Տեղական հումքով ջերմամեկուսիչ նյութերի էներգախնայող տեխնոլոգիայի մշակում

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է ծակոտկեն նանոկառուցվածքային կիսահաղորդիչների հիմքով պատրաստված գազային սենսորների հատկությունների, աշխատանքի մեխանիզմների և զգայունության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում նանոկառուցվածքային կիսահաղորդչային նյութերի ֆիզիկական և կառուցվածքային բնութագրերը, ծակոտկենության ձևավորման մեթոդները և դրանց ազդեցությունը սենսորային համակարգերի գործառական ցուցանիշների վրա։ Վերլուծվում են կիսահաղորդչի մակերևույթի և գազային միջավայրի փոխազդեցության գործընթացները, որոնց հետևանքով կարող են փոփոխվել նյութի էլեկտրական հատկությունները և առաջանալ չափելի սենսորային ազդանշաններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նանոկառուցվածքների մեծ տեսակարար մակերեսի, ծակոտիների չափերի և բաշխման, մակերևութային վիճակների ու նյութի կառուցվածքի ազդեցությանը գազերի հայտնաբերման արդյունավետության վրա։ Դիտարկվում են սենսորների զգայունությունը, ընտրողականությունը, արձագանքման և վերականգնման ժամանակները, աշխատանքային ջերմաստիճանը, կայունությունը և կրկնելիությունը բնութագրող հիմնական ցուցանիշները։ Քննարկվում են տարբեր գազային միջավայրերում կիսահաղորդչային կառուցվածքների էլեկտրական և ֆիզիկական պարամետրերի փոփոխությունները, ինչպես նաև սենսորների աշխատանքային բնութագրերի բարելավման հնարավորությունները։ Կարևորվում է նյութի ստացման տեխնոլոգիայի, նանոկառուցվածքի ձևաբանության և վերջնական սարքի զգայունության միջև փոխկապակցվածության բացահայտումը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև նման սենսորների հնարավոր կիրառությանը շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի, արդյունաբերական անվտանգության, տեխնոլոգիական գործընթացների վերահսկման և գազերի հայտնաբերման համակարգերում։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել բարձր զգայունությամբ, արագ արձագանքող և արդյունավետ կիսահաղորդչային գազային սենսորների մշակման գիտական ու տեխնոլոգիական հիմքերի կատարելագործմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել կիսահաղորդիչների ֆիզիկայի, նանոտեխնոլոգիայի, նյութագիտության, սենսորային տեխնիկայի և միկրոէլեկտրոնիկայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է բարիում-ստրոնցիումի տիտանատի, մագնետիտի և մագնեզիում-ցինկային ֆերիտների ստացման տեխնոլոգիայի մշակմանը՝ ինքնատարածվող բարձր ջերմաստիճանային սինթեզի մեթոդի կիրառմամբ։ Ուսումնասիրության հիմքում ընկած է ժամանակակից նյութագիտության կարևոր խնդիրներից մեկը՝ ստանալ պահանջվող կառուցվածքով և կանխատեսելի ֆիզիկաքիմիական ու ֆունկցիոնալ հատկություններով անօրգանական նյութեր՝ հնարավորինս արդյունավետ, էներգախնայող և տեխնոլոգիապես կառավարելի եղանակով։ Ինքնատարածվող բարձր ջերմաստիճանային սինթեզը առանձնանում է նրանով, որ ռեակցիայի սկզբնական ակտիվացումից հետո ջերմությունը հիմնականում առաջանում է հենց ընթացող քիմիական փոխազդեցության արդյունքում, ինչի շնորհիվ հնարավոր է նվազեցնել արտաքին տաքացման անհրաժեշտությունը և կրճատել նյութի սինթեզի տևողությունը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նշված նյութերի ստացման համար ելանյութերի ընտրության և դրանց փոխազդեցության օրինաչափությունների ուսումնասիրությունը։ Սինթեզի ընթացքում ելանյութերի քիմիական բաղադրությունը, հարաբերակցությունը, մասնիկների չափը, խառնման աստիճանը և նախնական մշակման պայմանները կարող են էականորեն ազդել ռեակցիայի ընթացքի, առաջացող ջերմային ռեժիմի և վերջնական նյութի կառուցվածքի վրա։ Հետևաբար