Շրջակա միջավայրի պահպանություն և ագրոէկոլոգիա

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է միջուկային էներգետիկայում թորիում պարունակող վառելիքային համակարգերի կիրառման տեսական և հաշվարկային ուսումնասիրությանը՝ ջրաջրային էներգետիկ ռեակտորների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում վառելիքային ցիկլի նեյտրոնաֆիզիկական առանձնահատկություններն են, թորիումի ներգրավման ազդեցությունը ռեակտորի հիմնական ֆիզիկական բնութագրերի, վառելիքի օգտագործման արդյունավետության և իզոտոպային կազմի փոփոխությունների վրա։ Քննվում է թորիումային վառելիքային ցիկլի առանձնահատկությունը, որի դեպքում սկզբնական նյութի միջուկային փոխակերպումները կարող են հանգեցնել էներգետիկ նշանակություն ունեցող նոր ճեղքվող նյութի առաջացմանը։ Այդ գործընթացները դիտարկվում են ռեակտորային ֆիզիկայի ընդհանուր օրինաչափությունների, նեյտրոնների բազմացման, կլանման և վառելիքի այրման տեսանկյունից։ Աշխատությունում կարող են համեմատվել վառելիքային տարբեր հայեցակարգեր՝ գնահատելով դրանց ազդեցությունը էներգետիկ արդյունավետության, վառելիքային պաշարների օգտագործման և միջուկային թափոնների բնութագրերի վրա։ Պլուտոնիումի և բարձր հարստացված ուրանի ներգրավումը դիտարկվում է բացառապես միջուկային վառելիքային ցիկլի գիտական վերլուծության շրջանակում՝ առանց դրանց ստացման կամ գործնական մշակման տեխնոլոգիական ընթացակարգերի ներկայացման։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ռեակտորի անվտանգության հետ կապված ընդհանուր նեյտրոնաֆիզիկական պարամետրերին, վառելիքի բաղադրության փոփոխության հնարավոր հետևանքներին և գործող էներգետիկ ռեակտորների համար այլընտրանքային վառելիքային ցիկլերի գնահատման խնդիրներին։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև միջուկային նյութերի արդյունավետ օգտագործման, երկարաժամկետ ռադիոտոքսիկության նվազեցման և վառելիքային ցիկլի կայունության վերաբերյալ մոտեցումների քննարկումը։ Նման ուսումնասիրությունները սովորաբար հիմնվում են ռեակտորային ֆիզիկայի մաթեմատիկական մոդելների և հաշվարկային մեթոդների վրա, որոնց միջոցով հնարավոր է համեմատել տարբեր վառելիքային համակարգերի ընդհանուր վարքը՝ առանց իրական ռեակտորային փորձարկումների։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է միջուկային ֆիզիկայի, ռեակտորային ֆիզիկայի և միջուկային էներգետիկայի մոտեցումները՝ ուսումնասիրելով թորիումային վառելիքային ցիկլերի գիտական հնարավորություններն ու սահմանափակումները էներգետիկ ռեակտորների զարգացման համատեքստում։

Մաթեմատիկա

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է երկչափ տիրույթներում էլիպտիկ դիֆերենցիալ հավասարումների համար սահմանային խնդիրների տեսական և կիրառական ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են էլիպտիկ տիպի հավասարումների հիմնական հատկությունները, լուծումների գոյության, միակության և կայունության պայմանները, ինչպես նաև համապատասխան սահմանային պայմանների դասակարգումը։ Հեղինակը վերլուծում է Դիրիխլեի, Նեյմանի և խառը տիպի սահմանային խնդիրները, դրանց մաթեմատիկական ձևակերպումները և լուծման անալիտիկ ու թվային մեթոդները։ Աշխատությունում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆունկցիոնալ անալիզի, Սոբոլևի տարածությունների և թույլ լուծումների տեսության կիրառմանը էլիպտիկ հավասարումների ուսումնասիրության մեջ։ Քննարկվում են նաև վերջավոր տարրերի և այլ թվային մեթոդների կիրառությունները բարդ երկրաչափական տիրույթներում խնդիրների մոտարկման համար։ Գիրքը նախատեսված է մաթեմատիկոսների, կիրառական մաթեմատիկայի և ֆիզիկայի մասնագետների, ինչպես նաև բարձր կուրսերի ուսանողների և ասպիրանտների համար՝ առաջարկելով խորը տեսական հիմք և գործնական մոտեցումներ դիֆերենցիալ հավասարումների սահմանային խնդիրների լուծման համար։

