Ծիրանենու (Prunus Armeniaca L.) մի շարք ձևերի որոշ ֆենոտիպային հատկանիշներով նույնականացումը ԻԻՀ Քարաջի տարածաշրջանի պայմաններում

Հոգեբանություն

Աշխատությունը նվիրված է էսենցիալ զարկերակային հիպերտենզիա ունեցող անձանց հիվանդության ներքին պատկերի հոգեբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության է առնվում, թե ինչպես է հիվանդն ընկալում և գնահատում սեփական առողջական վիճակը, հիվանդության պատճառները, ընթացքը, հնարավոր հետևանքները և բուժման անհրաժեշտությունը։ Վերլուծվում են հիվանդության նկատմամբ հուզական և ճանաչողական արձագանքները, առողջության հետ կապված անհանգստությունները, ինքնագնահատականի փոփոխությունները, սթրեսային գործոնները և հիվանդությանը հարմարվելու առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հիվանդության մասին անձի պատկերացումների, վերաբերմունքի և վարքային արձագանքների փոխկապակցվածությանը բուժման գործընթացի հետ։ Դիտարկվում են անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունների, հուզական լարվածության, տագնապայնության, սոցիալական միջավայրի և հիվանդության տևողության հնարավոր ազդեցությունները ներքին պատկերի ձևավորման վրա։ Քննարկվում է նաև հիվանդի վերաբերմունքը բժշկական առաջարկություններին, կենսակերպի փոփոխություններին և երկարատև բժշկական հսկողությանը։ Կարևորվում է հիվանդության ֆիզիկական և հոգեբանական բաղադրիչների համալիր գնահատումը, քանի որ քրոնիկական հիվանդության ընկալումը կարող է ազդեցություն ունենալ անձի առօրյա գործունեության, սոցիալական հարաբերությունների և կյանքի որակի վրա։ Անդրադարձ է կատարվում կլինիկական և հոգեբանական հետազոտության մեթոդների կիրառմանը՝ հիվանդների տարբեր հոգեբանական արձագանքները բացահայտելու և համակարգելու նպատակով։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են նպաստել հիվանդների հոգեբանական առանձնահատկությունների առավել ամբողջական գնահատմանը, բժշկի և հիվանդի արդյունավետ հաղորդակցության ձևավորմանը, բուժման գործընթացին մասնակցության բարելավմանը և անհատականացված հոգեբանական աջակցության կազմակերպմանը։