տեխնոլոգիայի մշակման համար անհրաժեշտ է որոշել այնպիսի բաղադրական և գործընթացային պայմաններ, որոնք կապահովեն նպատակային փուլերի ձևավորումը և նվազագույնի կհասցնեն կողմնակի միացությունների առաջացումը։ Բարիում-ստրոնցիումի տիտանատը դիտարկվում է որպես ֆունկցիոնալ կերամիկական նյութ, որի հատկությունները պայմանավորված են բյուրեղային կառուցվածքով և բաղադրության մեջ առկա բաղադրիչների հարաբերակցությամբ։ Դրա ստացման տեխնոլոգիայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել բաղադրության և սինթեզի պայմանների ազդեցությունը նյութի կառուցվածքային ու ֆիզիկական բնութագրերի վրա։ Այսպիսի նյութերը կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել դիէլեկտրիկ, էլեկտրական և այլ ֆունկցիոնալ հատկություններ պահանջող տեխնիկական կիրառությունների համար։ Մագնետիտի ուսումնասիրության դեպքում կարևոր նշանակություն ունի երկաթի օքսիդային համակարգի ձևավորումը և ստացված նյութի փուլային ու մագնիսական բնութագրերի վերահսկումը։ Մագնետիտը բնորոշվում է մագնիսական հատկություններով, ուստի դրա ստացման տեխնոլոգիական պայմանները պետք է ընտրվեն այնպես, որ հնարավոր լինի ստանալ անհրաժեշտ փուլային կազմով և բավարար կայունությամբ նյութ։ Սինթեզի ջերմաստիճանը, գործընթացի տևողությունը, ելանյութերի հարաբերակցությունը և միջավայրի պայմանները կարող են ազդել վերջնական արտադրանքի կառուցվածքի և հատկությունների վրա։ Մագնեզիում-ցինկային ֆերիտների ստացման ուսումնասիրությունը ևս կապված է բազմաբաղադրիչ օքսիդային համակարգերի ձևավորման և դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունների վերահսկման հետ։ Ֆերիտները կարևոր մագնիսական կերամիկական նյութեր են, որոնց հատկությունները կախված են քիմիական բաղադրությունից, բյուրեղային կառուցվածքից, մասնիկների չափից և սինթեզի պայմաններից։ Մագնեզիումի և ցինկի հարաբերակցության փոփոխությունը կարող է հանգեցնել նյութի մագնիսական և էլեկտրական հատկությունների փոփոխության, ուստի տեխնոլոգիայի մշակման ժամանակ կարևոր է որոշել օպտիմալ բաղադրությունը։ Աշխատության առանցքային խնդիրներից է ինքնատարածվող սինթեզի գործընթացի ջերմային և կինետիկ առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը։ Ռեակցիայի տարածման արագությունը, առավելագույն ջերմաստիճանը, այրման ալիքի կայունությունը և ռեակցիայի ամբողջականությունը կարևոր պարամետրեր են ստացվող նյութի որակի համար։ Այս ցուցանիշների վերահսկումը հնարավորություն է տալիս կարգավորել սինթեզի պայմանները և ստանալ կանխատեսելի հատկություններով արտադրանք։ Հետազոտության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել նաև նախնական խառնուրդի խտությունը և ձևավորման պայմանները, քանի որ դրանք կարող են ազդել ռեակցիայի տարածման և վերջնական նյութի ծակոտկենության վրա։ Ստացված նյութերի բնութագրման համար կարևոր են ֆիզիկաքիմիական և կառուցվածքային հետազոտության մեթոդները։ Դրանց միջոցով հնարավոր է որոշել բյուրեղային փուլերի կազմը, մասնիկների ձևն ու չափերը, նյութի միկրոկառուցվածքը, քիմիական բաղադրությունը և այլ հատկություններ։ Ռենտգենակառուցվածքային վերլուծությունը կարող է օգտագործվել ձևավորված բյուրեղային փուլերի նույնականացման և դրանց հարաբերակցության գնահատման համար, իսկ մանրադիտակային ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս գնահատել մասնիկների և ծակոտիների կառուցվածքը։ Կախված նյութի տեսակից՝ կարող են ուսումնասիրվել նաև մագնիսական, էլեկտրական, դիէլեկտրական և ջերմային հատկությունները։ Աշխատության տեխնոլոգիական նշանակությունը պայմանավորված է տարբեր նյութերի ստացման միասնական և համեմատաբար արդյունավետ մեթոդի մշակման հնարավորությամբ։ Ինքնատարածվող բարձր ջերմաստիճանային սինթեզը կարող է ունենալ մի շարք առավելություններ՝ էներգիայի համեմատաբար ցածր ծախս, գործընթացի կարճ տևողություն, տեխնոլոգիական փուլերի պարզեցման հնարավորություն և բարձր ջերմաստիճանային ռեժիմի ինքնուրույն ձևավորում։ Միաժամանակ մեթոդի կիրառումը պահանջում է ռեակցիայի պայմանների մանրակրկիտ վերահսկում, քանի որ չափազանց արագ կամ անհավասար ընթացող գործընթացը կարող է հանգեցնել ոչ ցանկալի փուլերի առաջացման կամ նյութի անհամասեռ կառուցվածքի ձևավորման։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիր է նաև ստացված նյութերի հատկությունների և տեխնոլոգիական պարամետրերի միջև փոխկապակցվածության բացահայտումը։ Սինթեզի պայմանների փոփոխության միջոցով հնարավոր է նպատակային կերպով կարգավորել նյութերի կառուցվածքը և, հետևաբար, դրանց ֆունկցիոնալ բնութագրերը։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տեխնոլոգիան հարմարեցնել տարբեր կիրառությունների պահանջներին և ընտրել յուրաքանչյուր նյութի համար առավել արդյունավետ ռեժիմներ։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ էլեկտրոնային և էլեկտրատեխնիկական նյութերի, մագնիսական կերամիկաների, ֆունկցիոնալ ծածկույթների և այլ հատուկ նշանակության անօրգանական նյութերի ստացման համար։ Ստացված նյութերի հատկությունների նպատակային կարգավորումը կարող է ընդլայնել դրանց կիրառման հնարավորությունները և հիմք ստեղծել տեխնոլոգիական գործընթացների հետագա կատարելագործման համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է անօրգանական քիմիայի, նյութագիտության, պինդմարմնային քիմիայի և բարձր ջերմաստիճանային տեխնոլոգիաների մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով մշակել բարիում-ստրոնցիումի տիտանատի, մագնետիտի և մագնեզիում-ցինկային ֆերիտների ստացման արդյունավետ տեխնոլոգիական պայմաններ։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ինքնատարածվող սինթեզի ընթացքում ընթացող գործընթացների առանձնահատկությունները, գնահատելու դրանց ազդեցությունը ստացվող նյութերի կառուցվածքի և հատկությունների վրա և ձևավորելու տվյալ նյութերի ստացման համար առավել նպատակահարմար տեխնոլոգիական մոտեցումներ։

Իրավաբանություն

Գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում զինվորական ծառայության սահմանադրաիրավական հիմունքների, իրավական կարգավորման առանձնահատկությունների և զինվորական պարտականությունների իրականացման հետ կապված հասարակական հարաբերությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակներում քննության են առնվում զինվորական ծառայության սահմանադրական սկզբունքները, պետության պաշտպանության իրավական հիմքերը, քաղաքացիների՝ հայրենիքի պաշտպանությանը մասնակցելու պարտականությունը, ինչպես նաև զինվորական ծառայության կազմակերպման և իրականացման իրավական մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությամբ ամրագրված դրույթներին, զինվորական ծառայությունը կարգավորող օրենսդրական ակտերին և դրանց կիրառման ընթացքում առաջացող իրավական հիմնախնդիրներին։ Ուսումնասիրվում են պարտադիր և պայմանագրային զինվորական ծառայության իրավական առանձնահատկությունները, զորակոչի կազմակերպման կարգը, զինծառայողների իրավական կարգավիճակը, նրանց իրավունքների, ազատությունների և պարտականությունների սահմանադրական երաշխիքները։ Քննարկվում են զինվորական ծառայության ընթացքում մարդու հիմնարար իրավունքների պաշտպանության, իրավաչափ սահմանափակումների կիրառման, զինվորական կարգապահության ապահովման և զինծառայողների սոցիալական ու իրավական պաշտպանության հետ կապված հարցերը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև զինվորական