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է XVI–XVII դարերի ռուսական վարքագրական գրականության լեզվի ուսումնասիրությանը՝ ավանդական լեզվական ու ոճական համակարգի պահպանման և նոր արտահայտչամիջոցների ձևավորման փոխհարաբերության տեսանկյունից։ Հետազոտության նյութ են ծառայում Միխայիլ Կլոպսկու վարքի Տուչկովյան խմբագրությունը, Յուլիանիա Լազարևսկայայի, Եպիֆանիոսի և ավագերեց Ավվակումի վարքերը, որոնց համադրական քննությունը հնարավորություն է տալիս հետևել ռուսական վարքագրության լեզվի զարգացման միտումներին և բացահայտել տարբեր ժամանակաշրջանների ու հեղինակային ոճերի առանձնահատկությունները։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն բանի վրա, թե ինչպես են միջնադարյան գրական ավանդույթին բնորոշ լեզվական կաղապարները, եկեղեցական-գրքային բառապաշարը, կայուն արտահայտությունները և պատումային կառուցվածքները փոխազդում կենդանի խոսքի, կենցաղային բառապաշարի և անհատական հեղինակային արտահայտչաձևերի հետ։ Վարքագրական ժանրը դիտարկվում է որպես կանոնական սկզբունքներով ձևավորված գրական համակարգ, որի հիմնական նպատակներից էր սրբի կյանքի, բարեպաշտության, հոգևոր փորձառության և բարոյական կերպարի ներկայացումը։ Այդ պատճառով տեքստերում ավանդաբար կիրառվում էին որոշակի թեմատիկ կառուցվածքներ, բնորոշ խոսքային բանաձևեր և բարձր գրքային ոճին համապատասխան լեզվական միջոցներ։ Միաժամանակ XVI–XVII դարերի ստեղծագործություններում նկատվող փոփոխությունները վկայում են ժանրի աստիճանական վերափոխման և իրական կյանքի, անձնական փորձի ու անհատական խոսքի առավել ակտիվ ներթափանցման մասին։ Քննության են առնվում բառապաշարային, ձևաբանական և շարահյուսական առանձնահատկությունները, եկեղեցասլավոնական ու արևելասլավոնական լեզվական տարրերի հարաբերակցությունը, ինչպես նաև խոսակցական և ժողովրդական արտահայտությունների գործածությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում պատմողի կերպարին և հեղինակային խոսքի անհատականացմանը։ Տարբեր տեքստերի համեմատությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող է ավանդական անանձնական կամ կանոնական պատումը աստիճանաբար ձեռք բերել ավելի ընդգծված հեղինակային բնույթ, հուզականություն և ինքնակենսագրական երանգներ։ Այս տեսանկյունից հատկապես նշանակալի է XVII դարի գրական մշակույթում առաջին դեմքով պատմելու, անձնական ապրումների ներկայացման և կենդանի խոսքին մոտ լեզվական կառուցվածքների տարածումը։ Ուսումնասիրվում են նաև ուղիղ խոսքի, երկխոսությունների, կրկնությունների, դիմումների, հուզական արտահայտությունների, գնահատողական բառապաշարի և պատկերավոր միջոցների գործառույթները։ Դրանք հնարավորություն են տալիս բացահայտել, թե ինչպես է վարքագրական պատումը դուրս գալիս խիստ կանոնական սահմաններից և ձեռք բերում գեղարվեստական ու ոճական նոր հատկանիշներ։ Կարևորվում է կենցաղային իրականության նկարագրությունների ընդլայնումը, քանի որ առօրյա կյանքի մանրամասների ներմուծումը տեքստերին հաղորդում է պատմական և սոցիալական լրացուցիչ բովանդակություն։ Ավանդույթի և նորույթի հարաբերակցությունը դիտարկվում է ոչ թե որպես հին ձևերի պարզ փոխարինում նորերով, այլ որպես շարունակական փոխազդեցություն, որի ընթացքում ժանրային կանոնը պահպանվում է՝ միաժամանակ հարմարվելով լեզվի, գրականության և հասարակական գիտակցության փոփոխություններին։ Առանձին ստեղծագործությունների լեզվական համեմատությունը հնարավորություն է տալիս որոշել տարբեր հեղինակների և