Սուրեն Սպանդարյան : Ծննդյան 100-ամյակը: (Մեթոդական հանձնարարական գրադարանավարների համար)

Քաղաքագիտություն

Քաղաքաիրավական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում պետական իշխանության իրականացման շրջանակում անմիջական ժողովրդավարության ձևերի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում քաղաքացիների՝ պետական կառավարմանը անմիջական մասնակցության իրավական և քաղաքական հիմքերը, ժողովրդական իշխանության իրականացման սկզբունքները և դրանց դերը պետական կառավարման համակարգում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հանրաքվեի, ընտրությունների, քաղաքացիական նախաձեռնությունների և հանրային մասնակցության այլ ձևերի առանձնահատկություններին ու կիրառման կառուցակարգերին։ Վերլուծվում են անմիջական և ներկայացուցչական ժողովրդավարության փոխհարաբերությունները, քաղաքացիների մասնակցության իրավական երաշխիքները և պետական մարմինների հետ հասարակության փոխգործակցության մեխանիզմները։ Քննարկվում են համապատասխան իրավական կարգավորումների կիրառման ընթացքում առաջացող հիմնախնդիրները, ինչպես նաև ժողովրդավարական մասնակցության կառուցակարգերի զարգացման և կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Ուշադրություն է հատկացվում նաև անմիջական ժողովրդավարության նշանակությանը հանրային որոշումների ընդունման գործընթացում և պետական իշխանության իրականացման քաղաքական ու իրավական համակարգում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել սահմանադրական իրավունքի, քաղաքագիտության, պետական կառավարման և ժողովրդավարական ինստիտուտների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Այլ առարկաներ

Այս նյութը քաղաքական մեկնաբանություն է, որը վերաբերում է Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության շուրջ ընթացող խաղաղության գործընթացին և դրա վրա արտաքին դերակատարների ազդեցությանը։ Տեքստում քննադատական դիրքորոշում է արտահայտվում այն գաղափարի վերաբերյալ, որ Եվրամիության քաղաքականությունը որոշ իրավիճակներում կարող է անուղղակիորեն նպաստել ուժային քաղաքականություն վարող առաջնորդների դիրքերի ամրապնդմանը՝ թույլ տալով նրանց վերահսկել կամ ուղղորդել խաղաղության բանակցային գործընթացը սեփական շահերին համապատասխան։ Հեղինակը ուշադրություն է դարձնում տարածաշրջանային ուժերի միջև հավասարակշռության խախտմանը, դիվանագիտական մեխանիզմների սահմանափակ արդյունավետությանը և հակամարտության կողմերի միջև վստահության պակասին։ Նյութում ընդգծվում է նաև, որ խաղաղության գործընթացների «գրավումը» մեկ դերակատարի կողմից կարող է հանգեցնել երկարաժամկետ քաղաքական անկայունության և բանակցային արդյունքների թուլացման՝ հատկապես այնպիսի բարդ և բազմաշերտ հակամարտությունների պարագայում, ինչպիսին է Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ իրավիճակը։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում առևտրային կազմակերպությունների հարկման համակարգի ուսումնասիրությանը և դրա կատարելագործման հիմնախնդիրների բացահայտմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են առևտրային կազմակերպությունների հարկային պարտավորությունների ձևավորման առանձնահատկությունները, հարկային բեռի կառուցվածքը, հարկերի հաշվարկման և վճարման գործընթացները, ինչպես նաև հարկային վարչարարության ազդեցությունը կազմակերպությունների տնտեսական գործունեության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հարկային համակարգի արդյունավետության և արդարության ապահովմանը՝ հաշվի առնելով ինչպես պետական բյուջեի եկամուտների կայուն համալրման, այնպես էլ տնտեսավարող սուբյեկտների գործունեության համար