ծառայության ոլորտում պետական կառավարման մարմինների իրավասություններին, զինված ուժերի նկատմամբ քաղաքացիական վերահսկողության սկզբունքներին, պետական անվտանգության ապահովման սահմանադրաիրավական մեխանիզմներին և զինվորական ծառայության կազմակերպման նկատմամբ պետական վերահսկողության ձևերին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է զինվորական ծառայության իրավական կարգավորման համապատասխանության ուսումնասիրությունը սահմանադրականության, իրավական պետության, օրինականության և մարդու իրավունքների պաշտպանության սկզբունքներին։ Դիտարկվում են նաև միջազգային իրավական չափանիշների ազդեցությունը ազգային օրենսդրության զարգացման վրա, զինծառայողների իրավունքների պաշտպանության միջազգային փորձը և համապատասխան իրավական կարգավորումների կատարելագործման հնարավորությունները։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում կարևորվում են պետության պաշտպանունակության ապահովման և անհատի սահմանադրական իրավունքների միջև իրավական հավասարակշռության պահպանման խնդիրները, ինչպես նաև զինվորական ծառայության ոլորտում իրավական պատասխանատվության, օրենսդրական բարեփոխումների և իրավակիրառ պրակտիկայի կատարելագործման հարցերը։ Ուսումնասիրությունը կարող է նշանակություն ունենալ Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական իրավունքի, ռազմական իրավունքի և պետական կառավարման համակարգի զարգացման օրինաչափությունների բացահայտման համար։ Աշխատությունը նախատեսված է իրավաբանների, սահմանադրական և ռազմական իրավունքի մասնագետների, պետական կառավարման ոլորտի հետազոտողների, զինվորական ծառայության կազմակերպման հարցերով զբաղվող մասնագետների, դասախոսների, ասպիրանտների և ուսանողների, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանական համակարգի իրավական հիմունքներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այլ առարկաներ

Այս գիրքը նվիրված է արտակարգ իրավիճակների պայմաններում բնակչության արագ և արդյունավետ տեղաբաշխման ու ժամանակավոր բնակեցման համակարգի ձևավորման հիմնախնդիրներին։ Աշխատության առանցքում այն հարցն է, թե ինչպես կարելի է նախապես մշակված, կազմակերպված և փոխկապակցված մեխանիզմների միջոցով ապահովել մարդկանց անվտանգ տեղափոխումը վտանգավոր տարածքներից դեպի ավելի ապահով բնակավայրեր կամ ժամանակավոր տեղակայման վայրեր։ Հեղինակը դիտարկում է արտակարգ վերաբնակեցումը ոչ միայն որպես մարդկանց ֆիզիկական տեղափոխման գործընթաց, այլև որպես բարդ կառավարչական, տարածական, սոցիալական և ենթակառուցվածքային խնդիր, որի արդյունավետ իրականացումը պահանջում է տարբեր կառույցների համակարգված համագործակցություն։ Ուշադրություն է դարձվում բնակչության հնարավոր թվաքանակի գնահատմանը, վտանգի գոտիների առանձնացմանը, անվտանգ տարածքների ընտրությանը, բնակեցման վայրերի նախապատրաստմանը, տրանսպորտային և հաղորդակցական կապերի կազմակերպմանը, ինչպես նաև անհրաժեշտ կենսապահովման պայմանների ստեղծմանը։ Առանձին կարևորություն ունի այն մոտեցումը, ըստ որի արտակարգ իրավիճակների ժամանակ մարդկանց տեղավորումը պետք է իրականացվի ոչ թե միայն իրավիճակին արձագանքելու եղանակով, այլ նախապես մշակված պլանների, հաշվարկների և կազմակերպչական միջոցառումների հիման վրա։ Այս համատեքստում քննարկվում են ժամանակավոր կացարանների, սննդի և ջրի մատակարարման, բժշկական օգնության, սանիտարահիգիենիկ պայմանների, կապի, անվտանգության և սոցիալական աջակցության ապահովման հարցերը։ Աշխատությունը նաև առնչվում է տարածքային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը, բնակավայրերի հնարավորությունների գնահատմանը և այնպիսի համակարգի կառուցմանը, որը կարող է գործել