Վարկային նպատակային ծրագրերով իրականացվող ներդրումների հաշվառման և վերլուծության կատարելագործման ուղիները (ՀՀ ոռոգման համակարգի օրինակով)

Философия

Գարեգին Նժդեհ. Երկեր (հատոր առաջին)-ը գաղափարական, հրապարակախոսական և պատմափիլիսոփայական բնույթի ժողովածու է, որը ներկայացնում է Գարեգին Նժդեհի ազգային-քաղաքական մտքի ձևավորման հիմքերը և նրա հիմնական հայացքները՝ կապված հայրենիքի պաշտպանության, ազգային ինքնության և պետականության գաղափարի հետ, աշխատությունում ընդգրկված են նրա հոդվածներ, ելույթներ և տարբեր ժամանակաշրջանների գրառումներ, որոնցում նա անդրադառնում է ազգային համախմբման անհրաժեշտությանը, պատմական ճակատագրի ընկալմանը և ժողովրդի հոգևոր-բարոյական ուժի նշանակությանը, միաժամանակ բացահայտվում է Նժդեհի մտածողության փիլիսոփայական շերտը՝ կապված պատասխանատվության, կամքի և ազգային դիմադրության գաղափարների հետ, հատորը նաև ներկայացնում է նրա հասարակական-քաղաքական գործունեության գաղափարական հիմքերը և այն տեսլականը, որով նա դիտարկում էր հայ ժողովրդի ապագան պատմական ճգնաժամերի պայմաններում, աշխատությունը կարևոր աղբյուր է հայ քաղաքական մտքի և գաղափարախոսական պատմության ուսումնասիրության համար։

Литература

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է «Եղիսաբեթ» վերնագրով գրական երկ, որը պատկանում է անձնանունով վերնագրված ստեղծագործությունների ավանդույթին։ Նման երկերում գլխավոր հերոսի անունը հաճախ դառնում է պատմության կենտրոնական առանցքը՝ ընթերցողի ուշադրությունը հրավիրելով անհատի կյանքի, բնավորության, հարաբերությունների և ճակատագրի վրա։ XIX դարի հայերեն գրական միջավայրում անձնանուններով վերնագրված ստեղծագործությունները կարող էին ընդգրկել տարբեր ժանրեր՝ գեղարվեստական պատմությունից և բարոյադաստիարակչական երկերից մինչև կրոնական ու պատմական թեմաներով շարադրանքներ։ Այդպիսի գրականությունը կարևոր դեր է ունեցել ընթերցողական հետաքրքրությունների ընդլայնման և մարդկային փորձառության տարբեր դրսևորումների ներկայացման գործում։ Անձնական պատմության միջոցով գրական երկը կարող է անդրադառնալ բարոյական ընտրություններին, ընտանեկան հարաբերություններին, հասարակական սպասումներին, անհատի պարտականություններին և կյանքի դժվարությունների հաղթահարմանը։ Այս թեմաները բնորոշ են XIX դարի բազմաթիվ եվրոպական և հայերեն թարգմանական ստեղծագործությունների, որոնցում գեղարվեստական պատումը հաճախ միավորվում է դաստիարակչական կամ գաղափարական նպատակների հետ։ Վիեննայի Մխիթարյան տպագրական միջավայրում լույս տեսած հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայերեն տպագիր գրքի և թարգմանական գրականության պատմության տեսանկյունից։ Մխիթարյան միաբանությունը նշանակալի դեր է ունեցել հայ լեզվի, գրականության, կրթության և գիտական մտքի զարգացման գործում՝ հրատարակելով կրոնական, պատմական, լեզվաբանական և գեղարվեստական բազմաթիվ աշխատություններ։ Միաբանության տպագրական գործունեությունը նպաստել է հայերեն գրականության տարածմանը Եվրոպայի տարբեր կենտրոններում և հայ ընթերցողների կապի ամրապնդմանը եվրոպական մտավոր ու մշակութային միջավայրի հետ։ Այս գրքի ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել XIX դարի հայերեն հրատարակությունների, Մխիթարյանների