Состояние здоровья и «Качество жизни» лиц пожилого и старческого возраста (по материалам Республики Армения)

Ինֆորմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է գծային համակարգերի արագագործության չափանիշով օպտիմալ կառավարման միջոցների մշակմանը և հետազոտմանը՝ նպատակ ունենալով ապահովել կառավարվող համակարգերի հնարավորինս արագ և արդյունավետ անցումը նախանշված վիճակին կամ աշխատանքային ռեժիմին։ Ուսումնասիրության հիմքում ընկած է այն խնդիրը, թե ինչպես ընտրել կառավարման այնպիսի օրենք և պարամետրեր, որոնք սահմանափակ ռեսուրսների, կառավարման ազդանշանի թույլատրելի արժեքների և համակարգի դինամիկական հատկությունների պայմաններում նվազագույնի կհասցնեն անցումային գործընթացի տևողությունը։ Աշխատանքում գծային կառավարման համակարգերը դիտարկվում են մաթեմատիկական մոդելների միջոցով, որոնք հնարավորություն են տալիս նկարագրել համակարգի մուտքային և ելքային ազդանշանների, վիճակային փոփոխականների և կառավարման ազդեցության միջև փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արագագործության չափանիշի ձևակերպմանը, օպտիմալացման խնդրի կառուցմանը և այնպիսի կառավարման ալգորիթմների մշակմանը, որոնք կարող են բարձրացնել համակարգի արձագանքման արագությունն ու նվազեցնել անցումային ռեժիմի տևողությունը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել կայունության, կառավարվելիության և արագագործության փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև կառավարման ազդանշանի սահմանափակումների ազդեցությունը օպտիմալ լուծման վրա։ Տեսական արդյունքները կարող են ստուգվել մաթեմատիկական մոդելավորման և համակարգչային փորձարկումների միջոցով՝ տարբեր սկզբնական պայմանների, պարամետրերի և արտաքին ազդեցությունների դեպքում համակարգի վարքը գնահատելու համար։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև ստացված կառավարման միջոցների համեմատությունը ոչ օպտիմալ կամ ավանդական կառավարման եղանակների հետ՝ պարզելու դրանց առավելությունները անցումային գործընթացների արագության, կայունության և կառավարման որակի տեսանկյունից։ Աշխատության արդյունքները կարող են կիրառվել ավտոմատ կառավարման, տեխնոլոգիական գործընթացների, էլեկտրամեխանիկական համակարգերի և այլ դինամիկական օբյեկտների կառավարման խնդիրներում, որտեղ համակարգի արագ արձագանքը և սահմանված վիճակին կարճ ժամանակում հասնելը կարևոր տեխնիկական պահանջներ են։

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Աբիյանեի բարբառի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով ներկայացնել դրա լեզվական առանձնահատկությունները, ձևավորման նախադրյալները և հայերենի բարբառային համակարգում ունեցած տեղը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել բարբառի հնչյունական և հնչույթաբանական համակարգը, ձայնավորների ու բաղաձայնների արտասանական առանձնահատկությունները, շեշտադրությունը, հնչյունափոխական երևույթները, ինչպես նաև բառապաշարի և բառաձևերի յուրահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քերականական կառուցվածքին՝ ուսումնասիրելով գոյականների, դերանունների, բայերի և խոսքի այլ մասերի ձևաբանական առանձնահատկությունները, հոլովական ու խոնարհման համակարգերը և դրանց կիրառությունը կենդանի խոսքում։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ է նաև շարահյուսական կառուցվածքի քննությունը, որի միջոցով բացահայտվում են նախադասությունների կազմության, բառերի կապակցության և խոսքի կազմակերպման տեղային առանձնահատկությունները։ Բարբառային բառապաշարի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու տեղական կենցաղին, մշակույթին, ավանդույթներին և պատմական միջավայրին վերաբերող բառերին ու արտահայտություններին՝ ցույց տալով լեզվի և համայնքի մշակութային կյանքի փոխկապակցվածությունը։ Աշխատությունը կարող է ներառել նաև համեմատական դիտարկումներ՝ Աբիյանեի բարբառի առանձնահատկությունները հայերենի այլ բարբառների և գրական լեզվի հետ համադրելու նպատակով։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ պատկերացնելու բարբառի ինքնատիպ գծերը, պատմական զարգացումները և լեզվական փոխազդեցությունների հետևանքները։ Ուսումնասիրությունը արժեքավոր է ոչ միայն լեզվաբանական, այլև ազգագրական ու մշակութաբանական տեսանկյունից, քանի որ բարբառը կարևոր դեր ունի տվյալ համայնքի լեզվական հիշողության և մշակութային ինքնության պահպանման գործում։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել բարբառագետներին, հայերենագետներին, լեզվաբաններին, բանահյուսության և ազգագրության մասնագետներին, ուսանողներին ու հետազոտողներին։

