Շահվելու որդի Սարհադի հաշվեմատյանը՝ պատմական փաստաթուղթ, որն արժեքավոր տեղեկություններ է պարունակում անցյալի տնտեսական, առևտրային և հասարակական կյանքի ուսումնասիրության համար։ Հաշվեմատյանները կարևոր սկզբնաղբյուրներ են, քանի որ դրանցում արձանագրված թվային տվյալները, հաշվարկներն ու գրառումները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու տվյալ ժամանակաշրջանի նյութական հարաբերությունների, տնտեսական գործունեության, ունեցվածքի և ֆինանսական պարտավորությունների մասին։ Այս աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում ոչ միայն որպես առանձին անձի հաշվառման գրավոր վկայություն, այլև որպես պատմական միջավայրի և առօրյա տնտեսական հարաբերությունների ուսումնասիրության նյութ։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ պատմության, տնտեսական պատմության, աղբյուրագիտության և ձեռագրական ժառանգության հետազոտողներին՝ նպաստելով պատմական փաստաթղթերի բովանդակության, դրանցում պահպանված տեղեկությունների և անցյալի հասարակական կյանքի տարբեր կողմերի բացահայտմանը։ Հաշվեմատյանի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ ընկալելու գրավոր հաշվառման ավանդույթները և գնահատելու նման փաստաթղթերի նշանակությունը պատմական հիշողության ու գիտական հետազոտությունների համար։

    Updated: 2026-11-16
    Շահվելու որդի Սարհադի հաշվեմատյանը
    Online

    Religion

    Մաշտոց

    Մաշտոցը Հայ Առաքելական Եկեղեցու ծիսական և պաշտամունքային գրականության հիմնարար աշխատություններից է, որը նախատեսված է եկեղեցական խորհուրդների, հոգևոր արարողությունների, օրհնությունների և նվիրագործումների կատարման կարգերը ներկայացնելու համար։ Այն ամփոփում է հայոց եկեղեցական ծիսակարգի դարավոր փորձն ու ավանդույթները՝ պահպանելով աղոթքների, սրբազան ընթերցումների, ծիսական գործողությունների և արարողությունների հաջորդականության հաստատված ձևերը։ Գրքի հիմնական նպատակն է ապահովել եկեղեցական արարողությունների պատշաճ և կանոնակարգված կատարումը՝ միաժամանակ փոխանցելով դրանց աստվածաբանական, խորհրդաբանական և հոգևոր նշանակությունը։ Մաշտոցի ծիսական բովանդակությունը կապված է ինչպես անհատի անձնական ու ընտանեկան կյանքի կարևոր իրադարձությունների, այնպես էլ եկեղեցական համայնքի հոգևոր կարիքների հետ։ Հայ եկեղեցական ավանդության մեջ այս գրքի միջոցով ներկայացվում են մկրտության և դրոշմի, պսակի, ձեռնադրության, թաղման, եկեղեցու օծման, տարբեր առարկաների և վայրերի օրհնության ու նվիրագործման արարողությունները։ Դրանցից յուրաքանչյուրն ունի առանձնահատուկ խորհրդաբանություն և արտահայտում է քրիստոնեական հավատքի հիմնարար գաղափարները՝ աստվածային շնորհը, հոգևոր մաքրագործումը, հավատարմությունը, օրհնությունը, փրկությունը և մարդու ու Աստծո միջև հոգևոր կապը։ Աշխատության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ ծիսական գործողությունները ներկայացվում են դրանց համապատասխան աղոթքների և ավանդական ձևակերպումների հետ միասին՝ հնարավորություն տալով պահպանելու արարողությունների բովանդակային ամբողջականությունն ու ծիսական հաջորդականությունը։ Այն ոչ միայն հոգևորականների գործնական ձեռնարկ է, այլև հայ եկեղեցական ավանդության, աստվածաբանական մտածողության և աղոթական մշակույթի կարևոր գրավոր արտահայտություն։ Ծիսամատյանի միջոցով սերունդներին են փոխանցվել եկեղեցական կյանքի կարգավորումները, հոգևոր արարողությունների լեզվական ձևերը և քրիստոնեական պաշտամունքի ազգային առանձնահատկությունները։ Գրական և լեզվական տեսանկյունից աշխատությունը ներկայացնում է հայ եկեղեցական մատենագրության ավանդական ոճը՝ հարուստ աղոթական արտահայտություններով, աստվածաշնչյան պատկերներով, կրոնական հասկացություններով և ծիսական տերմինաբանությամբ։ Այն կարևոր նշանակություն ունի նաև հայերենի եկեղեցական և գրական լեզվի պատմության ուսումնասիրության համար՝ պահպանելով հոգևոր խոսքի ձևավորման ու կիրառության առանձնահատկությունները։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը կապված է Կոստանդնուպոլսի հայկական տպագրական կյանքի և հայ եկեղեցական գրականության տարածման հետ։ Կոստանդնուպոլիսը երկար ժամանակ եղել է հայ մշակույթի, կրթության, գրահրատարակչության և հոգևոր կյանքի կարևոր կենտրոններից մեկը, որտեղ տպագրված կրոնական գրքերը նպաստել են եկեղեցական ավանդությունների պահպանմանն ու տարբեր համայնքներում դրանց տարածմանը։ Պողոս Արապյան Ապուչեխցու տպագրական գործունեությունը նույնպես կարևոր տեղ ունի հայ գրատպության պատմության մեջ՝ կապված հայերեն գրքի հրատարակման և տարածման զարգացման հետ։ Այս հրատարակությունը արժեքավոր է Հայ Առաքելական Եկեղեցու ծիսակարգի, հայ աստվածաբանության, եկեղեցական պատմության, աղոթական գրականության, հայերեն գրավոր լեզվի և XIX դարի հայկական տպագրական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել հոգևորականներին, աստվածաբաններին, հայագետներին, մատենագետներին և բոլոր նրանց, ովքեր ուսումնասիրում են հայոց եկեղեցական արարողությունների պատմությունը, քրիստոնեական պաշտամունքի առանձնահատկություններն ու հայ հոգևոր ժառանգության պահպանման ավանդույթները։