գրահրատարակչական գործունեության և հայ ընթերցողական մշակույթի պատմությամբ հետաքրքրվողների համար։ Այն կարող է դիտարկվել որպես պատմական տպագիր ժառանգության միավոր, որի մատենագիտական գրանցումը կարևոր է գրադարանային հավաքածուների կազմակերպման և հին գրքերի հետազոտության համար։ Միաժամանակ, միայն վերնագրի և հրատարակչական տվյալների հիման վրա հնարավոր չէ հաստատել ստեղծագործության հեղինակը, սկզբնաղբյուր լեզուն, ժանրային պատկանելությունը կամ սյուժեի առանձնահատկությունները։ Հետևաբար, բովանդակության վերաբերյալ ավելի հստակ եզրակացությունների համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել բնագիրը կամ լրացուցիչ մատենագիտական նկարագրությունը։ Ընդհանուր առմամբ, հրատարակությունը ներկայացնում է XIX դարի հայերեն գրական ժառանգության մի օրինակ, որը կարող է հետաքրքրել հայ գրքի պատմության, թարգմանական գրականության և պատմական գեղարվեստական հրատարակությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող ընթերցողներին ու մասնագետներին։

Литература

Սա գրականագիտական և պատմամշակութային ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է արցախյան պոեզիայում ազգային-ազատագրական պայքարի թեմայի արտացոլմանը, որտեղ վերլուծվում են Արցախյան տարածաշրջանի բանաստեղծական ավանդույթներում ձևավորված գաղափարական շերտերը, հայրենասիրական մոտիվները և պատմական հիշողության գեղարվեստական վերարտադրությունը, աշխատանքը ընդգծում է, թե ինչպես են պոետները իրենց ստեղծագործություններում արտահայտել ինքնության պահպանման, պայքարի և գոյության հարցերը՝ օգտագործելով խորհրդանշական պատկերներ, էպիկական և լիրիկական ձևեր, ինչպես նաև ժողովրդական լեզվամտածողության տարրեր, միաժամանակ դիտարկվում է պոեզիայի դերը որպես ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման և հասարակական համախմբման միջոց, որտեղ գրականությունը դառնում է պատմական փորձի, ցավի և դիմադրության արտահայտման կարևոր մշակութային հարթակ։

Религия

Աշխատությունը ֆրանսիացի մեծ մտածող, մաթեմատիկոս, ֆիզիկոս և փիլիսոփա Բլեզ Պասկալի աստվածաբանական ու փիլիսոփայական խորհրդածությունների հայերեն հրատարակություն է, որի հիմնական նպատակն է բանականության, մարդկային փորձառության և քրիստոնեական հավատի սկզբունքների միջոցով բացահայտել կրոնական ճշմարտությունների իմաստն ու նշանակությունը։ Այն ներկայացնում է Պասկալի մտավոր ժառանգության այն ուղղությունը, որտեղ մարդու գոյության, Աստծու ներկայության, հավատի անհրաժեշտության, բանականության սահմանների և քրիստոնեական վարդապետության ճշմարտացիության հարցերը դիտարկվում են փոխկապակցված փիլիսոփայական ու աստվածաբանական տեսանկյուններից։ Ստեղծագործության գաղափարական կենտրոնում մարդն է՝ իր հակասական բնությամբ, սահմանափակ հնարավորություններով, մեծության ձգտումով, բարոյական անկատարությամբ և ճշմարտությունը ճանաչելու մշտական որոնումով։ Պասկալի փիլիսոփայական մտածողության համաձայն՝ մարդկային գոյությունը լի է հակադրություններով. մարդը միաժամանակ մեծ է իր բանականությամբ և խոցելի՝ իր ֆիզիկական ու բարոյական սահմանափակումների պատճառով։ Նա կարող է խորհել տիեզերքի անսահմանության մասին, սակայն ինքնին մնում է տիեզերական ամբողջության մեջ սահմանափակ էակ։ Այս հակադրությունը դառնում է մարդու