Իսրայել Օրի

Lեզվաբանություն

Ամիրդովլաթ Ամասիացի-ի «Օգուտ բժշկութեան» երկի բառապաշարի ուսումնասիրությունը վերաբերում է միջնադարյան հայ բժշկական գրականության լեզվական առանձնահատկությունների վերլուծությանը՝ ընդգծելով տեքստում կիրառված բժշկական, դեղաբանական և անատոմիական տերմինների համակարգը։ Այս երկի բառապաշարը ձևավորվել է միջին հայերենի հիմքի վրա և առանձնանում է գիտական-մասնագիտական բնույթով, որտեղ լայնորեն օգտագործվում են ինչպես հայերեն բնիկ բառեր, այնպես էլ պարսկերեն, արաբերեն և հունարեն փոխառություններ, որոնք կապված են բժշկության և դեղագիտության ոլորտների հետ։ Բառապաշարի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս բացահայտել միջնադարյան բժշկական գիտելիքների տարածման ուղիները, ինչպես նաև հայ բժշկական տերմինաբանության զարգացման փուլերը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հիվանդությունների անվանումներին, բուժման մեթոդներին, դեղաբույսերի նկարագրություններին և մարդու մարմնի կառուցվածքին վերաբերող բառերի իմաստային առանձնահատկություններին։ Այսպիսով, «Օգուտ բժշկութեան»-ի բառապաշարը կարևոր աղբյուր է ոչ միայն բժշկության պատմության, այլ նաև հայերեն լեզվի պատմական զարգացման և մասնագիտական բառապաշարի ձևավորման ուսումնասիրության համար։