Այլ առարկաներ

Հրատարակությունը ներկայացնում է 2011 թվականի ընթացքում իրականացված աշխատանքների, կատարված ծրագրերի և գործունեության հիմնական արդյունքների վերաբերյալ հաշվետվական ամփոփում։ Նյութում համակարգված ձևով ներկայացվում են հաշվետու ժամանակահատվածում իրականացված աշխատանքների հիմնական ուղղությունները, կատարված միջոցառումները, ձեռքբերումներն ու գործունեության արդյունքները։ Այն հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու տվյալ ժամանակահատվածում իրականացված ծրագրերի ընթացքի, աշխատանքային գործընթացների կազմակերպման և սահմանված նպատակների կատարման աստիճանի մասին։ Հաշվետվությունը կարող է ներառել ինչպես իրականացված աշխատանքների քանակական և որակական ցուցանիշներ, այնպես էլ գործունեության ընթացքում արձանագրված խնդիրները, դրանց լուծման ուղղությամբ ձեռնարկված քայլերը և հետագա աշխատանքների առաջնահերթությունները։ Նման փաստաթուղթը կարևոր աղբյուր է կազմակերպության կամ կառույցի տվյալ տարվա գործունեությունը փաստագրելու, արդյունքները գնահատելու և նախանշված ծրագրերի իրականացման արդյունավետությունը վերլուծելու համար։ Այն կարող է օգտակար լինել կառավարման և վարչարարության ոլորտի մասնագետների, հետազոտողների, կազմակերպության գործունեության պատմությամբ հետաքրքրվող անձանց, ինչպես նաև համապատասխան փաստաթղթային և արխիվային նյութեր ուսումնասիրող մասնագետների համար։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է մենապայքարային մարզաձևերում մարզիկների մարմնի քաշի կարգավորման տեսական, գիտամեթոդական և մանկավարժական սկզբունքների ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով մարզական պատրաստության առանձնահատկությունները և քաշային կարգերով անցկացվող մրցումների պահանջները։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է մարմնի քաշի վերահսկումը որպես մարզիկի բազմամյա պատրաստության բաղադրիչ՝ կապված մարզումների կազմակերպման, ֆիզիկական աշխատունակության, վերականգնման և մրցումային գործունեության հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն գործոններին, որոնք պայմանավորում են մարմնի զանգվածի փոփոխությունները տարբեր մարզումային փուլերում, ինչպես նաև մարզիկի անհատական առանձնահատկություններին համապատասխան քաշի կառավարման մոտեցումների ընտրությանը։ Քննարկվում են մարզման բեռնվածության, սնուցման, էներգիայի ծախսի, հանգստի և վերականգնման փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը մարզական պատրաստվածության վրա։ Կարևորվում է քաշի կարգավորման գործընթացի գիտականորեն հիմնավորված կազմակերպումը՝ խուսափելով այնպիսի մոտեցումներից, որոնք կարող են բացասաբար անդրադառնալ մարզիկի առողջության, ֆիզիկական վիճակի կամ մրցումային արդյունավետության վրա։ Մանկավարժական տեսանկյունից վերլուծվում են մարզչի դերը, մարզիկի ինքնավերահսկման հմտությունների ձևավորումը, պատրաստության գործընթացի պլանավորումը և անհատականացված մոտեցման անհրաժեշտությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև տարբեր տարիքային և պատրաստվածության մակարդակ ունեցող մարզիկների հետ աշխատանքի առանձնահատկություններին՝ ընդգծելով, որ մարմնի քաշի կառավարումը պետք է համապատասխանեցվի օրգանիզմի զարգացման, մարզական մասնագիտացման և մրցաշրջանի պահանջներին։ Ուսումնասիրվում են մարմնի կազմի, ֆունկցիոնալ վիճակի և ֆիզիկական պատրաստվածության գնահատման նշանակությունը, որոնք հնարավորություն են տալիս վերահսկել մարզիկի վիճակը և անհրաժեշտության դեպքում ճշգրտել մարզումային գործընթացը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է մրցումներին նախապատրաստման ընթացքում մարզական ձևի պահպանման և քաշային կարգի պահանջներին համապատասխանելու միջև հավասարակշռության ապահովումը։ Ներկայացված գիտամանկավարժական մոտեցումները կարող են նպաստել մարզումների առավել արդյունավետ կազմակերպմանը, մարզիկների առողջության պահպանմանը և երկարաժամկետ մարզական զարգացման համար նպաստավոր պայմանների ստեղծմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մարզիչների, ֆիզիկական դաստիարակության մասնագետների, սպորտի գիտության հետազոտողների, մարզական մանկավարժների և մենապայքարային մարզաձևերով զբաղվողների պատրաստության գործընթացն ուսումնասիրող մասնագետների համար։