ինքնաճանաչողության կարևոր հիմքը և ցույց տալիս, որ մարդկային բանականությունը, որքան էլ զորեղ լինի, չի կարող միայնակ պատասխանել գոյության բոլոր հիմնարար հարցերին։ Աշխատության կարևոր թեմաներից է բանականության և հավատի փոխհարաբերությունը։ Պասկալը չի ժխտում բանական մտածողության արժեքը, սակայն ընդգծում է դրա սահմանները՝ ցույց տալով, որ գոյություն ունեն այնպիսի ճշմարտություններ, որոնց ճանաչումը պահանջում է նաև ներքին հոգևոր փորձառություն, վստահություն և հավատ։ Նրա մտածողության մեջ հավատը չի ներկայացվում որպես բանականությունից ամբողջովին կտրված երևույթ, այլ որպես մարդկային ճանաչողության լրացուցիչ և խորքային ոլորտ, որը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու այնպիսի հարցերի, որոնց լուծման համար միայն տրամաբանական դատողությունը բավարար չէ։ Այս մոտեցումը հատկապես կարևոր է քրիստոնեական հավատի հիմնադրույթների պաշտպանության տեսանկյունից, քանի որ հեղինակը ձգտում է ցույց տալ, որ հավատացյալի համոզմունքները կարող են ունենալ նաև փիլիսոփայական և բարոյական հիմնավորում։ Առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում մարդու՝ Աստծու նկատմամբ ունեցած հարաբերության խնդիրը։ Աստվածայինի որոնումը դիտարկվում է որպես մարդկային գոյության հիմնարար պահանջ, իսկ կրոնական հավատը՝ որպես մարդու ներքին անհանգստության, բարոյական անորոշության և կյանքի իմաստի որոնման հնարավոր պատասխան։ Պասկալի մտածողության մեջ կարևոր նշանակություն ունի նաև մարդկային թշվառության և մեծության հակադրությունը։ Մարդը գիտակցում է իր անկատարությունը, մահկանացու լինելը և սեփական ուժերի սահմանափակությունը, բայց միաժամանակ ունի ինքն իրեն ճանաչելու, ճշմարտությունը որոնելու և բարոյական կատարելության ձգտելու բացառիկ կարողություն։ Այդ գիտակցությունը նրան առանձնացնում է բնության մյուս երևույթներից և բացահայտում հոգևոր կյանքի նշանակությունը։ Ստեղծագործության աստվածաբանական ուղղվածությունը կապված է քրիստոնեական հավատի ճշմարտության հիմնավորման, Սուրբ Գրքի նշանակության, Հիսուս Քրիստոսի անձի և փրկագործական առաքելության, ինչպես նաև քրիստոնեական վարդապետության բարոյական ու հոգևոր արժեքների մեկնաբանության հետ։ Քրիստոնեությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես կրոնական ուսմունք, այլև որպես մարդու գոյության, տառապանքի, մեղքի, հույսի և փրկության հիմնարար հարցերին պատասխանող ամբողջական աշխարհայացք։ Հեղինակը կարևորում է այն գաղափարը, որ մարդկային հոգու ներքին հակասությունները, բարոյական անկատարությունը և ճշմարտության որոնումը կարող են իրենց իմաստավորումը գտնել քրիստոնեական հայտնության միջոցով։ Հավատի ճշմարտության պաշտպանության գործում կարևոր տեղ ունի նաև մարդու հոգեբանական և բարոյական բնության ուսումնասիրությունը։ Պասկալը ուշադրություն է դարձնում մարդկային ինքնախաբեությանը, ունայնությանը, աշխարհիկ հաճույքների նկատմամբ կապվածությանը և սեփական գոյության իմաստից խուսափելու ձգտմանը։ Նա ցույց է տալիս, որ մարդը հաճախ զբաղված է արտաքին գործունեությամբ ու զվարճություններով՝ չանդրադառնալով իր ներքին դատարկությանը և մահկանացու լինելու հանգամանքին։ Այս երևույթների քննությունը ծառայում է որպես ինքնաճանաչողության և հոգևոր վերափոխման անհրաժեշտության