    Updated: 2026-11-11
    Մաշտոց
    Online

    Literature

    Զուր հույսեր

    «Զուր հույսեր» վերնագիրը մատնանշում է հույսերի, սպասումների և իրականության միջև հնարավոր հակասությունների թեման՝ այնպիսի խնդիր, որը հաճախ հանդիպում է գեղարվեստական գրականության մեջ։ Հույսը մարդու ներաշխարհի կարևոր բաղադրիչներից է․ այն կապված է ապագայի ակնկալիքների, անձնական նպատակների, ցանկությունների և կյանքի ընթացքի վերաբերյալ պատկերացումների հետ։ Երբ սպասումները չեն իրականանում, առաջանում են հիասթափության, կորստի, ինքնաճանաչման և կյանքի հանգամանքների վերագնահատման հարցեր, որոնք կարող են դառնալ գրական ստեղծագործության գաղափարական առանցքը։ Այս վերնագրով գիրքը կարելի է դիտարկել որպես մարդկային ապրումների և ակնկալիքների թեմային առնչվող գեղարվեստական երկ, սակայն միայն վերնագրից հնարավոր չէ հաստատել դրա սյուժեի կամ կերպարների առանձնահատկությունները։ 19-րդ դարի հայ գրականության մեջ անձնական զգացմունքների, հասարակական պայմանների և անհատի կյանքի դժվարությունների պատկերումը կարևոր տեղ էր զբաղեցնում՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով խորհելու մարդկային հարաբերությունների և հասարակության մեջ մարդու դիրքի մասին։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գեղարվեստական գրականության պատմության, ժամանակաշրջանի ընթերցանության մշակույթի և հայերեն տպագիր գրքի զարգացման ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետներին, մատենագետներին և 19-րդ դարի հայ մշակութային կյանքի ուսումնասիրությամբ զբաղվողներին։

    Updated: 2026-10-28
    Զուր հույսեր
    Online

    Chemistry

    Սերպենտիններից ստացված ամորֆ սիլիկահողի կառուցվածքային առանձնահատկությունների ազդեցությունը β-վոլաստոնիտի սինթեզի պայմանների և ելքի վրա