Մաթեմատիկա

Այս գիրքը ներկայացնում է մատրիցային անալիզի տարրերը՝ բացատրելով գծային հանրահաշվի հիմնական հասկացությունները և դրանց կիրառությունները մաթեմատիկայում ու այլ գիտություններում։ Գրքում քննարկվում են մատրիցների գործողությունները, որոշիչները, հակադարձ մատրիցները և համակարգերի լուծման մեթոդները։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև սեփական արժեքների և սեփական վեկտորների տեսությանը, ինչպես նաև մատրիցային դիագոնալիզացիային։ Նյութում ներկայացվում են գծային հավասարումների համակարգերի լուծման տարբեր մեթոդներ և դրանց կիրառությունը ինժեներական ու գիտական խնդիրներում։ Գիրքը համադրում է տեսական հիմքերը և գործնական օրինակները՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով զարգացնել գծային հանրահաշվի և մատրիցային վերլուծության հմտություններ։

Քիմիա

Աշխատանքը նվիրված է պիրազոլկարբոնաթթուների սինթեզին և դրանցով մոդիֆիկացված խիտոզանների կենսաբանական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում երկու փոխկապակցված ուղղություն է՝ նոր օրգանական միացությունների ստացումը և բնական ծագման կենսապոլիմերի՝ խիտոզանի, քիմիական ձևափոխումը՝ դրա օգտակար հատկությունները ընդլայնելու նպատակով։ Պիրազոլային կառուցվածք ունեցող միացությունները հետաքրքրություն են ներկայացնում օրգանական և բժշկական քիմիայում՝ պայմանավորված դրանց կառուցվածքային բազմազանությամբ և տարբեր կենսաբանական ակտիվությունների դրսևորման հնարավորությամբ։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել պիրազոլկարբոնաթթուների ստացման սինթետիկ մոտեցումները, ռեակցիաների պայմանները, ելքերը և ստացված միացությունների կառուցվածքային հաստատման մեթոդները։ Սինթեզված նյութերի կառուցվածքի նույնականացման համար կարող են կիրառվել սպեկտրոսկոպիական և ֆիզիկաքիմիական մեթոդներ, որոնց միջոցով հաստատվում են ինչպես պիրազոլային օղակի, այնպես էլ կարբօքսիլային և այլ ֆունկցիոնալ խմբերի առկայությունն ու փոխադարձ դիրքը։ Հետազոտության երկրորդ կարևոր բաղադրիչը խիտոզանի մոդիֆիկացումն է։ Խիտոզանը բնական պոլիսախարիդ է, որը ստացվում է քիտինից և առանձնանում է կենսահամատեղելիությամբ, կենսաքայքայելիությամբ, թաղանթներ և գելեր առաջացնելու ունակությամբ ու տարբեր քիմիական խմբերի հետ փոխազդելու հնարավորությամբ։ Սակայն դրա հատկությունները կարող են սահմանափակվել որոշակի միջավայրերում լուծելիության և ֆունկցիոնալ հնարավորությունների առանձնահատկություններով, ուստի քիմիական մոդիֆիկացումը կարող է օգտագործվել նոր հատկություններով ածանցյալների ստացման համար։ Աշխատանքում կարող է ուսումնասիրվել պիրազոլկարբոնաթթուների միացումը խիտոզանի մակրոմոլեկուլին և դրա արդյունքում պոլիմերի կառուցվածքային ու ֆիզիկաքիմիական հատկությունների փոփոխությունը։ Մոդիֆիկացման աստիճանը, ֆունկցիոնալ խմբերի փոխազդեցությունը և