բարենպաստ պայմանների ստեղծման անհրաժեշտությունը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ հարկման տարբեր ռեժիմների, հարկային արտոնությունների, հաշվետվողականության և հարկային վերահսկողության մեխանիզմների առանձնահատկություններին՝ գնահատելով դրանց ազդեցությունը ձեռնարկությունների ֆինանսական արդյունքների և մրցունակության վրա։ Ուսումնասիրվում են նաև հարկային բեռի օպտիմալացման, հարկային պարտավորությունների կանխատեսելիության, վարչարարական գործընթացների պարզեցման և հարկ վճարողների համար տեղեկատվության հասանելիության բարելավման խնդիրները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հարկային կարգապահության և ստվերային տնտեսական գործունեության նվազեցման հարցերին, քանի որ արդյունավետ հարկային համակարգը պետք է միաժամանակ ապահովի հարկային եկամուտների հավաքագրման բարձր մակարդակ և նվազեցնի հարկերից խուսափելու խթանները։ ՀՀ նյութերի հիման վրա իրականացվող վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել գործող համակարգի առավելություններն ու թերությունները և գնահատել դրա կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները՝ հաշվի առնելով տնտեսության զարգացման պայմաններն ու գործարար միջավայրի պահանջները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, ֆինանսիստների, հարկային մասնագետների, հաշվապահների, պետական կառավարման ոլորտի ներկայացուցիչների, ձեռնարկատերերի և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի հիմնավորել առևտրային կազմակերպությունների հարկման առավել արդյունավետ և հավասարակշռված համակարգի ձևավորման անհրաժեշտությունը՝ համադրելով պետական ֆինանսական շահերը, հարկային արդարությունը և ձեռնարկատիրական գործունեության զարգացման պայմանները։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան հայ պատմագրության կարևորագույն հուշարձաններից մեկի ձեռագրական ավանդույթի, պահպանված օրինակների, դրանց ծագման, ժամանակագրության, բովանդակային առանձնահատկությունների և փոխհարաբերությունների խորքային ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում XII դարի պատմիչ Սամվել Անեցու կազմած ժամանակագրական երկն է, որի սկզբնաղբյուրագիտական արժեքը պայմանավորված է ինչպես ընդգրկած պատմական ժամանակաշրջանի լայնությամբ, այնպես էլ տարբեր ժամանակների պատմական տեղեկությունների պահպանմամբ։ Երկը սկսվում է Ադամից և հեղինակային շարադրանքով հասնում մինչև 1163 թվականը՝ ներառելով հայ և համաշխարհային պատմության բազմաթիվ կարևոր իրադարձություններ։ Այն ստեղծվել է Անիի Մայր տաճարի ավագերեց Սամվել Անեցու կողմից և, ըստ ուսումնասիրությունների, գրվել է Կաթողիկոս Գրիգոր Գ Պահլավունու պատվերով։ Ուսումնասիրության առանցքային խնդիրներից է ձեռագրերի համեմատական քննության միջոցով բնագրի սկզբնական կառուցվածքի և հետագա հավելումների տարանջատումը։ Ժամանակագրությունը միջնադարում լայնորեն ընդօրինակվել է, սակայն պահպանված ձեռագրերը նույնական չեն․ դրանցում տարբեր ժամանակներում կատարվել են միջամտություններ, լրացումներ, ընդմիջարկություններ և շարունակություններ։ Այդ պատճառով յուրաքանչյուր ձեռագիր կարող է դիտարկվել ոչ միայն որպես տվյալ երկի պահպանված օրինակ, այլև որպես պատմական որոշակի ժամանակաշրջանի մտավոր և մշակութային միջավայրի վկայություն։ Ուսումնասիրությունների համաձայն՝ այսօր հայտնի են ժամանակագրության շուրջ յոթ տասնյակ ամբողջական կամ մասնակի ընդօրինակություններ, որոնց զգալի մասը պահպանվում է Մաշտոցի անվան Մատենադարանում և այլ հայկական ու արտասահմանյան հավաքածուներում։ Աղբյուրագիտական քննության կարևոր ուղղություն է ձեռագրերի թվագրումը և ծագման հանգամանքների