    Աշխատությունը նվիրված է սերպենտինային հումքի վերամշակմամբ ստացված ամորֆ սիլիկահողի կառուցվածքային և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ազդեցության ուսումնասիրությանը կալցիումի սիլիկատային նյութի ձևավորման գործընթացի վրա։ Հետազոտության կենտրոնում ամորֆ սիլիկահողի կառուցվածքային վիճակի, մասնիկների առանձնահատկությունների, ակտիվ մակերևույթի և քիմիական ռեակտիվության միջև կապն է՝ դիտարկելով, թե այդ գործոններն ինչպես կարող են պայմանավորել նպատակային բյուրեղային փուլի առաջացումը և վերջնական նյութի ստացման արդյունավետությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սկզբնական սիլիկահողի ամորֆության աստիճանին և կառուցվածքային անհամասեռությանը, քանի որ դրանք կարող են նշանակալի ազդեցություն ունենալ պինդֆազ փոխազդեցությունների ընթացքի, նոր բյուրեղային կառուցվածքների առաջացման և փուլային փոխակերպումների վրա։ Քննվում է սերպենտինային հումքի նախնական վերամշակման արդյունքում ձևավորված սիլիցիում պարունակող նյութի կառուցվածքի և հետագա փոխակերպումների միջև փոխկապակցվածությունը։ Նյութի հատկությունների գնահատման համար կարևոր նշանակություն ունեն կառուցվածքային և ֆիզիկաքիմիական հետազոտությունների մեթոդները, որոնց միջոցով հնարավոր է տարբերակել ամորֆ և բյուրեղային բաղադրիչները, ուսումնասիրել փուլային կազմի փոփոխությունները և հետևել նպատակային միացության ձևավորմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող է դիտարկվել նաև սկզբնական հումքի բաղադրության և ուղեկցող հանքային բաղադրիչների ազդեցությունը վերջնական արդյունքի վրա, քանի որ բնական հումքի անհամասեռությունը կարող է փոփոխել փոխազդեցությունների ընթացքը և ստացվող նյութի հատկությունները։ Առանձին նշանակություն ունի նպատակային բյուրեղային փուլի ստացման արդյունավետության գնահատումը՝ կառուցվածքային գործոնների հետ համադրությամբ, ինչը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե սկզբնական նյութի որ հատկանիշներն են առավել էական վերջնական արտադրանքի ձևավորման համար։ Աշխատությունն ունի նաև նյութագիտական նշանակություն, քանի որ վոլաստոնիտային նյութերը հետաքրքրություն են ներկայացնում կերամիկական, կոմպոզիտային և այլ անօրգանական նյութերի մշակման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է անօրգանական քիմիայի, հանքային հումքի վերամշակման, նյութագիտության և ֆիզիկաքիմիական վերլուծության մոտեցումները՝ բնական սիլիկատային հումքից ստացված ամորֆ նյութերի կառուցվածքի և դրանց հետագա փուլային փոխակերպումների միջև կապերը բացահայտելու նպատակով։

    Updated: 2026-09-24
    Սերպենտիններից ստացված ամորֆ սիլիկահողի կառուցվածքային առանձնահատկությունների ազդեցությունը β-վոլաստոնիտի սինթեզի պայմանների և ելքի վրա
    Online

    Culture

    Նոր գրականություն կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ցանկ

    Մատենագիտական բնույթի այս հրատարակությունը նախատեսված է մշակույթի և արվեստի տարբեր բնագավառներին վերաբերող նոր հրատարակությունների ու հրապարակումների մասին համակարգված տեղեկատվություն տրամադրելու համար։ Ցանկում ընդգրկվում են մշակութային գործունեությանը, մշակութային-լուսավորական աշխատանքներին, թանգարանագիտությանը, պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանությանը, արվեստի տարբեր ճյուղերին, գրադարանագիտությանը և մատենագիտությանը վերաբերող նյութեր։ Ներկայացվում են գրքեր, պարբերական մամուլի հոդվածներ և մասնագիտական այլ հրապարակումներ՝ դասակարգված համապատասխան մատենագիտական սկզբունքներով։ Հրատարակության կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս արագ կողմնորոշվելու տվյալ ժամանակաշրջանի մասնագիտական գրականության հոսքում և գտնելու անհրաժեշտ աղբյուրները ըստ թեմատիկ ուղղությունների։ Այն միաժամանակ պատկերացում է տալիս մշակույթի և արվեստի ոլորտներում իրականացվող ուսումնասիրությունների, հրատարակչական գործունեության և մասնագիտական հետաքրքրությունների շրջանակի մասին։ Մատենագիտական նյութերի համակարգված ներկայացումը նպաստում է տեղեկատվական որոնման, հետազոտական աշխատանքի և գրադարանային սպասարկման արդյունավետ կազմակերպմանը։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել գրադարանավարների, մատենագետների, արվեստաբանների, մշակութաբանների, դասախոսների, ուսանողների և մշակույթի ու արվեստի տարբեր ոլորտներով զբաղվող հետազոտողների համար։

    Updated: 2026-11-02
    Նոր գրականություն կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ցանկ