Քիմիա

Աշխատանքը նվիրված է չհագեցած չորրորդային ամոնիումային աղերի կառուցվածքի ազդեցության ուսումնասիրությանը Ստիվենսի վերախմբավորման ընթացքի վրա, ինչպես նաև ստացված միացությունների հակամանրէային հատկությունների բացահայտմանը։ Հետազոտությունը գտնվում է օրգանական քիմիայի այն ուղղության շրջանակում, որտեղ ուսումնասիրվում են ամոնիումային միացությունների կառուցվածքափոխությունները և դրանց հիման վրա նոր ֆունկցիոնալացված ամինների ստացման հնարավորությունները։ Ստիվենսի վերախմբավորումը չորրորդային ամոնիումային աղերի կարևոր քիմիական փոխակերպումներից է, որի ընթացքում հիմքի ազդեցությամբ սկզբնական միացությունը վերածվում է երրորդային ամինի՝ կառուցվածքային վերադասավորման միջոցով։ Հետազոտության հիմնական նպատակներից է պարզել, թե ելանյութի կառուցվածքային առանձնահատկություններն ինչպես են ազդում վերախմբավորման ուղղության, ընթացքի և առաջացող վերջնական արտադրանքների բնույթի վրա։ Այս խնդիրը կարևոր է հատկապես չհագեցած համակարգերի դեպքում, քանի որ կրկնակի կապերի դիրքը, դրանց հարակից խմբերի բնույթը, փոխարինիչների կառուցվածքը և մոլեկուլի ընդհանուր տարածական կազմակերպվածությունը կարող են էապես ազդել ռեակցիայի ընթացքի վրա։ Հայ քիմիական դպրոցի շրջանակում Ստիվենսի վերախմբավորման ուսումնասիրությունները երկարատև ավանդույթ ունեն, և տարբեր կառուցվածք ունեցող ամոնիումային աղերի հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ելանյութի կառուցվածքը և ռեակցիայի պայմանները կարող են որոշել առաջացող արտադրանքների հարաբերակցությունը։ Աշխատանքում կարող է ուսումնասիրվել չհագեցած ամոնիումային աղերի տարբեր կառուցվածքների սինթեզը և դրանց հետագա քիմիական վարքագիծը։ Նման միացությունների ստացման փուլում անհրաժեշտ է վերահսկել փոխարինիչների դիրքը, չհագեցած կապերի բնույթը և ֆունկցիոնալ խմբերի փոխազդեցությունը, քանի որ այդ գործոնները հետագայում պայմանավորում են վերախմբավորման ընտրողականությունը։ Հետազոտության ընթացքում ստացված նյութերի կառուցվածքը կարող է հաստատվել ժամանակակից ֆիզիկաքիմիական մեթոդների միջոցով՝ համադրելով տարբեր սպեկտրոսկոպիական և վերլուծական տվյալներ։ Ստիվենսի վերախմբավորման տեսական ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև ռեակցիայի մեխանիզմը հասկանալու համար։ Գործընթացի ընթացքում հիմքի ազդեցությամբ չորրորդային ամոնիումային աղից առաջանում է միջանկյալ իլիդային համակարգ, որից հետո տեղի է ունենում խմբի ներմոլեկուլային տեղափոխություն և ձևավորվում է նոր կառուցվածք ունեցող երրորդային ամին։ Ռեակցիայի ուղղության վրա կարող են ազդել ինչպես մոլեկուլի էլեկտրոնային կառուցվածքը, այնպես էլ տարածական գործոնները և կիրառվող ռեակցիոն պայմանները։ Չհագեցած համակարգերի դեպքում հատկապես կարևոր է մրցակցող վերադասավորումների հնարավորությունը։ Նախորդ ուսումնասիրություններում տարբեր ամոնիումային աղերի համար արձանագրվել են 1,2- և 3,2-տիպի Ստիվենսի վերախմբավորումներ, իսկ որոշ դեպքերում նաև ալիլային իզոմերացում կամ այլ մրցակցող փոխակերպումներ։ Հետևաբար հետազոտության նշանակալի խնդիրներից է պարզել, թե կառուցվածքային որ գործոններն են նպաստում որոշակի ուղղության գերակշռությանը։ Աշխատանքի մյուս կարևոր ուղղությունը սինթեզված ամոնիումային միացությունների հակամանրէային ակտիվության ուսումնասիրությունն է։ Այս փուլում քիմիական կառուցվածքը դիտարկվում է արդեն ոչ միայն որպես սինթեզի և վերախմբավորման ընթացքը որոշող գործոն, այլև որպես կենսաբանական ազդեցությունը պայմանավորող հատկություն։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել տարբեր մանրէաբանական շտամների նկատմամբ միացությունների ակտիվության համեմատական գնահատում՝ պարզելու համար, թե մոլեկուլի կառուցվածքային փոփոխություններն ինչպես են անդրադառնում դրա կենսաբանական ազդեցության վրա։ Նմանատիպ ուսումնասիրություններում որոշ չորրորդային ամոնիումային միացությունների ջրային լուծույթներ ցուցաբերել են մանրէասպան ազդեցություն ինչպես գրամդրական, այնպես էլ գրամբացասական միկրոօրգանիզմների նկատմամբ։ Հակամանրէային հատկությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու «կառուցվածք–կենսաբանական ակտիվություն» կապը։ Եթե մոլեկուլի որոշակի կառուցվածքային փոփոխությունը հանգեցնում է հակամանրէային ազդեցության ուժեղացման կամ թուլացման, ապա հնարավոր է առանձնացնել այն կառուցվածքային տարրերը, որոնք առավել կարևոր են կենսաբանական ակտիվության համար։ Այսպիսի մոտեցումը կարող է հիմք հանդիսանալ նպատակային հատկություններով նոր օրգանական միացությունների հետագա նախագծման և սինթեզի համար։ Հետազոտության կարևորությունն ընդգծվում է նաև նրանով, որ չորրորդային ամոնիումային միացությունները հետաքրքրություն են ներկայացնում ոչ միայն որպես օրգանական սինթեզի միջանկյալ կամ վերջնական նյութեր, այլև որպես կենսաբանական ակտիվ միացությունների հնարավոր աղբյուր։ Հայկական քիմիական հետազոտություններում այս ուղղությամբ ուսումնասիրվել են ինչպես տարբեր կառուցվածքի չորրորդային ամոնիումային աղերի վերախմբավորումները, այնպես էլ դրանց հակամանրէային հատկությունները։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև սինթեզված միացությունների կառուցվածքի և ռեակցիոնունակության փոխկապակցվածությանը։ Միևնույն ֆունկցիոնալ խմբերի առկայության պայմաններում նույնիսկ փոքր կառուցվածքային փոփոխությունները կարող են փոխել վերախմբավորման արագությունը, ուղղությունը և արտադրանքի ելքը։ Հետևաբար հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել օրգանական ռեակցիաների ընտրողականության վերաբերյալ տեսական պատկերացումների ընդլայնմանը և նպատակային սինթեզի պայմանների ընտրությանը։ Գիտական և գործնական տեսանկյունից աշխատանքը կարևոր է նաև այն պատճառով, որ Ստիվենսի վերախմբավորման միջոցով հնարավոր է ստանալ նոր կառուցվածք ունեցող չհագեցած ամիններ։ Հայաստանի օրգանական քիմիայի հետազոտություններում նման մոտեցմամբ արդեն ուսումնասիրվել են ալիլային, պրապարգիլային և այլ չհագեցած խմբեր պարունակող ամոնիումային աղեր, որոնցից ստացվել են տարբեր կառուցվածքի չհագեցած ամիններ։ Ստացված միացությունների հետագա քիմիական ձևափոխությունները կարող են ընդլայնել դրանց կիրառական հնարավորությունները՝ հնարավորություն տալով ստանալ նոր ֆունկցիոնալացված ամիններ և այլ օրգանական միացություններ։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը միավորում է օրգանական սինթեզի, ռեակցիոն մեխանիզմների և կենսաբանական ակտիվության ուսումնասիրության ուղղությունները։ Դրա հիմնական գիտական արժեքը չհագեցած չորրորդային ամոնիումային աղերի կառուցվածքի և Ստիվենսի վերախմբավորման ընթացքի միջև օրինաչափությունների բացահայտումն է, իսկ գործնական նշանակությունը՝ նոր չհագեցած ամինների ստացման և դրանց հնարավոր հակամանրէային կիրառությունների գնահատումը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտակար լինել օրգանական քիմիայի, դեղագործական քիմիայի, կենսաօրգանական քիմիայի և հակամանրէային նյութերի մշակման բնագավառներում։

