Шерстная продуктивность, качество шерсти овец армянской полугрубошерстной породы пути их улучшения

Կենսաբանություն

Ուսումնասիրությունը նվիրված է Դեբեդ գետի և նրա ջրահավաք ավազանի էկոլոգիական վիճակի համալիր գնահատմանը, ինչպես նաև տարածքի կայուն զարգացման հնարավորությունների բացահայտմանը։ Դեբեդի ավազանը Հայաստանի հյուսիսային կարևորագույն ջրային համակարգերից է, որն առանձնանում է բազմազան բնական պայմաններով, հարուստ կենսաբազմազանությամբ և տնտեսական գործունեության տարբեր ձևերով։ Գետի և դրա վտակների ջրերը կարևոր նշանակություն ունեն բնակչության, գյուղատնտեսության, արդյունաբերության և այլ ոլորտների համար, ուստի դրանց որակի և քանակական վիճակի պահպանությունը տարածաշրջանի բնապահպանական անվտանգության կարևոր բաղադրիչ է։ Աշխատության հիմնական նպատակն է ուսումնասիրել Դեբեդ գետի ջրային համակարգի բնական առանձնահատկությունները, գնահատել ջրի որակը, բացահայտել էկոլոգիական խնդիրների առաջացման հիմնական պատճառները և որոշել այնպիսի զարգացման ուղղություններ, որոնք թույլ կտան համատեղել տնտեսական գործունեությունը բնական միջավայրի պահպանության հետ։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են գետի ջրահավաք ավազանի աշխարհագրական դիրքը, ռելիեֆը, կլիմայական պայմանները, ջրային ռեժիմը, գետային ցանցը, հողաբուսական ծածկույթը և բնական լանդշաֆտների առանձնահատկությունները։ Այս գործոնների ամբողջությունը ձևավորում է գետի հոսքի և ջրային էկոհամակարգերի բնական պայմանները, իսկ դրանց փոփոխությունները կարող են անդրադառնալ ջրային ռեսուրսների որակի և կայունության վրա։ Ուսումնասիրության առանցքային ուղղություններից մեկը Դեբեդի ջրի էկոլոգիական որակի գնահատումն է։ Այդ նպատակով կարող են դիտարկվել ջրի ֆիզիկական, քիմիական և կենսաբանական ցուցանիշները, որոնց համադրումը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել ջրային էկոհամակարգի վիճակի մասին։ Ջրի ջերմաստիճանը, թթվայնությունը, լուծված թթվածնի քանակը, հանքայնացումը, կախված նյութերի պարունակությունը, կենսածին տարրերը և տարբեր քիմիական միացությունների առկայությունը կարևոր ցուցանիշներ են ջրի որակի գնահատման համար։ Միաժամանակ ջրային օրգանիզմների բազմազանության և տարածվածության ուսումնասիրությունը կարող է լրացուցիչ տեղեկատվություն տրամադրել գետի էկոլոգիական վիճակի վերաբերյալ։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչն է Դեբեդ գետի և նրա ավազանի վրա մարդածին ազդեցության գնահատումը։ Տարածքում իրականացվող արդյունաբերական, հանքարդյունաբերական, գյուղատնտեսական և բնակավայրերի հետ կապված գործունեությունը տարբեր չափերով ազդում է բնական միջավայրի վրա։ Կենցաղային և արտադրական կեղտաջրերը, թափոնները, գյուղատնտեսական հոսքերը և արդյունաբերական արտանետումների հետևանքով առաջացող աղտոտիչները կարող են հայտնվել ջրային համակարգում և բացասաբար անդրադառնալ ջրի որակի վրա։ Հետևաբար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել աղտոտման աղբյուրների տարածական բաշխումը, դրանց ազդեցության աստիճանը և ջրային միջավայրի նկատմամբ առաջացող ռիսկերը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի հանքարդյունաբերության ազդեցության ուսումնասիրությունը։ Հանքարդյունաբերական գործունեությունը կարող է կապված լինել ջրերի, հողերի և լանդշաֆտների վրա երկարատև ազդեցության հետ։ Հանքավայրերի շահագործման, թափոնների կուտակման և արտադրական գործընթացների հետևանքով առաջացող նյութերը որոշակի պայմաններում կարող են տեղափոխվել մակերևութային ջրեր։ Այդ պատճառով կարևոր է գնահատել հանքարդյունաբերական օբյեկտների ազդեցությունը և մշակել կանխարգելիչ ու վերականգնողական միջոցառումներ։ Գյուղատնտեսությունը ևս կարող է ազդեցություն ունենալ Դեբեդի ավազանի էկոլոգիական վիճակի վրա։ Հողերի մշակումը, պարարտանյութերի և բույսերի պաշտպանության միջոցների օգտագործումը, անասնապահությունը և ոռոգման գործընթացները կարող են փոխել բնական ջրային հոսքերի որակը։ Կայուն գյուղատնտեսության պայմաններում անհրաժեշտ է նվազեցնել ջրի կորուստները, կանխել հողի էրոզիան, արդյունավետ օգտագործել պարարտանյութերը և սահմանափակել աղտոտիչների ներթափանցումը գետային