հիմնավորում։ Աշխատության մեջ կարևոր գաղափարական նշանակություն ունի նաև ընտրության և անձնական պատասխանատվության հարցը։ Մարդը կանգնած է հավատքի և անհավատության, հոգևոր կյանքի և աշխարհիկ զբաղվածության, ճշմարտության որոնման և ինքնախաբեության միջև ընտրություն կատարելու անհրաժեշտության առջև։ Այս համատեքստում Պասկալի հայտնի խաղադրույքի գաղափարը ներկայացնում է Աստծու գոյության հարցի նկատմամբ մարդու գործնական դիրքորոշման փիլիսոփայական քննությունը։ Այն հիմնված է այն դատողության վրա, որ Աստծու գոյության հարցում անորոշության պայմաններում մարդու ընտրությունն ունի ոչ միայն տեսական, այլև գոյաբանական և բարոյական նշանակություն։ Պասկալի այս մոտեցումը քրիստոնեական ջատագովության պատմության մեջ առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում, քանի որ հավատի հարցը կապում է մարդկային կյանքի վերջնական նպատակների և ընտրության հետևանքների հետ։ Գրական և փիլիսոփայական առումով աշխատությունն առանձնանում է աֆորիստիկ մտածողությամբ, տրամաբանական հակադրություններով, խորիմաստ դատողություններով, հռետորական հարցադրումներով և մարդկային հոգեբանության նուրբ դիտարկումներով։ Պասկալի շարադրանքին բնորոշ է մտքի սեղմությունն ու արտահայտչականությունը, երբ նույնիսկ կարճ դատողությունը կարող է պարունակել ընդարձակ փիլիսոփայական և աստվածաբանական բովանդակություն։ Նրա խոսքը միավորում է բանական փաստարկումը, բարոյական քննությունը և հոգևոր ներշնչանքը։ Մտածողը հաճախ դիմում է հակադրությունների՝ մեծություն և թշվառություն, բանականություն և հավատ, անսահմանություն և սահմանափակություն, հույս և հուսահատություն, որպեսզի բացահայտի մարդկային գոյության բարդությունն ու ներքին լարվածությունը։ Այս ոճական առանձնահատկությունները ստեղծագործությանը հաղորդում են ոչ միայն գիտական, այլև գրական ու հոգեբանական խորություն։ Պատմամշակութային առումով Պասկալի մտավոր ժառանգությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում եվրոպական փիլիսոփայության և քրիստոնեական մտքի պատմության մեջ։ Նա պատկանում է այն մտածողների շարքին, որոնք փորձել են համադրել գիտական բանականությունը, փիլիսոփայական քննությունը և կրոնական հավատը՝ միաժամանակ բացահայտելով դրանց հնարավորություններն ու սահմանները։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա փիլիսոփայական, աստվածաբանական և գրական մտածողության վրա, հատկապես մարդու գոյության, ազատության, հավատքի և մահվան խնդիրների քննարկման շրջանակում։ Հայերեն այս հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայ մտավոր և մշակութային կյանքի պատմության համար։ Տասնիններորդ դարում Կոստանդնուպոլիսը հայ տպագրության, կրթության և հասարակական մտքի կարևոր կենտրոններից էր, որտեղ հրատարակվում էին եվրոպական գիտության, փիլիսոփայության և կրոնական մտքի նշանակալի երկերի հայերեն թարգմանություններ։ Հովհաննես Մյուհենտիսյանի տպարանի միջոցով նման աշխատության տարածումը վկայում է հայ ընթերցողին համաշխարհային փիլիսոփայական ժառանգությանը հաղորդակից դարձնելու և հայերենով աստվածաբանական ու մտավոր բանավեճերի շրջանակն ընդլայնելու ձգտման մասին։ Հրատարակությունը նպաստել է Պասկալի գաղափարների ներթափանցմանը հայալեզու կրթական ու կրոնական միջավայր և հնարավորություն տվել