Սնկաբուծությունը ֆերմերային տնտեսություններում

Տնտեսագիտություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է անցումային շրջանի տնտեսության պետական կարգավորման ծրագրանպատակային մոտեցման ուսումնասիրությանը՝ շեշտադրելով տնտեսական վերափոխումների պայմաններում պետական կառավարման, նպատակների սահմանման, ծրագրերի մշակման և դրանց իրականացման փոխկապակցվածությունը։ Աշխատանքը վերաբերում է հատկապես այն տնտեսություններին, որոնք կենտրոնացված կամ վարչահրամայական համակարգից անցնում են շուկայական հարաբերությունների, ինչի ընթացքում անհրաժեշտ է միաժամանակ ապահովել տնտեսական կայունություն, կառուցվածքային փոփոխություններ, արտադրության վերականգնում, սեփականության հարաբերությունների վերափոխում և սոցիալական խնդիրների կառավարում։ Այս աշխատությունը Վ. Հ. Թորոսյանի դոկտորական ատենախոսությունն է, որը ներկայացվել է Երևանի պետական ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտում 1997 թվականին՝ տնտեսագիտության երկու մասնագիտություններով՝ Ը.00.02 և Ը.00.08։ Հետազոտության հիմքում ծրագրանպատակային կառավարման գաղափարն է, որի համաձայն՝ անցումային տնտեսության առանձին խնդիրները պետք է դիտարկվեն ոչ թե մեկուսացված միջոցառումների, այլ փոխկապակցված նպատակների, խնդիրների, միջոցների և ակնկալվող արդյունքների համակարգի շրջանակում։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տնտեսական քաղաքականության ընդհանուր նպատակները վերածել կոնկրետ ծրագրերի՝ սահմանելով դրանց իրականացման փուլերը, անհրաժեշտ ռեսուրսները, պատասխանատու կառույցները և գնահատման չափանիշները։ Անցումային տնտեսության պայմաններում նման մոտեցումը հատկապես կարևոր է, քանի որ տնտեսական համակարգի փոփոխությունը ներառում է բազմաթիվ փոխկապակցված գործընթացներ՝ սեփականաշնորհում, շուկաների ձևավորում, մրցակցային միջավայրի ստեղծում, ֆինանսական համակարգի վերակազմավորում, գնագոյացման ազատականացում, պետական ձեռնարկությունների վերափոխում և սոցիալական պաշտպանության մեխանիզմների ձևավորում։ Աշխատության մեջ կարող է վերլուծվել նաև այն հարցը, թե ինչպես պետք է համադրվեն շուկայական ինքնակարգավորման մեխանիզմները և պետական միջամտությունը։ Անցումային փուլում շուկայի ինստիտուտները դեռևս լիարժեք ձևավորված չեն, ինչի հետևանքով պետությունը կարող է ունենալ կարևոր դեր մակրոտնտեսական կայունության պահպանման, առաջնահերթ ոլորտների զարգացման, ենթակառուցվածքների ձևավորման և սոցիալական հետևանքների մեղմացման գործում։ Միևնույն ժամանակ պետական միջամտությունը պետք է ունենա հստակ նպատակներ և չափելի արդյունքներ, որպեսզի չվերածվի տնտեսության վարչական կառավարման վերականգնման։ Ծրագրանպատակային հայեցակետը հենց այս հակասության կառավարման գործիքներից մեկն է՝ պետական քաղաքականությունը կապելով հստակ ձևակերպված նպատակների և դրանց հասնելու համար նախատեսված միջոցառումների հետ։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել տնտեսական զարգացման առաջնահերթությունների որոշումը։ Անցումային տնտեսությունում բոլոր խնդիրները միաժամանակ լուծելն իրատեսական չէ, քանի որ ֆինանսական, նյութական և մարդկային ռեսուրսները սահմանափակ են։ Հետևաբար անհրաժեշտ է առանձնացնել այն ուղղությունները, որոնց զարգացումը կարող է առավել մեծ ազդեցություն ունենալ ամբողջ տնտեսության վրա։ Այդպիսիք կարող են լինել արդյունաբերության վերականգնումը, ներդրումների