պարզումը։ Ձեռագրերի հիշատակարանները, գրիչների թողած նշումները, թղթի կամ մագաղաթի առանձնահատկությունները, գրչության ձևը, ուղղագրական և լեզվական տարբերությունները հնարավորություն են տալիս վերականգնելու դրանց ստեղծման և շրջանառության պատմությունը։ Այսպիսի տվյալների համադրումը թույլ է տալիս պարզել, թե որ ձեռագրերն են ավելի մոտ նախնական բնագրին, որոնք են ներկայացնում հետագա խմբագրական շերտեր, և ինչ փուլերում են ձևավորվել լրացումները։ Հատկապես կարևոր է այն հանգամանքը, որ որոշ ընդօրինակություններում Սամվել Անեցու հեղինակային շարադրանքը շարունակվել է այլ հեղինակների կողմից՝ ժամանակագրական նյութը հասցնելով նույնիսկ XVII-XVIII դարեր։ Այդպիսով ձեռագրական ավանդույթը վերածվում է բազմաշերտ պատմական աղբյուրի, որտեղ տարբեր դարաշրջանների տեղեկություններն ու հեղինակային միջամտությունները գոյակցում են մեկ մատյանում։ Աշխատության աղբյուրագիտական նշանակությունը հատկապես դրսևորվում է այն հարցում, թե ինչպես կարելի է ձեռագրերի համեմատության միջոցով վերականգնել երկի առավել հավաստի բնագիրը։ Նախկին հրատարակություններում օգտագործվել են համեմատաբար ուշ ձեռագրեր, ինչի հետևանքով հեղինակային բնագրի և հետագա լրացումների սահմանները միշտ չէ, որ հստակ են եղել։ Հետագա ձեռագրագիտական ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տվել բացահայտելու ավելի հին ընդօրինակություններ և դրանց հիման վրա կատարել համեմատական բնագրագիտական աշխատանք։ 2011 թվականին իրականացված հրատարակության հիմքում, մասնավորապես, օգտագործվել են հնագույն ձեռագրերը, ինչը կարևոր քայլ է եղել բնագրի գիտական վերականգնման ուղղությամբ։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում այն ձեռագրերը, որոնցում պահպանվել են նախկինում չհրապարակված կամ քիչ ուսումնասիրված պատմական տեղեկություններ։ Դրանք կարող են անդրադառնալ քաղաքական իրադարձություններին, եկեղեցական կյանքին, իշխանական տոհմերին, բնակավայրերին, վանքերի հիմնադրմանը, բնական աղետներին, պատերազմներին և այլ իրադարձությունների։ Այդպիսի նյութերի բացահայտումը ընդլայնում է ոչ միայն տվյալ ժամանակագրության, այլև միջնադարյան Հայաստանի պատմության ուսումնասիրման սկզբնաղբյուրային բազան։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել նաև ձեռագրերի փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը։ Տարբեր օրինակների տեքստային համեմատությունը հնարավորություն է տալիս հայտնաբերելու ընդհանուր նախօրինակները, տարբեր խմբագրական շերտերը, պատճենման ընթացքում առաջացած փոփոխությունները և առանձին գրիչների կամ շարունակողների կատարած լրացումները։ Այս գործընթացը կարևոր է ոչ միայն բնագրի վերականգնման, այլև միջնադարյան ձեռագրական մշակույթի զարգացման օրինաչափությունները հասկանալու համար։ Հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ ձեռագրերի ուսումնասիրությունը չի սահմանափակվում արտաքին նկարագրությամբ․ այն պահանջում է պատմագիտական, բանասիրական, ձեռագրագիտական և բնագրագիտական մեթոդների համադրում։ Աշխատության ընդհանուր արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն հնարավորություն է տալիս Սամվել Անեցու պատմական ժառանգությունը դիտարկել ոչ միայն որպես մեկ հեղինակի ստեղծագործություն, այլև որպես դարերի ընթացքում շարունակաբար լրացվող և վերամշակվող պատմական հիշողության յուրահատուկ կրող։ Ձեռագրերի աղբյուրագիտական քննությունը կարևոր նշանակություն ունի միջնադարյան հայ պատմագրության զարգացման ընթացքը, պատմական գիտելիքի փոխանցման եղանակները և ժամանակագրական երկերի ձեռագրական տարածումը հասկանալու համար։ Այն կարող է հետաքրքրել հայագետներին, պատմաբաններին, բանասերներին, ձեռագրագետներին, բնագրագետներին, Միջնադարի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին և հայագիտություն ուսումնասիրող ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը արժեքավոր է նրանով, որ ձեռագրական նյութի մանրակրկիտ քննության միջոցով նպաստում է պատմական բնագրի առավել ամբողջական վերականգնմանը, նոր աղբյուրների գիտական շրջանառության մեջ դրմանը և միջնադարյան Հայաստանի պատմության ու մշակույթի վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնմանը։