Գեղարվեստական հայ․

«Զուլալի» գրքում Աբգարյան Նարինեն ներկայացնում է մի խորը և մարդկային պատմություն՝ կերտված սիրո, կորուստների, հույսի ու կյանքի շարունակականության թեմաների շուրջ։ Գրքում միանգամից զգացվում է հեղինակի տողերի ճշգրտությունն ու զգացմունքային ուժը՝ որտեղ յուրաքանչյուր հերոս ունի իր ճակատագիրը, որը հաճախ կապված է անցյալի հետ, բայց միևնույն ժամանակ առաջ է տանում դեպի ապագա։ Գրքի հիմնական թեմաները Սիրո և նվիրվածության արժեքը Կյանքի դժվարությունների դիմաց կանգնելու ունակությունը Ընտանիքի, բարեկամության և հոգևոր ուժի դերերը Անհետ կորածը գտնելու կամ մարսելու փորձը Աբգարյան Նարինեն ընթերցողին թույլ չի տալիս օտարվել հերոսներից. յուրաքանչյուր դրվագում զգացվում է իրականության հոտը, ապրելու դժվարությունն ու փոքր ուրախությունների արժեքը։ «Զուլալ»–ը մի գրական ստեղծագործություն է, որը միաժամանակ տանում է խորը մտորումների և թույլ է տալիս զգալ, որ ամեն ինչի մեջ կա մարդկային իմաստ ու գեղեցկություն։ Հրատարակիչ - Վերնատուն ISBN - 978-9939-9242-1-2

