Резолюции Первой Всекрымской армянской беспартийной конференции ( 23 - 26 января 1926 г. )

Lեզվաբանություն

Գիտական աշխատանքը նվիրված է արդի արևելահայերենում նորաբանությունների առաջացման, տարածման և զարգացման գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ 20-րդ դարի 90-ական թվականներից սկսած։ Այս ժամանակաշրջանը հայոց լեզվի համար առանձնահատուկ կարևորություն ունի, քանի որ Հայաստանի անկախացումից հետո հասարակական, քաղաքական, տնտեսական, գիտատեխնիկական և մշակութային կյանքի արագ փոփոխությունները զգալիորեն ընդլայնեցին նոր բառերի և արտահայտությունների առաջացման անհրաժեշտությունը։ Աշխատանքի հիմնական նպատակն է բացահայտել ժամանակակից արևելահայերենի նորաբանությունների իմաստային և կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ինչպես նաև պարզել այն լեզվական և արտալեզվական գործոնները, որոնք պայմանավորում են դրանց ձևավորումն ու գործածությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակում նորաբանությունները կարող են դիտարկվել ոչ միայն որպես նոր ստեղծված բառեր, այլև որպես նախկինում գոյություն ունեցող բառերի նոր իմաստներ, նոր բառակապակցություններ և լեզվական միավորներ, որոնք ժամանակակից խոսքում ձեռք են բերել նոր գործառույթ կամ տարածում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նորաբանությունների իմաստային դասակարգմանը։ Դրանք կարող են արտահայտել նոր առարկաներ, երևույթներ, մասնագիտություններ, տեխնոլոգիաներ, հասարակական հարաբերություններ և մշակութային իրողություններ, ինչպես նաև արդեն հայտնի հասկացությունների նոր իմաստային նրբերանգներ։ Այս գործընթացում առանձնահատուկ դեր են ունեցել տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, համացանցի, զանգվածային լրատվության միջոցների, բիզնեսի, քաղաքականության և հասարակական կյանքի զարգացումները։ Կառուցվածքային տեսանկյունից աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նոր բառերի կազմության հիմնական եղանակներին՝ ածանցմանը, բարդությանը, հապավմանը, բառաբարդմանը, փոխառությանը, պատճենմանը և այլ բառակազմական գործընթացներին։ Կարևոր է նաև օտարալեզու բառերի և միջազգային տերմինաբանության ազդեցության ուսումնասիրությունը, քանի որ հատկապես տեխնոլոգիական և մասնագիտական ոլորտներում բազմաթիվ նոր հասկացություններ հայերեն են ներթափանցել այլ լեզուներից կամ դրանց հիման վրա ստեղծվել են հայերեն համարժեքներ։ Նորաբանությունների ուսումնասիրության ժամանակ էական նշանակություն ունի նաև լեզվի ներքին հնարավորությունների և արտաքին ազդեցությունների փոխհարաբերությունը։ Մի դեպքում նոր հասկացությունը կարող է արտահայտվել հայերենի բառակազմական միջոցներով, իսկ մեկ այլ դեպքում՝ փոխառվել պատրաստի ձևով և աստիճանաբար հարմարվել հայերենի հնչյունական, ձևաբանական կամ իմաստային համակարգին։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել նաև նորաբանությունների կենսունակությունը․ դրանց մի մասը արագորեն տարածվում և դառնում է ընդհանուր գործածական, մյուսները մնում են սահմանափակված որոշակի մասնագիտական կամ սոցիալական խմբերում, իսկ որոշ նորաստեղծ բառեր ժամանակի ընթացքում դուրս են մղվում գործածությունից։ Այս գործընթացը ցույց է տալիս, որ լեզվի բառապաշարը մշտապես շարժուն համակարգ է, որն արձագանքում է հասարակության փոփոխություններին։ Հետազոտության կարևոր կողմերից է նաև նորաբանությունների գործածության ուսումնասիրությունը մամուլում, լրատվական կայքերում, սոցիալական հաղորդակցության հարթակներում, գեղարվեստական գրականության մեջ և առօրյա խոսքում։ Այդպիսի նյութը հնարավորություն է տալիս հասկանալու ոչ միայն նոր բառերի կառուցվածքը, այլև դրանց իրական տարածվածությունն ու գործառական