բնակչության մեծածավալ տեղաշարժերի դեպքում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տարբեր սցենարների կանխատեսումը, քանի որ բնական աղետները, տեխնածին վթարները, ռազմական կամ այլ լայնածավալ արտակարգ իրավիճակները կարող են պահանջել տարբեր ծավալի և բնույթի վերաբնակեցման գործողություններ։ Այս տեսանկյունից գիրքը կարող է հետաքրքրել արտակարգ իրավիճակների կառավարման, քաղաքաշինության, տարածքային պլանավորման, քաղաքացիական պաշտպանության, բնակչության տարհանման և ենթակառուցվածքների կառավարման ոլորտներով զբաղվող մասնագետներին։ Այն հատկապես օգտակար է այն առումով, որ խնդիրը ներկայացնում է համակարգային տեսանկյունից՝ ընդգծելով, որ բնակչության անվտանգ տեղավորումը կախված է ոչ միայն տարհանման արագությունից, այլև ընդունող տարածքների նախապատրաստվածությունից, նյութական և մարդկային ռեսուրսների առկայությունից, կառավարման արդյունավետությունից և բնակչության կարիքների ճիշտ գնահատումից։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը կարելի է դիտարկել որպես արտակարգ պայմաններում բնակչության կազմակերպված տեղաբաշխման և ժամանակավոր բնակեցման համակարգի նախագծմանն ու կատարելագործմանը վերաբերող մասնագիտական ուսումնասիրություն, որը միավորում է տարածական կազմակերպման, ռիսկերի կառավարման, լոգիստիկայի և բնակչության պաշտպանության տարբեր ուղղություններ։

Տնտեսագիտություն

Գրքում ներկայացվում է 1983 թվականին Հայաստանի Գերագույն գործադիր խորհրդի (ԳԿՀ) գործունեության վերլուծությունը, դիտարկվում են ժամանակաշրջանի սոցիալ-տնտեսական ցուցանիշների մշակումն ու արձանագրումը, վերլուծվում է պաշտոնատար անձանց և վարչական մարմինների կողմից իրականացված աշխատանքների արդյունավետությունը, քննարկվում են տվյալների հավաքման, մշակումների և վերլուծության մեթոդները՝ հիմք ընդունելով ժամանակակից վիճակագրական մոտեցումները, ներկայացվում են առաջարկություններ՝ աշխատանքի ընթացակարգերի բարելավման, հաշվետվությունների ճշգրտության և վարչարարության կազմակերպման ուղղությամբ, շեշտադրվում է մեթոդական ուղեցույցների դերը աշխատողների և գիտաշխատողների համար՝ նպատակ ունենալով համակարգային վերլուծություն իրականացնել և հանրային վարչակարգի գործունեությունը օպտիմալացնել, գիրքը համադրում է տեսական ու գործնական մոտեցումները, տրամադրում է օրինակներ, տրամաբանական վերլուծություններ և առաջարկություններ՝ ծառայելով որպես արժեքավոր ռեսուրս հետազոտողների, ուսանողների և պետական կառավարման ոլորտի մասնագետների համար։

Քաղաքագիտություն

Այս ուսումնասիրությունը անդրադառնում է Ժան Գառզուի բեմանկարչական արվեստին՝ առանձնահատուկ շեշտադրելով նրա ստեղծագործական ձեռագրի ձևավորումը թատրոնի և օպերային բեմադրությունների գեղարվեստական ձևավորման ոլորտում։ Նրա բեմանկարչությունը բնութագրվում է սուր գծային մտածողությամբ, մոնումենտալ և միաժամանակ մելանխոլիկ պատկերային աշխարհով, որտեղ տարածությունը հաճախ կառուցվում է խորհրդանշական, գրեթե երազային տրամաբանությամբ։ Գառզուն իր ձևավորումներում համադրում է գրաֆիկական հստակությունը և գունային սահմանափակ, բայց արտահայտիչ պալիտրան՝ ստեղծելով բեմական միջավայրեր, որոնք ոչ միայն ծառայում են գործողության ֆոնին, այլև ինքնուրույն արտահայտչական ուժ ունեն։ Նրա աշխատանքներում նկատվում է ժամանակի և հիշողության թեմատիկ ընդգծում, ինչպես նաև մարդու գոյության փխրունության ու դրամատիկության փոխանցում՝ դեկորատիվ լուծումների միջոցով։ Բեմանկարչական այս մոտեցումը նպաստել է թատերական ներկայացումների էմոցիոնալ խորացմանը և ռեժիսորական գաղափարների տեսողական հզորացմանը՝ դարձնելով նրա արվեստը կարևոր ներդրում եվրոպական բեմարվեստի զարգացման մեջ։