համակարգ։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում կենսաբազմազանության և գետային էկոհամակարգերի վիճակի ուսումնասիրությունը։ Գետի ջրի որակի փոփոխությունները կարող են ազդել ջրային բուսականության, կենդանական աշխարհի և հատկապես ջրային օրգանիզմների բնական կենսամիջավայրերի վրա։ Ափամերձ տարածքների փոփոխությունը, ջրի աղտոտումը, հոսքի ռեժիմի խախտումը և մարդու տնտեսական գործունեությունը կարող են հանգեցնել էկոհամակարգերի բնական հավասարակշռության խաթարման։ Հետևաբար Դեբեդի ավազանի էկոլոգիական գնահատումը պետք է ներառի ոչ միայն ջրի քիմիական կազմի, այլև կենդանի օրգանիզմների և բնական միջավայրերի վիճակի ուսումնասիրություն։ Աշխատության երկրորդ կարևոր ուղղությունը տարածքի կայուն զարգացման հեռանկարների վերլուծությունն է։ Կայուն զարգացումը ենթադրում է բնական ռեսուրսների այնպիսի օգտագործում, որը բավարարում է ներկա սերնդի տնտեսական և սոցիալական պահանջները՝ չվտանգելով ապագա սերունդների հնարավորությունները։ Դեբեդի ավազանի դեպքում անհրաժեշտ է ապահովել տնտեսական գործունեության և բնապահպանական պահանջների հավասարակշռություն՝ հատկապես ջրային ռեսուրսների օգտագործման, արդյունաբերության, գյուղատնտեսության և զբոսաշրջության ոլորտներում։ Ջրային ռեսուրսների ինտեգրված կառավարումը կարող է հանդիսանալ կայուն զարգացման կարևոր ուղղություն։ Այն ենթադրում է ջրային ռեսուրսների օգտագործման, պահպանության և վերականգնման միասնական մոտեցում, որի շրջանակում հաշվի են առնվում ինչպես տնտեսական պահանջները, այնպես էլ բնապահպանական սահմանափակումները։ Կարևոր են նաև կեղտաջրերի մաքրման համակարգերի բարելավումը, արդյունաբերական արտահոսքերի վերահսկումը, ջրօգտագործման արդյունավետության բարձրացումը և ջրային էկոհամակարգերի պարբերական մոնիթորինգը։ Էկոլոգիական մոնիթորինգի կատարելագործումը հնարավորություն է տալիս ժամանակին բացահայտել ջրի որակի փոփոխությունները և կանխել էկոլոգիական խնդիրների խորացումը։ Մշտական դիտարկումների միջոցով հնարավոր է գնահատել աղտոտվածության տարածական և ժամանակային փոփոխությունները, բացահայտել առավել խնդրահարույց հատվածները և գնահատել իրականացվող բնապահպանական միջոցառումների արդյունավետությունը։ Դեբեդի ավազանի կայուն զարգացման համար կարևոր նշանակություն կարող է ունենալ նաև բնական և մշակութային ներուժի արդյունավետ օգտագործումը։ Տարածքի լեռնային լանդշաֆտները, գետային համակարգերը, անտառային և բնական տարածքները, ինչպես նաև պատմամշակութային ժառանգությունը կարող են նպաստել էկոլոգիապես պատասխանատու զբոսաշրջության զարգացմանը։ Միաժամանակ զբոսաշրջային ենթակառուցվածքների ընդլայնումը պետք է իրականացվի բնապահպանական սահմանափակումների հաշվառմամբ՝ կանխելով թափոնների ավելացումը, ջրային ռեսուրսների գերբեռնվածությունը և բնական տարածքների վնասումը։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է նաև տեղական բնակչության մասնակցությունը բնապահպանական կառավարմանը։ Տարածքի կայուն զարգացումը հնարավոր է միայն այն դեպքում, երբ բնական ռեսուրսների օգտագործման և պահպանության գործընթացներում հաշվի են առնվում համայնքների սոցիալական ու տնտեսական շահերը։ Բնապահպանական իրազեկվածության բարձրացումը, պատասխանատու բնօգտագործման մշակույթի ձևավորումը և տեղական համայնքների ներգրավումը կարող են նպաստել բնապահպանական ծրագրերի արդյունավետ իրականացմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը Դեբեդ գետը և նրա ջրահավաք ավազանը դիտարկում է որպես միասնական բնական, տնտեսական և սոցիալական համակարգ։ Էկոլոգիական գնահատման միջոցով հնարավոր է բացահայտել ջրային ռեսուրսների վրա ազդող հիմնական բնական և մարդածին գործոնները, գնահատել դրանց հետևանքները և սահմանել բնապահպանական առաջնահերթությունները։ Միաժամանակ կայուն զարգացման հեռանկարների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ձևավորել այնպիսի մոտեցումներ, որոնք կապահովեն ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը, էկոհամակարգերի պահպանումը, տնտեսական գործունեության զարգացումը և տարածաշրջանի բնակչության կյանքի որակի բարելավումը՝ երկարաժամկետ հեռանկարում պահպանելով Դեբեդի ավազանի բնական ներուժը։