առանձնահատկությունները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ժամանակակից արևելահայերենի բառապաշարը դիտարկում է որպես արագ զարգացող համակարգ, որտեղ նորաբանությունների առաջացումը արտացոլում է Հայաստանի հասարակական և մշակութային կյանքի փոփոխությունները։ Թեման կարևոր է ինչպես հայերենի բառագիտության և բառակազմության տեսական ուսումնասիրության, այնպես էլ լեզվի զարգացման արդի միտումների բացահայտման համար, քանի որ նորաբանությունների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու արևելահայերենի ճկունությունը, նոր հասկացություններ արտահայտելու ներուժը և ժամանակակից հաղորդակցական պահանջներին հարմարվելու կարողությունը։

Աշխարհագրություն

Այս աշխատությունը նվիրված է «ռուսական Հայաստանի» պատմաաշխարհագրական տարածքներում գտնվող աղակալված նստվածքների (սոլոնչակային և սոլոնեցային հողերի) էկոհամակարգերի բուսական և կենդանական աշխարհի համալիր ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով այդ յուրահատուկ միջավայրերի ձևավորման պայմանները, կենսաբանական առանձնահատկությունները և էկոլոգիական նշանակությունը։ Աշխատության մեջ մանրամասն ներկայացվում է, թե ինչպես են բարձր աղայնությունը, խոնավության պակասը, կլիմայական խիստ տատանումները և հողային կառուցվածքի առանձնահատկությունները ձևավորում հատուկ կենսամիջավայր, որտեղ կարողանում են գոյատևել միայն հարմարեցված տեսակներ՝ հիմնականում հալոֆիտ բույսեր և էքստրեմոֆիլ կենդանական օրգանիզմներ։ Բուսական աշխարհի նկարագրության մեջ առանձնացվում են աղադիմացկուն բույսերի խմբերը, որոնք ունեն հատուկ ֆիզիոլոգիական մեխանիզմներ՝ աղի արտազատում, ջրի պահպանման բարձր կարողություն և կարճ վեգետացիոն շրջան, ինչի շնորհիվ դրանք կարողանում են գոյատևել բարձր աղայնության պայմաններում։ Նշվում է նաև բուսական ծածկույթի սեզոնային փոփոխականությունը, երբ որոշ տարիներին կամ եղանակներին աղակալված տարածքները կարող են ժամանակավորապես ծածկվել էֆեմերային բուսականությամբ, որը արագ ավարտում է իր կենսական ցիկլը։ Կենդանական աշխարհի բաժնում ընդգծվում է տեսակների սահմանափակ բազմազանությունը, սակայն բարձր հարմարվողականությունը, ներառյալ միջատների, սարդակերպերի և մանր ողնաշարավորների խմբերը, որոնք կարողանում են դիմակայել չորությանն ու աղային ճնշմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև սողունների և կրծողների դերին, որոնք օգտագործում են այս տարածքները որպես սննդային և ժամանակավոր կենսատարածք, ինչպես նաև թռչունների միգրացիոն վարքագծին, երբ աղակալված լանդշաֆտները ծառայում են որպես կանգառային գոտիներ։ Աշխատությունը նաև քննարկում է մարդու տնտեսական գործունեության ազդեցությունը՝ ոռոգման համակարգերի զարգացումը, հողերի մելիորացիան և գյուղատնտեսական յուրացումը, որոնք զգալիորեն փոխել են բնական աղակալված էկոհամակարգերի կառուցվածքը և կրճատել դրանց տարածքը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է այս միջավայրերը որպես յուրահատուկ բնական լաբորատորիաներ, որտեղ կարելի է դիտարկել կենսաբանական հարմարվողականության և էկոլոգիական հավասարակշռության բարդ մեխանիզմները։

Այլ առարկաներ

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է տեխնիկական գիտությունների ոլորտում նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նախատեսված ուսանողների, գիտաշխատողների, դասախոսների և մասնագետների համար։ Ցանկում ներառված են մեքենաշինությանը, էլեկտրատեխնիկային, էլեկտրոնիկային, շինարարությանը, էներգետիկային, ավտոմատացման համակարգերին, տեղեկատվական տեխնոլոգիաներին և տեխնիկական գիտությունների այլ ուղղություններին վերաբերող հրատարակություններ, որոնք արտացոլում են գիտատեխնիկական առաջընթացի ժամանակակից