խթանումը, արտահանման ընդլայնումը, զբաղվածության պահպանումը, ֆինանսական համակարգի կայունացումը, փոքր և միջին ձեռնարկատիրության զարգացումը և տեխնոլոգիական արդիականացումը։ Ծրագրերի արդյունավետության գնահատման համար կարող են կիրառվել տնտեսական աճի, արտադրողականության, զբաղվածության, ներդրումների, եկամուտների, արտահանման և այլ ցուցանիշներ։ Կարևոր է ոչ միայն ծրագիր ունենալը, այլև դրա իրականացման արդյունքների մշտադիտարկումը և անհրաժեշտության դեպքում ծրագրային միջոցառումների վերանայումը։ Աշխատանքի գաղափարական հիմքը հատկապես արդիական է Հայաստանի 1990-ականների տնտեսական վերափոխումների համատեքստում։ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Հայաստանի տնտեսությունը բախվեց արտադրական կապերի խզման, տնտեսական անկման, գործազրկության, գնաճի, ֆինանսական սահմանափակումների և կառուցվածքային վերափոխումների խնդիրներին։ Այդ պայմաններում պետական տնտեսական քաղաքականության համար առանցքային էր ոչ միայն շուկայական ինստիտուտների ստեղծումը, այլև տնտեսության վերականգնման և զարգացման նպատակների համակարգված ձևակերպումը։ Հետազոտության ծրագրանպատակային մոտեցումը կարող է դիտարկվել հենց այսպիսի բարդ և բազմաշերտ միջավայրում պետական կարգավորման արդյունավետության բարձրացման տեսական ու մեթոդաբանական գործիք։ Աշխատության գործնական նշանակությունը կապված է տնտեսական քաղաքականության ծրագրավորման կատարելագործման հետ։ Դրա մոտեցումները կարող են օգտագործվել պետական նպատակային ծրագրերի ձևավորման, առաջնահերթությունների ընտրության, ռեսուրսների բաշխման, ծրագրերի փոխկապակցման և դրանց արդյունքների գնահատման համար։ Ժամանակակից Հայաստանի տնտեսական քաղաքականության մեջ նույնպես կիրառվում են նպատակային ծրագրեր՝ օրինակ արտադրողականության բարձրացմանն ու բարձր որակավորում ունեցող մասնագետների ներգրավմանը ուղղված ծրագրեր, ինչը ցույց է տալիս ծրագրային գործիքների շարունակական կիրառությունը պետական տնտեսական քաղաքականության մեջ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը անցումային տնտեսության կարգավորումը դիտարկում է որպես նպատակների, խնդիրների, ռեսուրսների և միջոցառումների փոխկապակցված համակարգ, որտեղ պետության հիմնական խնդիրներից է տնտեսական վերափոխումների ուղղությունների հստակեցումը, առաջնահերթությունների ընտրությունը և դրանց իրականացման արդյունավետ մեխանիզմների ձևավորումը։ Ծրագրանպատակային հայեցակետի միջոցով առաջարկվում է անցումային շրջանի բարդ տնտեսական գործընթացները համակարգել այնպես, որ պետական միջամտությունը լինի նպատակային, հիմնավորված և արդյունքահեն՝ նպաստելով տնտեսության կայունացմանը, կառուցվածքային վերափոխմանը և երկարաժամկետ զարգացման հիմքերի ձևավորմանը։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է հիփոթեքային վարկավորման գործընթացների տնտեսամաթեմատիկական մոդելավորմանը՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է հիփոթեքային վարկավորման համակարգը ներկայացնել տնտեսական և մաթեմատիկական մեթոդների համադրությամբ, բացահայտել դրա վրա ազդող հիմնական գործոնները և մշակել այնպիսի մոդելներ, որոնք կարող են կիրառվել վարկավորման գործընթացների գնահատման, կանխատեսման և արդյունավետության բարձրացման համար։ Հիփոթեքային վարկավորումը դիտարկվում է որպես ֆինանսական շուկայի կարևոր բաղադրիչ, որը կապում է բանկային համակարգը, անշարժ գույքի շուկան, տնային տնտեսությունների եկամուտները և բնակարանային պահանջարկը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել հիփոթեքային վարկերի ծավալների և տոկոսադրույքների փոփոխությունները, վարկավորման ժամկետները, վարկառուների եկամուտները, անշարժ գույքի գները, վարկի և գրավի արժեքների հարաբերակցությունը, ինչպես նաև վարկերի սպասարկման և չվերադարձման հետ կապված ռիսկերը։ Հայաստանի Հանրապետության տվյալների հիման վրա վիճակագրական և տնտեսամաթեմատիկական մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել հիփոթեքային շուկայի զարգացման հիմնական միտումները և գնահատել տարբեր տնտեսական ցուցանիշների փոխազդեցությունը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է հիփոթեքային վարկի արժեքի և վարկառուի ֆինանսական բեռի մոդելավորումը՝ հաշվի առնելով տոկոսադրույքը, մարման ժամկետը, սկզբնական վճարը և վարկի չափը։ Մաթեմատիկական մոդելների միջոցով հնարավոր է գնահատել վարկային վճարումների դինամիկան, տարբեր պայմաններով վարկերի համեմատական արդյունավետությունը և վարկառուի վճարունակության վրա հնարավոր ազդեցությունները։ Միաժամանակ տնտեսաչափական մոտեցումները կարող են կիրառվել հիփոթեքային վարկավորման ծավալների կանխատեսման և դրա վրա ազդող մակրոտնտեսական գործոնների գնահատման համար՝ ներառելով եկամուտների, գնաճի, գործազրկության, տոկոսադրույքների և անշարժ գույքի շուկայի փոփոխությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում վարկային ռիսկի գնահատման հիմնախնդրին, քանի որ հիփոթեքային վարկավորման արդյունավետությունը մեծապես կախված է վարկառուների կողմից ստանձնած պարտավորությունների ժամանակին կատարման հավանականությունից։ Մոդելավորման միջոցով հնարավոր է առանձնացնել ռիսկի առավել նշանակալի գործոնները և ստեղծել գնահատման գործիքներ, որոնք կարող են օգտակար լինել վարկային որոշումների կայացման գործընթացում։ Հայաստանի օրինակով իրականացվող ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս տեսական մոդելները կապել երկրի ֆինանսական և սոցիալ-տնտեսական առանձնահատկությունների հետ՝ հաշվի առնելով տեղական բանկային համակարգի, բնակարանային շուկայի և վարկառուների վարքագծի առանձնահատկությունները։ Աշխատության գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ ստացված մոդելներն ու եզրահանգումները կարող են կիրառվել հիփոթեքային վարկավորման պայմանների գնահատման, վարկային ռիսկերի կառավարման, ֆինանսական կանխատեսումների և բանկային ռազմավարությունների մշակման ժամանակ։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել պետական և ֆինանսական կառույցների համար՝ բնակարանային ֆինանսավորման քաղաքականության և հիփոթեքային շուկայի զարգացման ուղղությունների գնահատման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է տնտեսագիտության, ֆինանսների, վիճակագրության և մաթեմատիկական մոդելավորման գործիքները՝ նպատակ ունենալով ավելի ամբողջական պատկերացում ձևավորել Հայաստանի հիփոթեքային վարկավորման համակարգի կառուցվածքի, զարգացման միտումների, ռիսկերի և արդյունավետության վրա ազդող գործոնների վերաբերյալ։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը նվիրված է հյուսվածքների in vitro մշակույթի կիրառմանը լոլիկի սելեկցիայի գործընթացում՝ որպես ժամանակակից կենսատեխնոլոգիական մեթոդի։ Գրքում ուսումնասիրվում են բույսերի բջջային և հյուսվածքային մշակույթի