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Տրանսիլվանիայում հայկական համայնքի ձևավորման, զարգացման և պատմական ճակատագրի ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով տարածաշրջանում հայերի ներկայության բազմադարյա պատմությունը։ Հետազոտության շրջանակում անդրադարձ է կատարվում հայերի՝ Տրանսիլվանիա տեղափոխվելու գործընթացներին, բնակության հաստատման հիմնական կենտրոններին, համայնքային կյանքի կազմակերպմանը և տեղի հասարակության մեջ նրանց ունեցած դերին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական համայնքի սոցիալ-տնտեսական գործունեությանը, առևտրական կապերին, արհեստներին, քաղաքային կյանքի զարգացմանը և տարածաշրջանի տնտեսական հարաբերություններում հայերի ունեցած նշանակությանը։ Աշխատությունը կարող է ընդգրկել նաև հայ համայնքի կրոնական և մշակութային կյանքի ուսումնասիրությունը՝ անդրադառնալով եկեղեցական կառույցներին, կրթական նախաձեռնություններին, հայկական ինքնության պահպանման մեխանիզմներին և համայնքային կազմակերպվածությանը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հայերի և Տրանսիլվանիայի մյուս ժողովուրդների միջև ձևավորված հարաբերություններին, փոխադարձ մշակութային ազդեցություններին և ինտեգրման գործընթացներին։ Ուսումնասիրության միջոցով ներկայացվում է նաև այն, թե ինչպես են պատմական, քաղաքական և հասարակական փոփոխություններն անդրադարձել համայնքի թվաքանակի, տնտեսական դիրքի, ինքնության և կազմակերպական կառուցվածքի վրա։ Հատուկ հետաքրքրություն կարող են ներկայացնել ձուլման գործընթացները, լեզվական և մշակութային փոփոխությունները, ինչպես նաև հայկական ժառանգության պահպանման խնդիրները։ Աշխատանքը արժեքավոր է Տրանսիլվանիայի պատմության և հայկական սփյուռքի ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ հնարավորություն է տալիս դիտարկել հայերի պատմական ներկայությունը եվրոպական միջավայրում և հասկանալ նրանց ներդրումը տարածաշրջանի տնտեսական, հասարակական ու մշակութային զարգացման մեջ։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հայագետներին, սփյուռքի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, մշակութաբաններին, ինչպես նաև հայ ժողովրդի պատմության և Կենտրոնական Եվրոպայի տարածաշրջանային պատմության ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Այլ առարկաներ

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է պատանիների համար նախատեսված նոր գրքերի տեղեկատվական ընտրանի, որը նպատակ ունի օգնել երիտասարդ ընթերցողներին կողմնորոշվել ժամանակակից գրականության բազմազան դաշտում և գտնել իրենց հետաքրքրություններին համապատասխան ընթերցանություն։ Ցանկում ընդգրկված են տարբեր ժանրերի ստեղծագործություններ՝ արկածային և ֆանտաստիկ պատմություններ, գիտահանրամատչելի գրքեր, սոցիալ-հոգեբանական վեպեր, ինչպես նաև կրթական և ճանաչողական բնույթի հրատարակություններ, որոնք նպաստում են պատանեկան մտածողության, երևակայության և արժեքային համակարգի ձևավորմանը։ Նյութը առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձնում այն գրքերին, որոնք զարգացնում են քննադատական մտածողությունը, ստեղծագործական մոտեցումը և գիտելիքի նկատմամբ հետաքրքրությունը՝ միաժամանակ աջակցելով ընթերցանության մշակույթի ձևավորմանը։ Տեղեկատվական ցանկը նաև ընդգծում է ժամանակակից մանկապատանեկան գրականության դերը անձի սոցիալականացման, ինքնաճանաչման և աշխարհընկալման ընդլայնման գործընթացներում՝ ներկայացնելով գրքեր, որոնք կարող են դառնալ ոգեշնչման աղբյուր և կրթական ուղեցույց պատանիների համար։

Սոցիոլոգիա

Գիրքը ներկայացնում է կամավորության մշակույթի ձևավորման, զարգացման և հասարակական նշանակության բազմակողմանի ուսումնասիրություն Հայաստանում։ Աշխատության մեջ քննարկվում են կամավորական գործունեության պատմական արմատները, դրա դերը քաղաքացիական հասարակության ամրապնդման, համայնքային զարգացման և սոցիալական համերաշխության խթանման գործում։ Հեղինակը վերլուծում է կամավորության արժեքային հիմքերը, հասարակական մասնակցության ձևերը, երիտասարդների ներգրավվածության առանձնահատկությունները և կամավորական նախաձեռնությունների ազդեցությունը հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտների վրա։ Գրքում անդրադարձ է կատարվում կամավորության կազմակերպման մեխանիզմներին, հասարակական և բարեգործական կազմակերպությունների գործունեությանը, կամավորների մոտիվացիային, առաջնորդության զարգացմանը և սոցիալական պատասխանատվության ձևավորմանը։ Ուսումնասիրվում են նաև Հայաստանում կամավորական շարժման արդի միտումները, առկա խնդիրներն ու զարգացման հնարավորությունները՝ համեմատական դիտարկումներով միջազգային փորձի համատեքստում։ Գիրքը կարևորում է կամավորության դերը որպես ակտիվ քաղաքացիության, հանրային մասնակցության և սոցիալական կապիտալի ձևավորման միջոց՝ ընթերցողին տրամադրելով ինչպես տեսական պատկերացումներ, այնպես էլ գործնական գիտելիքներ ոլորտի վերաբերյալ։