հայ ընթերցողին ծանոթանալու եվրոպական քրիստոնեական ջատագովության կարևորագույն ներկայացուցիչներից մեկի մտածողությանը։ Աշխատությունը արժեքավոր է փիլիսոփայության, աստվածաբանության, կրոնի փիլիսոփայության, քրիստոնեական ջատագովության, հայ թարգմանական գրականության և տասնիններորդ դարի հայ մտավոր կյանքի ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում փիլիսոփաների, աստվածաբանների, պատմաբանների, հայագետների, գրականագետների, հոգևորականների և մարդկային գոյության հիմնարար հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Նրա ընթերցողական նշանակությունը պայմանավորված է հավատի ու բանականության փոխհարաբերության, մարդու ներքին հակասությունների, կյանքի իմաստի, բարոյական պատասխանատվության և հոգևոր ինքնաճանաչողության խնդիրների խորքային բացահայտմամբ։ Աշխատությունը ոչ միայն ներկայացնում է քրիստոնեական հավատի փիլիսոփայական հիմնավորման կարևոր փորձ, այլև ընթերցողին մղում է ինքնուրույն մտածելու մարդու գոյության, ճշմարտության որոնման և հոգևոր արժեքների նշանակության մասին՝ պահպանելով իր արդիականությունը նաև ժամանակակից փիլիսոփայական ու աստվածաբանական քննարկումներում։

История

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Վանի թագավորության, այսինքն՝ Ուրարտուի գրային մշակույթին վերաբերող սեպագիր արձանագրությունների ուսումնասիրությանը, որոնք հայտնաբերվել են ներկայիս Ռուսաստանի տարածքում։ Ուսումնասիրության առանցքում գտնվում են այդ արձանագրությունների հայտնաբերման հանգամանքները, դրանց լեզվական և պատմական առանձնահատկությունները, գրային համակարգի բնույթը և հնարավոր կապերը Վանի թագավորության քաղաքական, մշակութային ու աշխարհագրական ազդեցության շրջանակների հետ։ Սեպագիր արձանագրությունները հին հասարակությունների պատմության ուսումնասիրման կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից են, քանի որ դրանց միջոցով հնարավոր է վերականգնել ոչ միայն առանձին իրադարձություններ, այլև պատկերացում կազմել իշխանական կառույցների, ռազմական արշավանքների, տարածքային հարաբերությունների, կրոնական պատկերացումների և վարչական համակարգերի մասին։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայտնաբերված գրությունների համեմատական քննությունը՝ դրանց նշանների, կառուցվածքի, բովանդակության և լեզվական առանձնահատկությունների վերլուծությամբ։ Նման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե արդյոք տվյալ արձանագրությունները ուղղակիորեն կապված են Վանի թագավորության պետական գրագրության և արքայական վիմագրության ավանդույթի հետ, ինչպես նաև ինչ պատմական պայմաններում կարող էին դրանք հայտնվել իրենց սկզբնական տարածքից հեռու։ Հեղինակը, ըստ թեմայի բնույթի, անդրադառնում է նաև հնագիտական նյութի և գրավոր աղբյուրի փոխկապակցվածությանը՝ փորձելով արձանագրությունները դիտարկել ոչ թե մեկուսացված, այլ տարածաշրջանի պատմական գործընթացների համատեքստում։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել հատկապես ուրարտագիտությամբ, հին Հայաստանի պատմությամբ, հնագիտությամբ, լեզվաբանությամբ և հին արևելյան գրային համակարգերով զբաղվող մասնագետներին, քանի որ նման նյութերը հնարավորություն են տալիս ընդլայնելու Վանի թագավորության մշակութային և քաղաքական