խմբագրությունների մոտ ավանդական տարրերի պահպանման աստիճանը, ինչպես նաև բացահայտել նոր լեզվաոճական միտումների տարածման առանձնահատկությունները։ Հետազոտությունը կարևոր է նաև ռուս գրական լեզվի պատմության տեսանկյունից, քանի որ ուսումնասիրվող նյութը ներկայացնում է այն ժամանակաշրջանը, երբ գրքային և կենդանի խոսքային լեզվական տարրերի փոխազդեցությունն առավել նկատելի էր դառնում և նախադրյալներ էր ստեղծում հետագա գրական լեզվի զարգացման համար։ Լեզվական նյութի քննությունը միաժամանակ հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ միջնադարյան ռուսական գրականության ժանրային համակարգի փոփոխությունները, հեղինակային ինքնագիտակցության զարգացումը և ավանդական հոգևոր գրականությունից դեպի առավել անհատականացված պատում անցնելու գործընթացը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ռուսաց լեզվի պատմության, պատմական ոճագիտության, հին ռուսական գրականության, տեքստաբանության, վարքագրության և միջնադարյան գրական մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող բանասերների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Քաղաքագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Սամցխե-Ջավախքի հայ համայնքի սոցիալ-քաղաքական խնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ հայ-վրացական հարաբերությունների համատեքստում 2003–2012 թվականների ընթացքում։ Վերլուծվում են տարածաշրջանի հայ բնակչության սոցիալ-տնտեսական պայմանները, քաղաքական ներկայացվածության մակարդակը, լեզվական և կրթական իրավունքների իրացման խնդիրները, ինչպես նաև տեղական ինքնակառավարման համակարգերում ներգրավվածության առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պետական քաղաքականության ազդեցությանը ազգային փոքրամասնությունների ինտեգրման գործընթացների վրա, ինչպես նաև հայ համայնքի ինքնության պահպանման և քաղաքացիական մասնակցության միջև ձևավորված փոխհարաբերություններին։ Ուսումնասիրությունը նաև քննարկում է հայ-վրացական երկկողմ հարաբերությունների զարգացումները նշված ժամանակահատվածում՝ ընդգծելով տարածաշրջանային քաղաքականության, անվտանգության և սոցիալ-մշակութային գործոնների ազդեցությունը համայնքային խնդիրների վրա։ Աշխատությունը ներկայացնում է վերլուծական մոտեցումներ և գործնական եզրահանգումներ՝ ուղղված Սամցխե-Ջավախքի հայ համայնքի սոցիալ-քաղաքական իրավիճակի բարելավման հնարավոր ուղիների բացահայտմանը։

Ֆինանսներ

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում համայնքների բյուջեների ֆինանսական բազայի ամրապնդման հնարավորությունների և հիմնական ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են համայնքային ֆինանսների ձևավորման աղբյուրները, սեփական եկամուտների կառուցվածքը, պետական բյուջեից տրամադրվող ֆինանսական միջոցները, ֆինանսական համահարթեցման մեխանիզմները և համայնքների ֆինանսական ինքնուրույնության մակարդակը։ ՀՀ-ում ֆինանսական համահարթեցման համակարգի նպատակներից է տարբեր ֆինանսական կարողություններ ունեցող համայնքների միջև տարբերությունների մեղմացումը և համայնքների ֆինանսական կարողությունների ամրապնդումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համայնքների սեփական եկամուտների ավելացման հնարավորություններին, այդ թվում՝ տեղական հարկերի և տուրքերի հավաքագրման արդյունավետության բարձրացմանը, համայնքային գույքի արդյունավետ կառավարմանը, տեղական տնտեսական գործունեության խթանմանը և լրացուցիչ ֆինանսական աղբյուրների ներգրավմանը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել նաև պետական ֆինանսական աջակցության տարբեր ձևերը՝ ֆինանսական համահարթեցման դոտացիաները, սուբվենցիաները