միտումները և ոլորտի զարգացման արդի ուղղությունները։ Հրատարակությունը ծառայում է որպես տեղեկատվական աղբյուր, որը հնարավորություն է տալիս արագ ծանոթանալ նոր գրականությանը, ստանալ անհրաժեշտ մատենագիտական տվյալներ և ընտրել համապատասխան նյութեր ուսումնական, գիտահետազոտական և մասնագիտական գործունեության համար։ Այն նպաստում է տեխնիկական գիտելիքների տարածմանը, մասնագիտական իրազեկվածության բարձրացմանը և գիտատեխնիկական տեղեկատվության հասանելիության ապահովմանը։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության հյուսիս-արևելյան խաղողագործական գոտում ներմուծված եվրոպական խաղողի սորտերից բնական սեղանի գինիների պատրաստման տեխնոլոգիաների մշակմանը և գիտականորեն հիմնավորմանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է տարբեր եվրոպական սորտերի տեղական բնակլիմայական պայմաններին հարմարվողականության, խաղողի բերքի որակական ցուցանիշների և դրանցից ստացվող գինիների տեխնոլոգիական ու օրգանոլեպտիկ հատկությունների ուսումնասիրությունը։ Հյուսիս-արևելյան խաղողագործական գոտու բնական պայմանները՝ կլիման, հողային կազմը, բարձրությունը, ջերմաստիճանային ռեժիմը, տեղումների քանակը և վեգետացիոն շրջանի առանձնահատկությունները, կարող են էապես ազդել խաղողի հասունացման ընթացքի, շաքարների և օրգանական թթուների կուտակման, ինչպես նաև բուրավետ և ֆենոլային միացությունների ձևավորման վրա։ Այդ պատճառով ներմուծված սորտերի կիրառման դեպքում կարևոր է որոշել դրանց համապատասխանությունը տվյալ տարածաշրջանի պայմաններին և ընտրել գինու պատրաստման առավել արդյունավետ տեխնոլոգիական եղանակները։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել խաղողի բերքի ֆիզիկաքիմիական հիմնական ցուցանիշները՝ շաքարայնությունը, ընդհանուր թթվայնությունը, pH-ը, ֆենոլային միացությունների պարունակությունը և այլ տեխնոլոգիական նշանակություն ունեցող բնութագրեր։ Այս տվյալների հիման վրա հնարավոր է գնահատել հումքի պիտանիությունը բնական սեղանի գինու արտադրության համար և որոշել խաղողի հավաքման օպտիմալ ժամկետները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է խաղողի վերամշակման և խմորման տեխնոլոգիական փուլերի կատարելագործումը։ Կարող են ուսումնասիրվել խաղողի ճզմման, քաղվածքի առանձնացման, նախնական մշակման, խմորման պայմանների, ջերմաստիճանի, խմորասնկերի ընտրության և խմորման տևողության ազդեցությունները պատրաստի գինու որակի վրա։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել կարմիր և սպիտակ գինիների պատրաստման տեխնոլոգիական տարբերություններին, քանի որ դրանց արտադրության ընթացքում էականորեն տարբերվում են խաղողի կեղևի և հյութի փոխազդեցության, գունանյութերի ու ֆենոլային միացությունների արդյունահանման գործընթացները։ Հետազոտության արդյունքում կարող են մշակվել առանձին սորտերի համար առավել նպատակահարմար տեխնոլոգիական սխեմաներ, որոնք հնարավորություն կտան առավել արդյունավետ օգտագործել տվյալ տարածաշրջանում աճեցվող խաղողի հումքի ներուժը։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև պատրաստված գինիների որակի գնահատումը։ Ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշների հետ մեկտեղ կարող են ուսումնասիրվել գինու գույնը, թափանցիկությունը, բույրը, համը, հետհամը և ընդհանուր ներդաշնակությունը։ Օրգանոլեպտիկ գնահատման միջոցով հնարավոր է բացահայտել տարբեր սորտերից ստացված գինիների առանձնահատկությունները և որոշել այն տեխնոլոգիական պայմանները, որոնց դեպքում ձևավորվում են առավել բարձր որակական հատկություններ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև գինու կայունության և պահպանման հարցերին՝ ուսումնասիրելով պահման ընթացքում ֆիզիկաքիմիական և զգայական ցուցանիշների