Պատմություն

Աշխատանքը նվիրված է հին և միջնադարյան հայկական ու հունական պատմագրական աղբյուրների համեմատական ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել դրանց ձևավորման ընդհանուր սկզբունքները, պատմական իրականության ներկայացման եղանակները, հեղինակների աշխարհայացքային դիրքորոշումները և յուրաքանչյուր պատմագրական ավանդույթին բնորոշ առանձնահատկությունները։ Հետազոտության առանցքում գտնվում է հայկական և հունական պատմագրության փոխհարաբերության խնդիրը, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու տարբեր քաղաքակրթական միջավայրերում ձևավորված պատմական հիշողության, անցյալի մեկնաբանության և պատմական իրադարձությունների գրանցման մեթոդները։ Ուշադրություն է դարձվում պատմագրական երկերի կառուցվածքին, ժամանակագրական մոտեցումներին, բանավոր ավանդության և գրավոր աղբյուրների օգտագործմանը, առասպելական ու կրոնական պատկերացումների ազդեցությանը, ինչպես նաև քաղաքական և մշակութային իրադարձությունների մեկնաբանման առանձնահատկություններին։ Հին և միջնադարյան պատմագիրների երկերում պատմությունը հաճախ հանդես է գալիս ոչ միայն որպես անցյալի իրադարձությունների հաջորդական նկարագրություն, այլև որպես հասարակության ինքնության, արժեքների և հավաքական հիշողության ձևավորման կարևոր միջոց։ Այս տեսանկյունից հայկական և հունական աղբյուրների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են հեղինակները ներկայացնում պետության և ժողովրդի ծագումը, պատերազմները, իշխանական տոհմերը, կրոնական փոփոխությունները, օտար ժողովուրդների հետ հարաբերությունները և սեփական մշակութային ինքնության պահպանման խնդիրները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև աղբյուրների հավաստիության և պատմական արժեքի գնահատումը, քանի որ պատմագիրների տեղեկությունները հաճախ միավորում են փաստական տվյալները, հեղինակային մեկնաբանությունները, բանահյուսական ավանդությունները և ժամանակաշրջանի աշխարհայացքին բնորոշ պատկերացումները։ Հայկական պատմագրության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու ազգային պատմական հիշողության պահպանման, քրիստոնեական աշխարհայացքի ազդեցության և քաղաքական ու մշակութային ինքնության արտահայտման ձևերին, մինչդեռ հունական պատմագրական ավանդույթը ներկայացնում է պատմական քննության, պատճառահետևանքային բացատրության և քաղաքական իրադարձությունների վերլուծության հարուստ փորձառություն։ Միաժամանակ երկու ավանդույթների միջև առկա ընդհանրությունները կարող են դրսևորվել պատմական իրադարձությունների պատճառների բացահայտման ձգտման, անցյալի կարևորագույն դեմքերի և իրադարձությունների առանձնացման, ժամանակագրական շարադրանքի և հասարակության համար պատմության դաստիարակչական նշանակության ընդգծման մեջ։ Առանձնահատկությունները, սակայն, պայմանավորված են յուրաքանչյուր մշակույթի պատմական զարգացման, կրոնական միջավայրի, պետականության փորձի և գրական ավանդույթների տարբերություններով։ Հայկական և հունական աղբյուրների համադրումը հատկապես արժեքավոր է նաև այն պատճառով, որ միևնույն պատմական իրադարձությունների վերաբերյալ տարբեր ավանդույթներում պահպանված տեղեկությունները կարող են լրացնել միմյանց և նպաստել ավելի ամբողջական պատմական պատկերի վերականգնմանը։ Աշխատանքը, հետևաբար, կարևոր նշանակություն ունի ոչ միայն երկու ժողովուրդների պատմագրական ժառանգության առանձնահատկությունները հասկանալու, այլև հին և միջնադարյան պատմական մտածողության զարգացման ընդհանուր օրինաչափությունները բացահայտելու համար։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը հայկական և հունական պատմագրությունը դիտարկում է որպես միմյանց հետ համեմատելի, փոխազդող և միաժամանակ ինքնատիպ ավանդույթներ, որոնց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու պատմության գրության ձևավորման գործընթացը, պատմական հիշողության կառուցումը և հին ու միջնադարյան հասարակությունների կողմից սեփական անցյալի ընկալման եղանակները։

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի անձնանվանական համակարգի կարևոր շերտերից մեկի՝ մականունների և դրանց հիման վրա ձևավորված ազգանունների լեզվաբանական, պատմական ու մշակութային ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում մականունների առաջացման պատճառները, իմաստային խմբերը, կառուցվածքային առանձնահատկությունները, բառակազմական միջոցները և ժամանակի ընթացքում դրանց՝ ժառանգական ազգանունների վերածվելու գործընթացներն են։ Մականունը դիտարկվում է որպես անձին բնութագրող լրացուցիչ անվանում, որը կարող էր առաջանալ նրա արտաքին հատկանիշների, բնավորության, զբաղմունքի, հասարակական դիրքի, բնակավայրի, ծագման, որևէ հիշարժան իրադարձության կամ այլ տարբերակիչ առանձնահատկության հիման վրա։ Ուսումնասիրվում է, թե նման անվանումներն ինչպես են սկզբնական անհատական գործածությունից աստիճանաբար ամրապնդվել ընտանիքի կամ տոհմի անվանման համակարգում և որոշ դեպքերում դարձել սերնդեսերունդ փոխանցվող ազգանուններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մականվանական հիմքերի իմաստաբանական դասակարգմանը՝ հնարավորություն տալով բացահայտելու դրանցում պահպանված տեղեկությունները հասարակության կենցաղի, մասնագիտությունների, սոցիալական հարաբերությունների, մարդկային հատկանիշների գնահատման և պատմական լեզվամտածողության վերաբերյալ։ Քննվում են նաև ազգանունների կազմության ժամանակ կիրառվող հայկական բնորոշ ածանցներն ու ձևաբանական միջոցները, մականվանական հիմքի և ազգանվանակերտ բաղադրիչի հարաբերությունը, ինչպես նաև հնչյունական ու ձևաբանական փոփոխությունները, որոնք կարող էին տեղի ունենալ անվան երկարատև գործածության ընթացքում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տարբեր ժամանակաշրջանների գրավոր աղբյուրներում, վիմագրերում, ձեռագրերում, պատմական փաստաթղթերում և այլ նյութերում պահպանված անվանական տվյալների համադրումը։ Դրանց միջոցով հնարավոր է հետևել առանձին մականունների տարածմանը, տարբերակներին և ազգանունների ձևավորման պատմական ընթացքին։ Ուշադրություն է դարձվում նաև բարբառային և տարածաշրջանային առանձնահատկություններին, օտար լեզուների հետ շփումների հետևանքով առաջացած անվանական շերտերին և փոխառյալ հիմքերի հայերեն ազգանվանական համակարգում հարմարվելու ձևերին։ Մականունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու նաև այնպիսի բառեր, իմաստներ և լեզվական ձևեր, որոնք ժամանակակից հայերենում կարող են այլևս լայնորեն չգործածվել։ Այս պատճառով նյութը արժեքավոր է ոչ միայն անձնանունների ուսումնասիրության, այլև հայերենի պատմական բառապաշարի, բառակազմության, բարբառագիտության, ազգագրության և հասարակական պատմության համար։ Աշխատությունը նպաստում է հայկական ազգանունների ծագման և զարգացման օրինաչափությունների առավել ամբողջական ըմբռնմանը՝ ցույց տալով, որ անձնանվանական համակարգը լեզվական երևույթ լինելուց բացի նաև ժողովրդի պատմական հիշողության, սոցիալական հարաբերությունների և մշակութային ինքնության կարևոր արտահայտություն է։

