Ծխախոտի արտադրության և իրացման հաշվառման հիմնահարցերը ՀՀ-ում

Բնապահպանություն

Աշխատությունը նվիրված է Լոռու մարզի տեխնածին ազդեցության գոտիների էկոհամակարգերի էկոլոգիական և թունաբանական վիճակի գնահատմանը, հողային միջավայրի աղտոտման առանձնահատկությունների բացահայտմանը և խախտված տարածքների վերականգնման արդյունավետ ուղիների մշակմանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է արդյունաբերական ու հանքարդյունաբերական գործունեության հետևանքով շրջակա միջավայրում առաջացող փոփոխությունների, աղտոտիչ նյութերի տարածման և դրանց՝ հողի ու էկոհամակարգի տարբեր բաղադրիչների վրա ունեցած ազդեցության ուսումնասիրության վրա։ Քննության են առնվում հողերի ֆիզիկաքիմիական հատկությունները, աղտոտման մակարդակն ու տարածական բաշխումը, ծանր մետաղների և այլ տեխնածին նյութերի կուտակման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց հնարավոր ներգործությունը բուսականության, հողային օրգանիզմների և բնական էկոլոգիական գործընթացների վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում աղտոտված տարածքների էկոտոքսիկոլոգիական գնահատման մեթոդներին, որոնք հնարավորություն են տալիս որոշել ոչ միայն առանձին նյութերի պարունակությունը, այլև դրանց ընդհանուր ազդեցությունը էկոհամակարգի կայունության և կենսաբանական գործառույթների վրա։ Ուսումնասիրվում են արդյունաբերական աղբյուրների և շրջակա տարածքների միջև կապերը, աղտոտիչների տեղափոխման ու կուտակման հնարավոր մեխանիզմները և բնական պայմանների ազդեցությունը դրանց տարածման վրա։ Կարևորվում է հողի՝ որպես էկոհամակարգի առանցքային բաղադրիչի դերը, քանի որ դրա որակական փոփոխությունները կարող են անդրադառնալ բուսական ծածկույթի, կենսաբազմազանության և նյութերի բնական շրջանառության վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է խախտված և աղտոտված հողերի վերականգնման հնարավորությունների գնահատումը։ Դիտարկվում են ռեկուլտիվացիոն և կենսաբանական վերականգնման մոտեցումները, հողի հատկությունների բարելավման, աղտոտիչների շարժունակության նվազեցման և բուսական ծածկույթի վերականգնման հնարավորությունները։ Հատուկ նշանակություն է տրվում այնպիսի միջոցների ընտրությանը, որոնք համապատասխանում են տվյալ տարածքի բնական պայմաններին և տեխնածին ազդեցության բնույթին։ Համեմատական և փորձարարական ուսումնասիրությունների միջոցով հնարավոր է գնահատել տարբեր վերականգնողական մոտեցումների արդյունավետությունը և առաջարկել բնապահպանական վիճակի բարելավման գիտականորեն հիմնավորված միջոցառումներ։ Աշխատությունը նպաստում է Լոռու մարզի արդյունաբերական տարածքներում ձևավորված էկոլոգիական խնդիրների համալիր գնահատմանը՝ միավորելով հողագիտության, էկոտոքսիկոլոգիայի, շրջակա միջավայրի քիմիայի և էկոհամակարգերի վերականգնման մոտեցումները։ Ստացված արդյունքները կարող են կարևոր նշանակություն ունենալ աղտոտված հողերի մոնիթորինգի, բնապահպանական ռիսկերի գնահատման, տարածքների վերականգնման ծրագրերի մշակման և բնական ռեսուրսների կայուն կառավարման համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել բնապահպանության, էկոտոքսիկոլոգիայի, հողագիտության, շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի և տեխնածին աղտոտման հետևանքների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, բնապահպանների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի 1870–1880-ական թվականների ռուսական հեղափոխական նարոդնիկական շարժման գաղափարների արձագանքների և ազդեցությունների ուսումնասիրությանը հայկական հասարակական իրականության մեջ։ Հետազոտության առանցքում այն գաղափարական, քաղաքական և մշակութային ուղիներն են, որոնց միջոցով նարոդնիկական հայացքները տարածվել, ընկալվել և վերաիմաստավորվել են հայ մտավորականության ու հասարակական շրջանակների կողմից։ Քննվում են ժամանակաշրջանի սոցիալ-քաղաքական պայմանները, Ռուսական կայսրության հասարակական շարժումների զարգացումը և դրանց կապերը հայկական միջավայրում ձևավորվող գաղափարական որոնումների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում երիտասարդ մտավորականության, ուսանողության, մամուլի և հասարակական խմբերի դերին նոր գաղափարների տարածման գործում։ Նարոդնիկական շարժման գաղափարական համակարգը դիտարկվում է գյուղացիության հասարակական դերի, սոցիալական անհավասարության, հասարակության վերափոխման, ժողովրդական լուսավորության և քաղաքական պայքարի վերաբերյալ ժամանակաշրջանին բնորոշ պատկերացումների համատեքստում։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում է, թե այդ գաղափարներն ինչպիսի փոփոխությունների էին ենթարկվում հայկական հասարակության առանձնահատուկ սոցիալական, ազգային և մշակութային պայմաններում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ռուսական հասարակական մտքի և հայ մտավորականության միջև գաղափարական փոխազդեցության ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով կրթական կենտրոնների, գրականության, մամուլի և անձնական կապերի նշանակությունը։ Քննության առարկա կարող են դառնալ հրապարակախոսական նյութերը, նամակագրությունը, հուշագրությունները, մամուլի հրապարակումները և այլ պատմական սկզբնաղբյուրներ, որոնք արտացոլում են ժամանակակիցների վերաբերմունքը սոցիալական ու քաղաքական փոփոխությունների վերաբերյալ գաղափարներին։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս տարբերակելու գաղափարական ազդեցությունը կազմակերպված քաղաքական գործունեությունից և պարզելու, թե ռուսական հեղափոխական շարժումների առանձին գաղափարներ որքանով էին ընդունվում, քննադատվում կամ հարմարեցվում հայկական իրականության պահանջներին։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում սոցիալական ազատագրության և ազգային խնդիրների փոխհարաբերությանը, քանի որ հայկական հասարակական մտքի զարգացման ընթացքում այդ հարցերը հաճախ հանդես էին գալիս փոխկապակցված ձևով։ Նյութը դիտարկվում է նաև XIX դարի երկրորդ կեսի հայ հասարակական-քաղաքական մտքի ընդհանուր զարգացման շրջանակում՝ հնարավորություն տալով բացահայտել եվրոպական և ռուսական գաղափարական հոսանքների հետ նրա փոխազդեցությունը։ Աշխատությունը կարևոր է ժամանակաշրջանի գաղափարական բազմազանությունը, մտավորականության հասարակական դերակատարությունը և հայ հասարակական մտքի ձևավորման արտաքին ու ներքին գործոնները հասկանալու համար՝ միաժամանակ ներկայացնելով հեղափոխական նարոդնիկության ազդեցությունը որպես պատմական ուսումնասիրության առարկա, այլ ոչ թե որպես քաղաքական գնահատական։