Ֆինանսներ

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ձեռնարկությունների ֆինանսավորման այլընտրանքային աղբյուրների ձևավորման, զարգացման և կիրառման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են բիզնեսի ֆինանսական ապահովման ավանդական և ոչ ավանդական մեխանիզմները՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով այն հնարավորություններին, որոնք կարող են լրացնել կամ փոխարինել բանկային վարկավորմանը։ Հեղինակը քննարկում է ներդրումային ֆոնդերի, վենչուրային կապիտալի, լիզինգի, ֆակտորինգի, կորպորատիվ արժեթղթերի, մասնավոր ներդրումների և ֆինանսավորման այլ ժամանակակից գործիքների կիրառման առանձնահատկությունները՝ գնահատելով դրանց արդյունավետությունն ու հասանելիությունը հայկական տնտեսության պայմաններում։ Ուսումնասիրության շրջանակում ներկայացվում են փոքր և միջին ձեռնարկությունների ֆինանսական խնդիրները, կապիտալի ներգրավման խոչընդոտները և ֆինանսական շուկաների զարգացման վրա ազդող տնտեսական ու ինստիտուցիոնալ գործոնները։ Գրքում կատարվում է միջազգային փորձի համեմատական վերլուծություն, բացահայտվում են Հայաստանի ֆինանսական համակարգի առանձնահատկությունները և առաջարկվում են քաղաքական, իրավական ու կազմակերպչական լուծումներ՝ ներդրումային միջավայրի բարելավման և ձեռնարկատիրության ֆինանսական հնարավորությունների ընդլայնման նպատակով։ Աշխատությունը կարևոր աղբյուր է տնտեսագետների, ֆինանսիստների, պետական կառավարման մասնագետների, գործարարների, ինչպես նաև տնտեսագիտական և կառավարման մասնագիտությունների ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են ֆինանսական շուկաների զարգացման, ներդրումային գործընթացների և ձեռնարկությունների կայուն աճի ապահովման հարցերով։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բաժնետիրական ընկերությունների գործունեության բարելավման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով կորպորատիվ կառավարման արդյունավետության բարձրացման, ներդրումային միջավայրի զարգացման և շուկայի մրցունակության ուժեղացման անհրաժեշտությունը։ Հեղինակը վերլուծում է բաժնետիրական ընկերությունների կազմակերպաիրավական ձևերը, կառավարման մարմինների կառուցվածքը և բաժնետերերի իրավունքների պաշտպանության մեխանիզմները։ Գրքում դիտարկվում են կորպորատիվ կառավարման հիմնական խնդիրները՝ թափանցիկության պակաս, հաշվետվողականության սահմանափակումներ, մենեջմենթի և սեփականատերերի շահերի հակասություններ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆինանսական հաշվետվությունների որակի, ներքին աուդիտի և վերահսկողության համակարգերի կատարելագործման հարցերին։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև միջազգային փորձը՝ OECD կորպորատիվ կառավարման սկզբունքները և դրանց կիրառելիությունը ՀՀ տնտեսական միջավայրում։ Աշխատությունը ընդգծում է բաժնետիրական ընկերությունների արդյունավետ գործունեության կարևորությունը տնտեսական աճի, ներդրումների ներգրավման և կապիտալի շուկայի զարգացման համար։ Այն օգտակար է տնտեսագետների, իրավաբանների և կորպորատիվ կառավարման մասնագետների համար։