փոփոխությունները։ Սա կարևոր է ստացված արտադրանքի պահպանման ժամկետների և սպառողական որակի ապահովման տեսանկյունից։ Ներմուծված եվրոպական սորտերի տեղական արտադրության մեջ կիրառումը կարող է նպաստել խաղողագործության սորտային կազմի ընդլայնմանը և տարածաշրջանի գինեգործական ներուժի արդյունավետ օգտագործմանը։ Միաժամանակ նոր սորտերի մշակումը պահանջում է ոչ միայն դրանց ագրոտեխնիկական հարմարվողականության, այլև վերջնական արտադրանքի որակի և շուկայական պահանջներին համապատասխանության գնահատում։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կայանում է տեղական պայմանների համար հարմարեցված գինու արտադրության տեխնոլոգիաների մշակման մեջ, որոնք կարող են կիրառվել գինեգործական տնտեսություններում և վերամշակող ձեռնարկություններում։ Այդ տեխնոլոգիաների կիրառումը կարող է նպաստել բարձրորակ բնական սեղանի գինիների արտադրությանը, հումքի արդյունավետ օգտագործմանը և տարածաշրջանային գինեգործության զարգացմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել խաղողագործներին, գինեգործներին, սննդի տեխնոլոգներին, գյուղատնտեսության մասնագետներին, կենսաքիմիկոսներին և գինու որակի գնահատմամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է խաղողի սորտային, ագրոկենսաբանական և տեխնոլոգիական առանձնահատկությունների հետազոտությունը՝ նպատակ ունենալով հյուսիս-արևելյան Հայաստանի պայմաններում ներմուծված եվրոպական սորտերի հումքից ստանալ որակյալ բնական սեղանի գինիներ և գիտականորեն հիմնավորել դրանց արտադրության առավել արդյունավետ տեխնոլոգիական եղանակները։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանում մարդու իրավունքների գաղափարի տեսական հիմքերի, պատմական զարգացման և իրավական ամրագրման ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է մարդու իրավունքների էության, դրանց դասակարգման, պետության և անհատի փոխհարաբերությունների, իրավունքների պաշտպանության իրավական երաշխիքների և հայկական պետականության տարբեր փուլերում իրավական մտածողության զարգացման վրա։ Մարդու իրավունքները դիտարկվում են որպես իրավական պետության և հասարակական հարաբերությունների կազմակերպման հիմնարար սկզբունքներից մեկը, իսկ մարդու արժանապատվությունը՝ որպես հիմնական իրավունքների ու ազատությունների գաղափարական և իրավական հիմք։ Ուսումնասիրության տեսական հատվածում քննության են առնվում բնական և դրական իրավունքի վերաբերյալ մոտեցումները, մարդու իրավունքների համընդհանուր բնույթը, դրանց անօտարելիության, հավասարության և իրավական պաշտպանության սկզբունքները։ Կարևորվում է «մարդու իրավունքներ», «քաղաքացու իրավունքներ», «ազատություններ» և «իրավական երաշխիքներ» հասկացությունների հարաբերակցության պարզաբանումը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում անձնական, քաղաքական, սոցիալական, տնտեսական և մշակութային իրավունքների առանձնահատկություններին և դրանց փոխկապակցվածությանը։ Մարդու իրավունքների համակարգը ներկայացվում է որպես ամբողջություն, որի տարբեր բաղադրիչների արդյունավետ իրականացումը կախված է ինչպես օրենսդրական կարգավորումից, այնպես էլ համապատասխան պետական և հասարակական ինստիտուտների գործունեությունից։ Պատմական տեսանկյունից ուսումնասիրվում է Հայաստանում մարդու ազատության, արժանապատվության, արդարության և իրավական պաշտպանության վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորումը։ Դիտարկվում են հայկական իրավական և հասարակական մտքի տարբեր փուլերը՝ ցույց տալու համար, թե ինչպես են ժամանակի ընթացքում փոփոխվել անհատի իրավական կարգավիճակի, իշխանության սահմանափակման, արդարադատության և հասարակական պարտականությունների վերաբերյալ պատկերացումները։ Հին և միջնադարյան