պոլիմերային շղթայի կառուցվածքային փոփոխությունները կարող են էական ազդեցություն ունենալ ստացված նյութերի լուծելիության, կայունության, մակերևութային հատկությունների և կենսաբանական ակտիվության վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է մոդիֆիկացված խիտոզանների կենսաբանական հատկությունների գնահատումը։ Կախված ստացված միացությունների կառուցվածքից՝ կարող են ուսումնասիրվել դրանց հակամանրէային, հակասնկային, հակաօքսիդանտային կամ այլ կենսաբանական ազդեցությունները։ Այդ ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս պարզելու, թե արդյոք պիրազոլային խմբերի ներմուծումը փոխում է սկզբնական պոլիմերի կենսաբանական ակտիվությունը և ինչպիսի կապ գոյություն ունի քիմիական կառուցվածքի ու կենսաբանական ազդեցության միջև։ Կարևոր է նաև համեմատել սկզբնական և մոդիֆիկացված խիտոզանների հատկությունները։ Այդպիսի համեմատությունը թույլ է տալիս գնահատել մոդիֆիկացման արդյունավետությունը և պարզել, թե որ կառուցվածքային փոփոխություններն են առավել էական կենսաբանական ակտիվության ձևավորման համար։ Հետազոտության ընթացքում կարող են կիրառվել միկրոբիոլոգիական փորձարկումներ՝ տարբեր միկրոօրգանիզմների նկատմամբ նյութերի ազդեցությունը գնահատելու համար։ Միաժամանակ կենսաբանական ակտիվության ուսումնասիրությունը կարող է ներառել նյութերի հնարավոր թունավորության կամ բջջային համատեղելիության նախնական գնահատում, ինչը կարևոր է դրանց հետագա կենսաբժշկական կամ կենսատեխնոլոգիական կիրառությունների տեսանկյունից։ Աշխատանքի գիտական կարևորությունը պայմանավորված է օրգանական սինթեզի և պոլիմերային քիմիայի համադրությամբ։ Նոր պիրազոլկարբոնաթթուների ստացումը և դրանց հիման վրա ֆունկցիոնալացված խիտոզանների ստեղծումը հնարավորություն են տալիս ձևավորել հատկությունների լայն շրջանակ ունեցող նոր նյութեր։ Հետազոտությունը կարող է նաև նպաստել կառուցվածք–հատկություն փոխհարաբերությունների բացահայտմանը՝ պարզելով, թե պիրազոլային խմբերի կառուցվածքային տարբերությունները ինչպես են ազդում պոլիմերի ֆիզիկաքիմիական և կենսաբանական բնութագրերի վրա։ Աշխատանքի կիրառական նշանակությունը կապված է կենսաակտիվ պոլիմերային նյութերի ստացման հնարավորությունների հետ։ Մոդիֆիկացված խիտոզանները հեռանկարային են տարբեր կենսատեխնոլոգիական և բժշկական ուղղություններում՝ օրինակ՝ հակամանրէային ծածկույթների, կենսահամատեղելի նյութերի, թաղանթների, գելային համակարգերի կամ ակտիվ նյութերի կրիչների ստեղծման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը միավորում է պիրազոլկարբոնաթթուների օրգանական սինթեզը, խիտոզանի քիմիական մոդիֆիկացումը և ստացված նյութերի կենսաբանական հատկությունների գնահատումը՝ նպատակ ունենալով ստանալ նոր ֆունկցիոնալացված կենսապոլիմերներ և բացահայտել դրանց կառուցվածքի ու կենսաբանական ակտիվության միջև առկա օրինաչափությունները։