Այլ առարկաներ

Մատենագիտական և տեղեկատվական բնույթի հրատարակությունը նվիրված է 1984 թվականի առաջին եռամսյակին՝ հունվար, փետրվար և մարտ ամիսներին առնչվող պատմական, հասարակական, քաղաքական, գիտական, գրական և մշակութային նշանակություն ունեցող հիշարժան տարեթվերի ու իրադարձությունների ներկայացմանը։ Հրատարակության հիմնական նպատակն է համակարգված տեղեկություններ տրամադրել կարևոր պատմական իրադարձությունների տարեդարձերի, նշանավոր գործիչների ծննդյան և մահվան թվականների, գիտության ու մշակույթի բնագավառներում արձանագրված նշանակալի ձեռքբերումների, ինչպես նաև հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտներում տեղի ունեցած հիշարժան իրադարձությունների վերաբերյալ։ Նյութերը կազմակերպված են օրացուցային սկզբունքով՝ հնարավորություն ընձեռելով յուրաքանչյուր ամսվա շրջանակներում առանձնացնելու համապատասխան տարեթվերը և դրանց հետ կապված պատմական ու մշակութային փաստերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գրականության, արվեստի, գիտության, կրթության և հասարակական մտքի զարգացման գործում նշանակալի ավանդ ունեցող անհատներին, նրանց գործունեությանը և պատմական ժառանգությանը։ Հրատարակության թեմատիկ շրջանակը կարող է ընդգրկել հայ ժողովրդի և այլ ժողովուրդների պատմության կարևոր դրվագներ, ազգային ու համաշխարհային մշակույթի նշանավոր ներկայացուցիչների հոբելյաններ, պատմական իրադարձությունների տարելիցներ և հասարակական նշանակություն ունեցող հիշատակություններ։ Կարևորվում է հիշարժան տարեթվերի օգտագործումը գրադարանային, մշակութային, կրթական և լուսավորչական աշխատանքների կազմակերպման գործընթացում, մասնավորապես՝ թեմատիկ գրքային ցուցահանդեսների, գրական երեկոների, հոբելյանական միջոցառումների, զեկուցումների, դասախոսությունների և տեղեկատվական հանդիպումների նախապատրաստման համար։ Հրատարակությունը կարող է ծառայել որպես օժանդակ տեղեկատու աղբյուր գրադարանավարների և մշակութային հաստատությունների աշխատակիցների համար՝ նպաստելով հիշարժան իրադարձությունների վերաբերյալ նյութերի ընտրությանը, թեմատիկ տեղեկատվության համակարգմանը և ընթերցողների հետաքրքրությունների ընդլայնմանը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև պատմական հիշողության պահպանման, մշակութային ժառանգության հանրահռչակման և հասարակության տարբեր շերտերի շրջանում գիտելիքների տարածման նշանակությանը։ Հրատարակության բովանդակությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու տվյալ ժամանակաշրջանում կարևոր համարված պատմական և մշակութային իրադարձությունների շրջանակի, հոբելյանական օրացույցների կազմման սկզբունքների և խորհրդային ժամանակաշրջանի տեղեկատվական ու գրադարանային գործունեության առանձնահատկությունների մասին։ Այն ունի ոչ միայն տեղեկատու, այլև պատմամշակութային և աղբյուրագիտական նշանակություն, քանի որ արտացոլում է 1980-ական թվականների հասարակական ու մշակութային միջավայրում հիշարժան տարեթվերի ընտրության և ներկայացման մոտեցումները։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել գրադարանավարների, մատենագետների, պատմաբանների, մշակութաբանների, մանկավարժների, թանգարանային աշխատակիցների, ուսանողների և հետազոտողների, ինչպես նաև պատմական տարեթվերի, նշանավոր անհատների կենսագրությունների, մշակութային հոբելյանների և օրացուցային տեղեկատու գրականության ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Պատմություն