Գրականություն

Ստեղծագործությունը հոգեբանական լարվածությամբ և սոցիալական հակասություններով հարուստ պատմվածք է, որի հեղինակը Ուիլիամ Ֆոլքներ է։ Պատմությունը զարգանում է փոքր հարավային ամերիկյան քաղաքում, որտեղ տարածված լուրերն ու չհաստատված մեղադրանքները դառնում են ամբոխային բռնության և անարդարության պատճառ։ Հիմնական սյուժեն կենտրոնանում է մի կնոջ շուրջ, ում վերաբերյալ տարածվում է սեռական բնույթի մեղադրանք, և հասարակության արձագանքը աստիճանաբար վերածվում է վտանգավոր հոգեբանական և սոցիալական ճնշման։ Ֆոլքները ցույց է տալիս, թե ինչպես են նախապաշարմունքները, ռասայական և սոցիալական լարվածությունները ձևավորում ամբոխային վարքագիծ, որը հաճախ դուրս է գալիս տրամաբանության և արդարության սահմաններից։ Պատմվածքը առանձնանում է իր խիստ մթնոլորտով, ներքին կոնֆլիկտների խորքային վերլուծությամբ և այն գաղափարով, որ հասարակական կարծիքը կարող է դառնալ կործանարար ուժ անհատի կյանքի համար։ Ընդհանուր առմամբ այն դիտարկում է մարդկային հոգեբանության մութ կողմերը և հասարակության ներսում արդարության փխրուն բնույթը։