Աշխարհագրություն

Այս աշխատանքը նվիրված է Եգիպտոսի և Հայաստանի բյուրեղային հիմքի գրանիտոիդային մագմատիզմի համեմատական ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել երկու տարածաշրջանների երկրաբանական զարգացման ընդհանուր օրինաչափություններն ու տարբերությունները։ Հեղինակը վերլուծում է գրանիտոիդ ապարների ծագումը, քիմիական և հանքաբանական կազմը, առաջացման տեկտոնական պայմանները և դրանց տեղը երկրակեղևի էվոլյուցիոն գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մագմատիկ մարմինների տարիքային առանձնահատկություններին, մագմայի ձևավորման աղբյուրներին և բյուրեղացման պայմաններին, որոնք հնարավորություն են տալիս վերակազմել հնագույն երկրաբանական միջավայրերը։ Աշխատությունը համադրում է երկու տարածաշրջանների երկրաբանական տվյալները՝ ուսումնասիրելով գրանիտոիդ համալիրների կառուցվածքային դիրքը, դրանց կապը տեկտոնամագմատիկ ցիկլերի հետ և երկրակեղևի ձևավորման գործընթացներում ունեցած նշանակությունը։ Ներկայացվում են նաև պետրոգրաֆիական, երկրաքիմիական և իզոտոպային հետազոտությունների արդյունքները, որոնք օգտագործվում են ապարների գենեզիսի և զարգացման պատմության պարզաբանման համար։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է ֆոտո- և էլեկտրոնամիջուկային ռեակցիաների ուսումնասիրությանը մինչև 4.5 ԳէՎ էներգիաների տիրույթում՝ կիրառելով «deuteron» փորձարարական սարքավորումը։ Հեղինակը վերլուծում է բարձր էներգիաների ազդեցությամբ միջուկներում ընթացող փոխազդեցությունների մեխանիզմները, մասնիկների ծննդի գործընթացները և ռեակցիաների ելքային սպեկտրալ բնութագրերը։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են դեյտերոնի մասնակցությամբ միջուկային պրոցեսները, դրանց կինեմատիկան և ուժային փոխազդեցությունների առանձնահատկությունները բարձր էներգետիկ պայմաններում։ Գրքում ներկայացվում են փորձարարական տվյալներ, ստացված տարբեր թիրախային նյութերի վրա իրականացված չափումների արդյունքում, ինչպես նաև դրանց համեմատությունը տեսական մոդելների կանխատեսումների հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում դետեկտորային համակարգերի աշխատանքի սկզբունքներին, մասնիկների գրանցման մեթոդներին և տվյալների մշակման վիճակագրական մոտեցումներին։ Հեղինակը քննարկում է նաև միջուկային ուժերի կառուցվածքի, ռեզոնանսային վիճակների և քվարկ-գլյուոնային դինամիկայի հնարավոր դրսևորումները դիտարկվող էներգետիկ տիրույթում։ Աշխատությունը կարևոր ներդրում է բարձր էներգիաների միջուկային ֆիզիկայի փորձարարական հետազոտությունների ոլորտում՝ նպաստելով միջուկային փոխազդեցությունների խորքային մեխանիզմների ավելի լավ ըմբռնմանը։