տեսական հիմունքները, լաբորատոր պայմաններում բույսերի վերականգնման մեթոդները, ինչպես նաև դրանց կիրառման հնարավորությունները նոր սորտերի ստեղծման և արժեքավոր հատկանիշների ընտրության գործում։ Հեղինակը ներկայացնում է սննդարար միջավայրերի կազմի, աճի կարգավորիչների ազդեցության, կալուսի առաջացման, ռեգեներացիայի և միկրոբազմացման գործընթացների առանձնահատկությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում լոլիկի գենետիկական բարելավմանը, հիվանդությունների և շրջակա միջավայրի անբարենպաստ պայմանների նկատմամբ կայուն ձևերի ստացման հնարավորություններին։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի բույսերի կենսատեխնոլոգիայի, սելեկցիայի և գյուղատնտեսական գիտությունների մասնագետների համար՝ ներկայացնելով in vitro տեխնոլոգիաների դերը ժամանակակից բուսաբուծության զարգացման և բարձրարժեք մշակաբույսերի ստեղծման գործընթացում։

Այլ առարկաներ

Այս հաղորդագրությունը վերաբերում է Լեռնային Ղարաբաղի (Բերգքարաբախի) հակամարտության համատեքստում զինադադարի հաստատման մասին տեղեկությանը, ըստ որի Ադրբեջանը պաշտոնապես հաստատել է կրակի դադարեցումը տարածաշրջանում տեղի ունեցած ռազմական գործողություններից հետո։ Տեղեկատվությունը տեղավորվում է երկարատև հակամարտության պատմական շղթայի մեջ, որտեղ Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև տարիներ շարունակ շարունակվող տարածքային վեճերը պարբերաբար վերաճել են ռազմական բախումների։ Կրակի դադարեցման մասին հայտարարությունները սովորաբար կապված են միջազգային միջնորդական ջանքերի, քաղաքական բանակցությունների կամ ռազմական իրավիճակի ժամանակավոր կայունացման հետ, որի նպատակն է նվազեցնել կորուստները և ստեղծել պայմաններ հետագա բանակցությունների համար։ Միևնույն ժամանակ նման զինադադարները հաճախ ունենում են փխրուն բնույթ, քանի որ կողմերի միջև չլուծված քաղաքական և իրավական խնդիրները շարունակում են պահպանվել, ինչի պատճառով տարածաշրջանում իրավիճակը մնում է զգայուն և անկանխատեսելի։

Տնտեսագիտություն

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի կողմից իրականացվող դրամավարկային քաղաքականության արդյունքների գնահատման հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով դրամավարկային կարգավորման դերը մակրոտնտեսական կայունության ապահովման գործում։ Հետազոտության շրջանակում ներկայացվում են դրամավարկային քաղաքականության տեսական հիմքերը, նպատակները, գործիքները և փոխանցման մեխանիզմները, ինչպես նաև կենտրոնական բանկի գործունեության առանձնահատկությունները Հայաստանի տնտեսական միջավայրում։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է դրամավարկային քաղաքականության հիմնական նպատակի՝ գների կայունության ապահովման, իրականացումը և դրա փոխկապակցվածությունը տնտեսական աճի, զբաղվածության, ֆինանսական կայունության և փոխարժեքի դինամիկայի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դրամավարկային քաղաքականության գործիքներին, այդ թվում՝ քաղաքականության տոկոսադրույքին, բաց շուկայի գործառնություններին, պարտադիր պահուստավորման և իրացվելիության կառավարման մեխանիզմներին, ինչպես նաև դրանց ազդեցությանը ֆինանսական շուկաների և իրական տնտեսության վրա։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում է դրամավարկային ազդակների փոխանցումը տնտեսություն՝ տոկոսադրույքների, վարկավորման, սպառման, ներդրումների, փոխարժեքի և գնաճային սպասումների միջոցով։ Կարևորվում է նաև դրամավարկային քաղաքականության արդյունավետության գնահատման խնդիրը, քանի որ քաղաքականության որոշումների արդյունքները հաճախ դրսևորվում են որոշակի ժամանակային ուշացումով և կարող են կախված լինել ներքին ու արտաքին բազմաթիվ գործոններից։ Հայաստանի պայմաններում կարող են վերլուծվել գնաճի և դրա կառուցվածքի փոփոխությունները, տոկոսադրույքների դինամիկան, դրամավարկային պայմանների ազդեցությունը վարկային շուկայի և տնտեսական ակտիվության վրա, ինչպես նաև արտաքին տնտեսական միջավայրի և փոխարժեքային զարգացումների նշանակությունը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում դրամավարկային քաղաքականության կանխատեսելիության, հաղորդակցության և հանրային վստահության հարցերին, քանի որ տնտեսավարող սուբյեկտների և բնակչության գնաճային սպասումները կարող են էականորեն ազդել քաղաքականության վերջնական արդյունքների վրա։ Աշխատությունը կարող է ներառել նաև դրամավարկային քաղաքականության արդյունքների գնահատման քանակական և որակական ցուցանիշներ, դրանց համեմատական վերլուծություն և քաղաքականության արդյունավետության վրա ազդող հիմնական սահմանափակումների բացահայտում։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են արտաքին շոկերի, միջազգային գների փոփոխությունների, ֆինանսական շուկաների տատանումների և ներքին պահանջարկի փոփոխությունների պայմաններում դրամավարկային կարգավորման արդյունավետության պահպանման խնդիրները։ Վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու դրամավարկային քաղաքականության ուժեղ և թույլ կողմերը, գնահատելու դրա ազդեցությունը մակրոտնտեսական կայունության վրա և ձևակերպելու քաղաքականության կատարելագործման հնարավոր ուղղություններ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, ֆինանսական ոլորտի մասնագետների, բանկային համակարգի աշխատակիցների, պետական կառավարման մարմինների ներկայացուցիչների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Այլ առարկաներ

Բանկային արտադրանքի կազմակերպումը վերաբերում է բանկերի կողմից առաջարկվող ֆինանսական ծառայությունների և գործիքների նախագծման, մշակման, ներդրման և կառավարման գործընթացին։ Բանկային արտադրանքներ են համարվում վարկերը, ավանդները, քարտային ծառայությունները, վճարային համակարգերը, հաշիվները, ներդրումային և ապահովագրական ծառայությունների հետ կապված ֆինանսական լուծումները։ Այս գործընթացի հիմնական նպատակն է բավարարել հաճախորդների ֆինանսական կարիքները և միաժամանակ ապահովել բանկի շահութաբերությունը և մրցունակությունը շուկայում։ Բանկային արտադրանքի կազմակերպումը սկսվում է շուկայի ուսումնասիրությունից, որտեղ վերլուծվում են հաճախորդների պահանջները, մրցակիցների առաջարկները և տնտեսական միջավայրը։ Հաջորդ փուլում մշակվում է արտադրանքի գաղափարը՝ սահմանելով դրա պայմանները, տոկոսադրույքները, ծառայությունների փաթեթները և ռիսկերի կառավարումը։ Այնուհետև իրականացվում է արտադրանքի ներդրումը շուկայում՝ գովազդի, թվային հարթակների և բանկային ցանցի միջոցով։ Կարևոր դեր ունի նաև արտադրանքի կյանքի ցիկլի կառավարումը, որը ներառում է ներդրման, աճի, հասունացման և անկման փուլերը։ Բանկը մշտապես գնահատում է արտադրանքի արդյունավետությունը՝ կատարելով փոփոխություններ և բարելավումներ՝ հաճախորդների փոփոխվող պահանջներին համապատասխան։