Թանգարանային գործի պատմությունը սկսվում է հին ժամանակներից, երբ մարդիկ սկսեցին հավաքել և պահպանել տարբեր արժեքավոր առարկաներ՝ կապված կրոնի, մշակույթի, արվեստի և պատմության հետ։ Առաջին հավաքածուները ձևավորվել են հին քաղաքակրթություններում՝ Եգիպտոսում, Հունաստանում և Հռոմում, որտեղ տաճարներում և պալատներում պահվում էին արվեստի գործեր, ձեռագրեր, զենքեր և պատմական նշանակություն ունեցող իրեր։ Միջնադարում մշակութային արժեքների պահպանմամբ հիմնականում զբաղվում էին եկեղեցիներն ու վանքերը, որտեղ կուտակվում էին ձեռագրեր, սրբապատկերներ և գիտական նյութեր։ Վերածննդի դարաշրջանում Եվրոպայում մեծացավ հետաքրքրությունը արվեստի, գիտության և հնությունների նկատմամբ, ինչի արդյունքում ձևավորվեցին մասնավոր հավաքածուներ և արվեստի պատկերասրահներ, որոնք հետագայում դարձան ժամանակակից թանգարանների հիմքը։ XVIII–XIX դարերում թանգարանները սկսեցին զարգանալ որպես հանրային հաստատություններ, որոնց հիմնական նպատակը դարձավ մշակութային ժառանգության պահպանությունն ու հասարակությանը ներկայացնելը։ Այս շրջանում ստեղծվեցին աշխարհահռչակ թանգարաններ, որոնք մեծ դեր ունեցան կրթության, գիտության և արվեստի զարգացման գործում։ Ժամանակի ընթացքում թանգարանային գործը զարգացավ և ներառեց ոչ միայն ցուցանմուշների հավաքագրում և պահպանում, այլև գիտահետազոտական, կրթական և մշակութային գործունեություն։ XX դարում թանգարանները դարձան կարևոր հասարակական և կրթական կենտրոններ, որտեղ կիրառվեցին նոր տեխնոլոգիաներ, ժամանակակից ցուցադրական մեթոդներ և ինտերակտիվ ծրագրեր։ Ներկայումս թանգարանային գործը շարունակում է զարգանալ թվային տեխնոլոգիաների ազդեցությամբ, ստեղծվում են վիրտուալ թանգարաններ, էլեկտրոնային արխիվներ և առցանց ցուցահանդեսներ, որոնք մշակութային արժեքները հասանելի են դարձնում ամբողջ աշխարհին։ Այսպիսով, թանգարանային գործի պատմությունը արտացոլում է մարդկության մշակութային, գիտական և հոգևոր զարգացման երկարատև ճանապարհը։

Մշակույթ

Հայկական ասեղնագործություն աշխատությունը հայ ժողովրդական կիրառական արվեստի ուսումնասիրություն է, որը ներկայացնում է հայկական ասեղնագործության պատմական զարգացումը, տարածաշրջանային առանձնահատկությունները և գեղարվեստական համակարգը, այն բացատրում է, թե ինչպես են ձևավորվել ավանդական զարդանախշերը, գունային լուծումները և տեխնիկական կատարողական եղանակները տարբեր շրջաններում՝ Արցախում, Սյունիքում, Վասպուրականում և այլ վայրերում, գիրքը անդրադառնում է նաև ասեղնագործության կիրառությանը կենցաղում և ծիսական մշակույթում՝ հագուստ, ծածկոցներ, եկեղեցական գործվածքներ և տնային իրեր, միաժամանակ ընդգծելով խորհրդանշական մոտիվների նշանակությունը և դրանց կապը հայ ժողովրդի աշխարհընկալման ու հավատալիքների հետ, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր արվեստագիտության, ազգագրության և մշակութաբանության համար։