իրավական ավանդույթները կարող են քննության առնվել ոչ թե ժամանակակից մարդու իրավունքների համակարգի ուղղակի համարժեքների, այլ հետագա իրավական մշակույթի ձևավորման պատմական նախադրյալների տեսանկյունից։ Կարևորվում է նաև նոր ժամանակաշրջանի հայ հասարակական-քաղաքական և իրավական միտքը, որի շրջանակում աստիճանաբար ավելի մեծ նշանակություն են ստացել անձի ազատության, իրավահավասարության, կրթության, սեփականության, հասարակական մասնակցության և իրավական պաշտպանության խնդիրները։ Առանձին տեղ է հատկացվում հայկական պետականության վերականգնման տարբեր փուլերին և մարդու իրավունքների իրավական կարգավիճակի փոփոխություններին։ Քննության է առնվում Հայաստանի Առաջին Հանրապետության ժամանակաշրջանի պետական և իրավական համակարգի ձևավորումը, ինչպես նաև խորհրդային ժամանակաշրջանում իրավունքների և ազատությունների սահմանադրական ամրագրման ու դրանց իրականացման առանձնահատկությունները։ Խորհրդային իրավական համակարգը վերլուծվում է իր պատմական և ինստիտուցիոնալ միջավայրում՝ տարբերակելով իրավական փաստաթղթերում ամրագրված իրավունքներն ու դրանց գործնական իրականացման մեխանիզմները։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում անկախ պետականության վերականգնումից հետո մարդու իրավունքների պաշտպանության նոր համակարգի ձևավորմանը։ Անկախ Հայաստանի իրավական զարգացման պայմաններում մարդու իրավունքների խնդիրը կապվում է ժողովրդավարական պետական համակարգի, սահմանադրական կարգի, իշխանությունների բաժանման, դատական պաշտպանության և միջազգային իրավական չափանիշների հետ։ 1995 թվականի Սահմանադրությունը և հետագա սահմանադրական փոփոխությունները կարևոր փուլեր են մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքների ու ազատությունների իրավական կարգավորման զարգացման մեջ։ Ժամանակակից սահմանադրական համակարգում մարդը ճանաչվում է բարձրագույն արժեք, իսկ մարդու անօտարելի արժանապատվությունը՝ նրա իրավունքների և ազատությունների անքակտելի հիմք։ Հանրային իշխանության համար դրանց հարգումն ու պաշտպանությունը սահմանվում են որպես պարտականություն։ Քննության են առնվում կյանքի, անձնական ազատության, ֆիզիկական և հոգեկան անձեռնմխելիության, անձնական և ընտանեկան կյանքի, սեփականության, կրթության, կարծիքի արտահայտման, մտքի, խղճի և կրոնի ազատության, ազատ տեղաշարժի, միավորումների և այլ հիմնական իրավունքների իրավական հիմքերը։ Միաժամանակ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ որոշ իրավունքներ կարող են օրենքով սահմանված պայմաններում ենթարկվել սահմանափակումների։ Այդ համատեքստում կարևորվում են օրինականության, որոշակիության, անհրաժեշտության և համաչափության սկզբունքները, որոնք նախատեսված են անհատի իրավունքների նկատմամբ պետական միջամտությունը իրավական սահմաններում պահելու համար։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում իրավունքների դատական պաշտպանության խնդրին։ Իրավունքների իրավական ամրագրումը լիարժեք նշանակություն է ստանում այն դեպքում, երբ անձն ունի դրանց խախտման դեպքում արդյունավետ պաշտպանության միջոցներից օգտվելու հնարավորություն։ Այդ պատճառով քննության են առնվում դատարանների, սահմանադրական արդարադատության և իրավական պաշտպանության այլ մեխանիզմների գործառույթները։ Դիտարկվում են արդար դատաքննության, արդյունավետ իրավական պաշտպանության, իրավական որոշակիության և օրենքի առջև հավասարության սկզբունքները՝ որպես մարդու իրավունքների պաշտպանության համակարգի կարևոր տարրեր։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև Մարդու իրավունքների պաշտպանի ինստիտուտի ձևավորմանն ու զարգացմանը։ Հայաստանում մարդու իրավունքների պաշտպանության մասնագիտացված պետական ինստիտուցիոնալ համակարգի ձևավորման քայլերը սկսվել են դեռևս 1990-ականներին, իսկ հետագա սահմանադրական զարգացումների արդյունքում Մարդու իրավունքների պաշտպանը ստացել է սահմանադրական կարգավիճակ։ Ուսումնասիրվում է այդ ինստիտուտի նշանակությունը պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների գործունեության նկատմամբ մարդու իրավունքների պահպանման տեսանկյունից վերահսկողության, խախտված իրավունքների վերականգնմանը նպաստելու և օրենսդրության կատարելագործման հարցերում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ներպետական և միջազգային իրավունքի փոխհարաբերությունը։ Հայաստանի կողմից մարդու իրավունքներին վերաբերող միջազգային պայմանագրերի ընդունումը և համապատասխան միջազգային համակարգերին մասնակցությունը նպաստել են ազգային իրավական համակարգի զարգացմանը։ Ժամանակակից սահմանադրական կարգավորումը նախատեսում է, որ հիմնական իրավունքների վերաբերյալ դրույթները մեկնաբանելիս հաշվի է առնվում Հայաստանի վավերացրած մարդու իրավունքների միջազգային պայմանագրերի հիման վրա գործող մարմինների պրակտիկան։ Այս հանգամանքը հնարավորություն է տալիս մարդու իրավունքների ազգային համակարգը դիտարկել միջազգային իրավական զարգացումների հետ փոխկապակցվածության մեջ։ Առանձին ուսումնասիրության առարկա են հավասարության և խտրականության արգելքի սկզբունքները։ Քննության է առնվում իրավական հավասարության նշանակությունը ժողովրդավարական հասարակությունում և այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով պետությունը պետք է ապահովի իրավունքների արդյունավետ իրականացումը տարբեր խմբերի համար։ Այս համատեքստում կարող են դիտարկվել նաև երեխաների, կանանց, հաշմանդամություն ունեցող անձանց, ազգային փոքրամասնությունների և այլ խմբերի իրավունքների պաշտպանության իրավական առանձնահատկությունները՝ մարդու իրավունքների ընդհանուր սկզբունքների շրջանակում։ Կարևորվում է սոցիալական և տնտեսական իրավունքների ուսումնասիրությունը։ Կրթության, աշխատանքի, սոցիալական ապահովության, առողջության պահպանման և արժանապատիվ կենսապայմանների հետ կապված իրավական խնդիրները դիտարկվում են պետության սոցիալական գործառույթների համատեքստում։ Վերլուծվում է այն հարցը, թե ինչպես են սահմանադրական և օրենսդրական երաշխիքները փոխկապակցվում պետության տնտեսական հնարավորությունների, հանրային քաղաքականության և համապատասխան հաստատությունների գործունեության հետ։ Ուսումնասիրության մեջ կարող է առանձնացվել նաև իրավունքների և պարտականությունների փոխհարաբերության խնդիրը։ Անհատի ազատությունը ժողովրդավարական իրավակարգում դիտարկվում է մյուս անձանց իրավունքների և օրինական շահերի հարգման հետ միասին։ Այդ պատճառով մարդու իրավունքների տեսությունը ներառում է ոչ միայն պետության կողմից անհատի ազատության պաշտպանության, այլև տարբեր իրավունքների միջև հնարավոր հակասությունների հավասարակշռման հարցերը։ Հատուկ նշանակություն է տրվում իրավական պետության սկզբունքին, քանի որ մարդու իրավունքների իրական պաշտպանությունը պայմանավորված է օրենքի գերակայությամբ, անկախ և արդյունավետ դատական համակարգով, պետական մարմինների հաշվետվողականությամբ և իշխանության կամայական միջամտության սահմանափակմամբ։ Իրավական պետության զարգացումը դիտարկվում է որպես շարունակական գործընթաց, որի ընթացքում իրավական նորմերը, պետական հաստատությունները և իրավական մշակույթը պետք է փոխադարձաբար լրացնեն միմյանց։ Պատմական և տեսական մոտեցումների համադրումը հնարավորություն է տալիս ցույց տալ, որ մարդու իրավունքների համակարգը ձևավորվում է ոչ միայն սահմանադրական դրույթների ընդունմամբ, այլև հասարակության իրավական գիտակցության, պետական ինստիտուտների զարգացման, դատական պրակտիկայի և