Պատմություն

Խաղխաղի ճակատամարտը տեղի է ունեցել մ․թ․ա․ 1-ին դարում՝ Հայաստանի և Հռոմեական կայսրության հարաբերությունների համատեքստում։ Այն կապված է հայ-հռոմեական հակամարտությունների այն շրջանի հետ, երբ Հայաստանը գտնվում էր հռոմեական ազդեցության և Պարթևական պետության միջև քաղաքական պայքարի կենտրոնում։ Ճակատամարտը տեղի է ունեցել Խաղխաղ բնակավայրի մոտ և համարվում է այն ռազմական բախումներից մեկը, որտեղ որոշվել է տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցությունը։ Հայկական ուժերը փորձում էին պահպանել իրենց անկախությունն ու դիրքերը, սակայն Հռոմի ընդլայնվող ազդեցությունը մեծ ճնշում էր ստեղծում տարածաշրջանում։ Խաղխաղի ճակատամարտը կարևոր է Հայաստանի հին պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ այն ցույց է տալիս երկրի ռազմաքաղաքական բարդ իրավիճակը և մեծ տերությունների միջև պայքարը։

Պատմություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Գերմանիայի և Թուրքիայի միջև հարաբերությունների զարգացմանն ու փոխակերպումներին 1918–1939 թվականների ընթացքում՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի նախօրեն։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է բացահայտել, թե ինչպես փոխվեցին երկու երկրների քաղաքական, դիվանագիտական, ռազմական և տնտեսական կապերը համաշխարհային պատերազմի և նախապատերազմյան միջազգային համակարգի պայմաններում, ինչպես նաև պարզել այն գործոնները, որոնք ազդեցին նախկին դաշնակցային հարաբերությունների վերափոխման վրա։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին ձևավորված համագործակցությունը պատերազմի ավարտից հետո հայտնվեց նոր աշխարհաքաղաքական պայմաններում․ երկու պետություններն էլ ստիպված էին վերանայել իրենց արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունները և հարմարվել միջազգային հարաբերությունների նոր իրողություններին։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել Օսմանյան կայսրության փլուզումից և Գերմանական կայսրության պարտությունից հետո ստեղծված իրավիճակը, Վերսալյան համակարգի ձևավորումը, Թուրքիայի Հանրապետության ստեղծումը և այդ իրադարձությունների ազդեցությունը երկկողմ հարաբերությունների հետագա զարգացման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Մուստաֆա Քեմալի գլխավորած թուրքական ազգային շարժման և նոր Թուրքիայի արտաքին քաղաքականության ձևավորմանը, ինչպես նաև Գերմանիայի՝ Վայմարյան հանրապետության և հետագայում նացիստական վարչակարգի պայմաններում արտաքին քաղաքականության փոփոխություններին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է դիվանագիտական կապերի վերականգնման և ամրապնդման գործընթացը, որի ընթացքում նախկին ռազմական դաշնակցությունը աստիճանաբար վերածվեց ավելի բազմակողմանի քաղաքական ու տնտեսական համագործակցության։ Ուսումնասիրվում են նաև ռազմական համագործակցության, զենքի մատակարարումների, ռազմական մասնագետների գործունեության, տնտեսական փոխանակումների և առևտրային կապերի նշանակությունը երկու երկրների հարաբերություններում։ Միաժամանակ աշխատանքը ցույց է տալիս, որ այդ կապերը մշտապես չէին զարգանում նույն ուղղությամբ․ Թուրքիայի կողմից հավասարակշռված արտաքին քաղաքականության վարումը և եվրոպական տարբեր ուժերի հետ հարաբերությունների պահպանումը