ազդեցության վերաբերյալ պատկերացումները։ Արձանագրությունների ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև այն պատճառով, որ դրանց միջոցով հնարավոր է լրացնել այլ պատմական աղբյուրներից ստացվող տեղեկությունները և ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել հին ժամանակաշրջանի տարածաշրջանային կապերի ու փոխազդեցությունների մասին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունն արժեքավոր է որպես Վանի թագավորության սեպագիր ժառանգության և դրա տարածական տարածման վերաբերյալ ուսումնասիրություն, որը միավորում է վիմագրական, լեզվաբանական, հնագիտական և պատմագիտական մոտեցումները և նպաստում հին աշխարհի գրավոր մշակույթի ու պատմական գործընթացների ավելի խորքային ըմբռնմանը։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է գալարմինի և D-15 գալարմինի ազդեցության որոշ կենսաքիմիական մեխանիզմների ուսումնասիրությանը սիբիրախտի պայմաններում՝ հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացնելով օրգանիզմում ընթացող նյութափոխանակային և կենսաքիմիական փոփոխությունների վրա։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է, թե ուսումնասիրվող միացությունների ազդեցությամբ ինչպես կարող են փոփոխվել հիվանդության ընթացքի հետ կապված առանձին կենսաքիմիական ցուցանիշներ և օրգանիզմի պաշտպանական արձագանքները։ Քննվում են վարակային գործընթացի հետևանքով առաջացող նյութափոխանակային խանգարումները, բջջային և հյուսվածքային մակարդակներում դիտվող փոփոխությունները, ինչպես նաև դրանց կապը օրգանիզմի ընդհանուր ֆունկցիոնալ վիճակի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ֆերմենտային համակարգերի ակտիվության, սպիտակուցային և էներգետիկ նյութափոխանակության, օքսիդավերականգնման գործընթացների և այլ կենսաքիմիական ցուցանիշների հնարավոր փոփոխություններին։ Ուսումնասիրվող նյութերի ազդեցությունը դիտարկվում է համեմատական սկզբունքով՝ պարզելու համար դրանց և հիվանդության ընթացքում ձևավորվող կենսաքիմիական տեղաշարժերի միջև հնարավոր կապերը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում օրգանիզմի բնական պաշտպանական մեխանիզմների և նյութափոխանակային հավասարակշռության ուսումնասիրությունը, քանի որ վարակային հիվանդությունների ժամանակ տարբեր օրգան-համակարգերի գործունեությունը կարող է ենթարկվել փոխկապակցված փոփոխությունների։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել կենսաքիմիական, ֆիզիոլոգիական և ընդհանուր կլինիկական դիտարկումների արդյունքները՝ ուսումնասիրվող միացությունների կենսաբանական ազդեցության վերաբերյալ առավել ամբողջական պատկերացում ձևավորելու նպատակով։ Աշխատանքի նշանակությունը պայմանավորված է նաև դեղաբանական ազդեցության մեխանիզմների բացահայտման անհրաժեշտությամբ, ինչը հնարավորություն է տալիս տեսական մակարդակում գնահատել տարբեր կենսաքիմիական գործընթացների մասնակցությունը դիտվող ազդեցություններին։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է կենսաքիմիայի, դեղաբանության, վարակաբանության և փորձարարական բժշկության մոտեցումները՝ վարակային գործընթացի ընթացքում ուսումնասիրվող միացությունների ազդեցությամբ տեղի ունեցող կենսաքիմիական փոփոխությունների բնույթն ու փոխկապակցվածությունը պարզաբանելու նպատակով։