միջազգային իրավական փոխազդեցությունների միջոցով։ Այդ պատճառով առանձնացվում է իրավական կրթության և մարդու իրավունքների մշակույթի նշանակությունը։ Քաղաքացիների կողմից սեփական իրավունքների և դրանց պաշտպանության մեխանիզմների իմացությունը կարող է նպաստել իրավական պաշտպանության միջոցների առավել արդյունավետ կիրառմանը և հանրային իշխանության նկատմամբ իրավական վերահսկողության ամրապնդմանը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է Հայաստանում մարդու իրավունքների գաղափարի զարգացման պատմական և իրավատեսական հիմքերի միասնական ուսումնասիրությամբ։ Այն հնարավորություն է տալիս համադրել հայկական իրավական ավանդույթը, պետականության տարբեր ժամանակաշրջանների փորձը, սահմանադրական զարգացումները և մարդու իրավունքների միջազգային չափանիշների ազդեցությունը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել մարդու իրավունքների, սահմանադրական իրավունքի, պետության և իրավունքի տեսության, իրավական պատմության և միջազգային իրավունքի ոլորտների հետազոտողների, իրավաբանների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Պատմություն

Այս աշխատությունը նվիրված է Պուբլիոս Լենտուլոսի՝ Հիսուս Քրիստոսի մասին Հռոմի սենատին ուղղված հայտնի ուղերձի հետ առնչվող նորահայտ հայկական տեքստային նյութի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գտնվում է այդ գրության հայկական տարբերակը կամ դրան հարակից նյութը, որի լեզվական, բովանդակային, պատմական և ձեռագրագիտական առանձնահատկությունների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս նոր տեսանկյունից դիտարկել վաղքրիստոնեական գրականության տարածման և վերարտադրության գործընթացները։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում Պուբլիոս Լենտուլոսին վերագրվող ուղերձի պատմությանը, դրա հեղինակության և իսկության վերաբերյալ գիտական քննարկումներին, ինչպես նաև այն հարցին, թե ինչպիսի տեղ է զբաղեցրել այդ ավանդությունը քրիստոնեական պատմագրության և գրականության մեջ։ Հայկական նյութի ուսումնասիրությունը կատարվում է համեմատական մոտեցմամբ՝ հաշվի առնելով այլ լեզուներով պահպանված տարբերակների և հարակից ավանդությունների առանձնահատկությունները։ Առանձին կարևորություն է տրվում տեքստի լեզվական կառուցվածքին, բառապաշարին, թարգմանական կամ վերամշակման հնարավոր հետքերին և այն առանձնահատկություններին, որոնք կարող են վկայել դրա ձևավորման ու փոխանցման պատմության մասին։ Աշխատությունը նաև անդրադառնում է հայկական ձեռագրական և թարգմանական ավանդույթին՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող էին քրիստոնեական տարբեր գրություններ, պատմություններ և ապոկրիֆ կամ կիսապատմական բնույթի նյութեր ներթափանցել հայկական մտավոր և կրոնական միջավայր։ Նորահայտ նյութի ուսումնասիրությունը կարող է նշանակություն ունենալ ոչ միայն տվյալ գրության պատմության, այլև հայ միջնադարյան գրականության, հայագիտության, վաղքրիստոնեական աղբյուրագիտության և տեքստաբանության համար։ Հեղինակը ձգտում է առանձնացնել պատմական փաստերը հետագա ավանդական կամ լեգենդային շերտերից՝ ուշադրություն դարձնելով աղբյուրների համադրությանը և տեքստի գիտական քննությանը։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում պատմաբանների, հայագետների, ձեռագրագետների, աստվածաբանների և քրիստոնեական գրականության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար, քանի որ նորահայտ հայկական նյութը հնարավորություն է տալիս լրացուցիչ տվյալների միջոցով ուսումնասիրելու Հիսուս Քրիստոսի մասին վաղ քրիստոնեական գրությունների շրջանառությունը, դրանց տարբերակների փոխհարաբերությունները և հայկական մշակութային միջավայրում դրանց ընկալման առանձնահատկությունները։