և համայնքներին ուղղվող այլ հատկացումները։ Պաշտոնական միջնաժամկետ տվյալների համաձայն՝ ֆինանսական համահարթեցման դոտացիաների նախատեսվող ծավալը 2024 թվականի շուրջ 85.3 մլրդ դրամից 2026 թվականին նախատեսվում էր հասցնել շուրջ 110.1 մլրդ դրամի։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է համայնքների ֆինանսական կայունության և ինքնուրույնության բարձրացման այնպիսի մեխանիզմների ուսումնասիրությունը, որոնք կնվազեցնեն միայն պետական փոխանցումներից կախվածությունը և կխթանեն համայնքների սեփական եկամտային ներուժի օգտագործումը։ Կարող են դիտարկվել նաև համայնքային ներդրումային ծրագրերի իրականացումը, պետական և համայնքային համաֆինանսավորումը, վարկային միջոցների ներգրավումը, երկարաժամկետ կապիտալ պլանավորումը և ֆինանսական կառավարման կարողությունների զարգացումը։ Պետական քաղաքականության փաստաթղթերում ևս ընդգծվում են համայնքների ֆինանսական վիճակի վերլուծության, վարկունակության գնահատման, վարկավորման և լրացուցիչ եկամուտների ապահովման կարողությունների զարգացման անհրաժեշտությունը։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են օգտագործվել ՀՀ համայնքների ֆինանսական ինքնուրույնության բարձրացման, բյուջետային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման, տեղական զարգացման ծրագրերի ֆինանսավորման և համայնքների միջև սոցիալ-տնտեսական տարբերությունների մեղմացմանն ուղղված քաղաքականության կատարելագործման համար։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի ազգային գրադարանի և ուսումնական հաստատությունների համագործակցության ուսումնասիրությանը՝ հատկապես ուսանողների մասնագիտական պրակտիկայի կազմակերպման տեսանկյունից։ Հետազոտության առանցքում տեսական գիտելիքի և գործնական փորձառության փոխկապակցումն է, ինչպես նաև գրադարանային հաստատության՝ որպես կրթական և մասնագիտական զարգացման միջավայրի դերը։ Ուսումնասիրության մեջ ներկայացվում են տարբեր ուսումնական հաստատությունների ուսանողների համար պրակտիկայի կազմակերպման գործընթացները, դրանց նպատակները, խնդիրները և կրթական նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսանողների մասնագիտական գիտելիքների գործնական կիրառմանը, հմտությունների և կարողությունների զարգացմանը, աշխատանքային միջավայրին ծանոթանալուն և մասնագիտական կողմնորոշման ամրապնդմանը։ Աշխատությունը դիտարկում է նաև կրթություն-գրադարան փոխհարաբերությունների տեսական, գործնական և մեթոդաբանական հիմքերը՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող է ազգային գրադարանը նպաստել մասնագիտական կրթության որակի բարձրացմանը։ ՀԱԳ-ում տարբեր ուսումնական հաստատությունների ուսանողների պրակտիկայի իրական փորձի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու համագործակցության արդյունավետությունը և բացահայտելու դրա կատարելագործման հնարավորությունները։ Աշխատության կարևոր շեշտադրումներից է տեսական գիտելիք–գործնական կիրառություն շարունակական շղթայի ապահովումը, որի շնորհիվ ուսանողը հնարավորություն է ստանում կրթական ծրագրում ձեռք բերած գիտելիքները կիրառել իրական մասնագիտական միջավայրում։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել նաև ուսումնական հաստատությունների և գրադարանների միջև համագործակցության նոր ձևերի մշակման, պրակտիկայի ծրագրերի կատարելագործման և ուսանողների մասնագիտական պատրաստվածության բարձրացման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել գրադարանագետներին, կրթության կազմակերպիչներին, բուհերի և քոլեջների դասախոսներին, պրակտիկայի ղեկավարներին, ուսանողներին, հետազոտողներին և գրադարանային ոլորտի մասնագետներին։