սահմանափակում էին Գերմանիայի հետ լիարժեք ռազմաքաղաքական մերձեցման հնարավորությունները։ 1930-ական թվականներին Գերմանիայում նացիստների իշխանության գալուց հետո երկկողմ հարաբերությունները ստացան նոր բովանդակություն, քանի որ Բեռլինը ձգտում էր ընդլայնել իր քաղաքական և տնտեսական ազդեցությունը Եվրոպայում ու Մերձավոր Արևելքում, մինչդեռ Թուրքիան փորձում էր պահպանել իր ռազմավարական ինքնուրույնությունը և խուսափել որևէ մեկ մեծ տերությունից չափազանց մեծ կախվածությունից։ Այդ ժամանակաշրջանում հատկապես կարևոր դարձան տնտեսական հարաբերությունները, հումքի և արդյունաբերական ապրանքների փոխանակումը, ռազմական տեխնիկայի ձեռքբերումը և տարածաշրջանային քաղաքական շահերի համադրումը։ Աշխատության մեջ հարաբերությունների զարգացումը դիտարկվում է նաև միջազգային ավելի լայն գործընթացների համատեքստում՝ հաշվի առնելով Ազգերի լիգայի գործունեությունը, եվրոպական ուժերի մրցակցությունը, Խորհրդային Միության գործոնը, Բալկանների և Մերձավոր Արևելքի ռազմավարական նշանակությունը և Եվրոպայում պատերազմի վտանգի աճը։ Ուսումնասիրության գիտական արժեքը կայանում է նրանում, որ այն թույլ է տալիս հետևել դաշնակցային հարաբերությունների փոխակերպման ամբողջ գործընթացին՝ պատերազմական համագործակցությունից մինչև խաղաղ ժամանակաշրջանի դիվանագիտական և տնտեսական հարաբերություններ, իսկ այնուհետև՝ նախապատերազմյան բարդ ռազմավարական փոխազդեցություններ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել միջազգային հարաբերությունների պատմությամբ, եվրոպական և մերձավորարևելյան քաղաքականությամբ, դիվանագիտության պատմությամբ և XX դարի առաջին կեսի աշխարհաքաղաքական գործընթացներով զբաղվող մասնագետներին ու հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է երկու պետությունների հարաբերությունների բազմաշերտ զարգացումը 1918–1939 թվականներին՝ բացահայտելով քաղաքական շահերի, տնտեսական կապերի, ռազմական համագործակցության և փոփոխվող միջազգային միջավայրի ազդեցությունը նրանց փոխհարաբերությունների ձևավորման վրա։

Տնտեսագիտություն

Այս աշխատությունը նվիրված է սպառման էությանը, ձևավորման գործոններին և դրա դերին տնտեսության ընդհանուր համակարգում։ Գրքում ներկայացվում է, թե ինչ է սպառումը՝ որպես տնային տնտեսությունների կողմից ապրանքների և ծառայությունների օգտագործման գործընթաց, որն ուղղված է կարիքների բավարարմանը և կենսամակարդակի ապահովմանը։ Հեղինակը անդրադառնում է սպառման հիմնական տեսակներին՝ անհատական և կոլեկտիվ սպառում, ինչպես նաև կարճաժամկետ և երկարաժամկետ սպառողական վարքագծին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սպառողական որոշումների ձևավորմանը ազդող գործոններին՝ եկամուտ, գներ, նախասիրություններ, սոցիալական միջավայր և մշակութային արժեքներ։ Գրքում քննարկվում են նաև սպառողական պահանջարկի և շուկայական առաջարկի փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև սպառման դերը տնտեսական աճի և արտադրության խթանման գործում։ Վերլուծվում է սպառողական վարքագծի ուսումնասիրության նշանակությունը մարքեթինգում և բիզնես ռազմավարությունների մշակման գործընթացում։ Աշխատությունը համադրում է տեսական մոտեցումները և գործնական օրինակները՝ օգտակար լինելով տնտեսագետների, մարքեթինգի մասնագետների, սոցիոլոգների և ուսանողների համար։