Գրականություն

Մթնշաղի անուրջներ, Փշե պսակ ժողովածուն ներկայացնում է հայ նոր գրականության ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկի՝ Վահան Տերյանի վաղ շրջանի և հասուն ստեղծագործական փուլերի կարևոր գործերը՝ ընդգծելով նրա քնարական աշխարհի խորությունը, նրբանկատ զգացմունքայնությունը և սիմվոլիստական մտածողությունը։ Գրքում ընդգրկված «Մթնշաղի անուրջներ» շարքը արտացոլում է բանաստեղծի հոգևոր մելանխոլիան, երազային տրամադրությունները և ներաշխարհի բարդ զգացմունքային շարժումները, որտեղ բնությունը հաճախ հանդես է գալիս որպես մարդու հոգու վիճակների խորհրդանշական արտահայտություն։ «Փշե պսակ» բաժնում ավելի ընդգծված են տառապանքի, ցավի, միայնության և ճակատագրի թեմաները՝ ներկայացված խոր փիլիսոփայական և պատկերավոր լեզվով։ Տերյանի ստեղծագործություններում առանձնահատուկ է երաժշտականությունը, լեզվական մաքրությունը և զգացմունքների նուրբ արտահայտման արվեստը, ինչը նրան դարձնում է հայ քնարերգության կարևորագույն ներկայացուցիչներից մեկը։ Աշխատությունը ոչ միայն գրական ժողովածու է, այլև հոգեբանական և փիլիսոփայական աշխարհ, որտեղ ընթերցողը հայտնաբերում է մարդու ներաշխարհի բարդ ու հակասական վիճակները։

Պատմություն

Gevorg Chaush-ը հայ ազգային ազատագրական շարժման նշանավոր ֆիդայական հրամանատարներից էր, ով գործել է 19-րդ դարի վերջում և 20-րդ դարի սկզբին՝ Օսմանյան կայսրության հայկական բնակավայրերում հայ բնակչության ինքնապաշտպանության և իրավունքների պաշտպանության նպատակով։ Նա հայտնի է իր կազմակերպչական կարողություններով, անձնական խիզախությամբ և զինված պայքարում ցուցաբերած վճռականությամբ, հատկապես Մուշի, Սասունի և շրջակա շրջանների ինքնապաշտպանական մարտերում։ Գևորգ Չաուշը համագործակցել է այլ հայտնի ֆիդայական առաջնորդների հետ, ինչպիսիք են Անդրանիկ Օզանյանը և Սեբաստացի Մուրադը՝ մասնակցելով հայկական գյուղերի պաշտպանությանը և թուրքական ու քրդական զինված խմբերի հարձակումների դեմ դիմադրությանը։ Նրա գործունեությունը կապված է նաև Հայ հեղափոխական դաշնակցության գաղափարախոսության և կազմակերպչական շրջանակների հետ, որոնք նպատակ ունեին բարձրացնել հայկական հարցը միջազգային ասպարեզում և ապահովել հայ ժողովրդի անվտանգությունը։ Չաուշը աչքի էր ընկնում ոչ միայն ռազմական հմտություններով, այլ նաև իր հեղինակությամբ ժողովրդի շրջանում, որտեղ նրան ընկալում էին որպես պաշտպան և ազատագրական պայքարի խորհրդանիշ։ Նա զոհվել է 1907 թվականին Սուլուխի մոտ տեղի ունեցած մարտի ընթացքում, որը համարվում է ֆիդայական շարժման կարևոր դրվագներից մեկը։ Գևորգ Չաուշի կերպարը մինչ այսօր պահպանվում է որպես ազգային հերոսի օրինակ՝ խորհրդանշելով ինքնապաշտպանություն, ազատության ձգտում և ազգային դիմադրություն։

Այլ առարկաներ

Այս տեղեկատվական ցանկը ներկայացնում է «Նոր գրքեր․ Տեխնիկա» բաժնի շրջանակներում հավաքագրված հրատարակությունների համառոտ մատենագիտական ցուցակը, որը նպատակ ունի տեղեկացնել տեխնիկական ոլորտի նորագույն գրականության մասին և հեշտացնել ընթերցողների, հետազոտողների ու մասնագետների կողմնորոշումը ժամանակակից տեխնիկական գրքերի շուկայում և գրադարանային ֆոնդերում։ Ցանկում սովորաբար ընդգրկվում են տարբեր ենթաբաժինների հրատարակություններ՝ ինժեներական գիտություններ, մեքենաշինություն, էլեկտրոնիկա, տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ, էներգետիկա, շինարարություն և այլ կիրառական տեխնիկական ուղղություններ, որոնք արտացոլում են տվյալ ժամանակաշրջանում գիտատեխնիկական առաջընթացի հիմնական միտումները։ Նման ինֆորմացիոն ցուցակները ունեն ոչ միայն գրադարանային հաշվառման և տեղեկատվության տարածման գործառույթ, այլ նաև կարևոր դեր են խաղում գիտական հաղորդակցության մեջ՝ թույլ տալով մասնագետներին արագ ծանոթանալ նոր լույս տեսած մասնագիտական գրականությանը, գնահատել դրա արդիականությունը և կիրառելիությունը իրենց աշխատանքներում։