Հոգեբանությունը որպես գիտություն

Այլ առարկաներ

Գրքում ներկայացվում են գեոդեզիայի հիմնական հասկացությունները, զարգացման պատմական փուլերը և դրա կիրառման ոլորտները։ Բացատրվում են Երկրի ձևի և չափերի մասին պատկերացումները, ինչպես նաև կոորդինատային համակարգերի հիմունքները, որոնք անհրաժեշտ են տարածքային չափումների համար։ Առանձին բաժիններ նվիրված են պարզ գեոդեզիական գործիքներին և չափման սկզբունքներին՝ ինչպես են կատարվում հեռավորությունների, անկյունների և բարձրությունների առաջին չափումները։ Ներկայացվում են նաև դաշտային աշխատանքների կազմակերպման ընդհանուր կանոնները։ Գիրքը ծառայում է որպես հիմք հետագա՝ ավելի բարդ գեոդեզիական առարկաների ուսումնասիրման համար և կարևոր է ուսանողների մասնագիտական պատրաստվածության սկզբնական փուլում։

Փիլիսոփայություն

Այս գիրքը նախատեսված է փիլիսոփայության և հոգեբանության ուսանողների համար՝ համադրելով անգլերեն լեզվի ուսուցումը մտածողության, զգացմունքների և մարդու ներաշխարհի ուսումնասիրության հետ։ Այն բացատրում է, թե ինչպես են «մտքերը» ձևավորվում որպես զգացմունքների և գիտակցական գործընթացների փոխազդեցության արդյունք՝ դիտարկելով դրանք որպես մարդու հոգեբանական կյանքի ստվերային, բայց կարևոր շերտ։ Գրքում ներկայացվում են հիմնական փիլիսոփայական և հոգեբանական հասկացություններ անգլերենով՝ ուղեկցված բացատրություններով, օրինակներով և տեքստային վարժություններով, որոնք օգնում են զարգացնել ինչպես լեզվական հմտությունները, այնպես էլ վերլուծական մտածողությունը։ Հեղինակը անդրադառնում է գիտակցության, ընկալման, հույզերի և ինքնագիտակցության թեմաներին՝ ցույց տալով դրանց կապը մարդու վարքի և մտավոր գործընթացների հետ։ Նյութը կառուցված է այնպես, որ ուսանողը աստիճանաբար կարողանա կարդալ և հասկանալ մասնագիտական անգլերեն տեքստեր՝ միաժամանակ խորացնելով իր գիտելիքները փիլիսոփայության և հոգեբանության ոլորտներում։

Մաթեմատիկա

Ոսկե հատումը մաթեմատիկական հարաբերակցություն է, որը համարվում է համաչափության և ներդաշնակության հատուկ տեսակ և լայնորեն կիրառվում է արվեստում, ճարտարապետությունում, բնության ուսումնասիրության մեջ և գիտության տարբեր ոլորտներում։ Այն արտահայտվում է այնպես, որ ամբողջը հարաբերվում է իր մեծ մասին այնպես, ինչպես մեծ մասը՝ փոքր մասին, և այս հարաբերակցությունը մոտավորապես հավասար է 1.618 թվին։ Ոսկե հատման գաղափարը հայտնի է դեռ հին ժամանակներից, և այն ուսումնասիրել են ինչպես հույն մաթեմատիկոսները, այնպես էլ հետագա դարերի գիտնականները։ Այս հարաբերակցությունը հաճախ հանդիպում է բնության մեջ՝ օրինակ՝ ծաղիկների թերթիկների դասավորության, խխունջների պարույրների, ծառերի ճյուղավորման և նույնիսկ մարդու մարմնի որոշ համամասնությունների մեջ։ Ոսկե հատումը կարևոր դեր ունի նաև արվեստում և ճարտարապետությունում, քանի որ այն օգնում է ստեղծել աչքին հաճելի և ներդաշնակ կոմպոզիցիաներ։ Շատ հայտնի շենքեր և արվեստի գործեր նախագծվել են այս սկզբունքով՝ փորձելով հասնել հավասարակշռության և գեղեցկության առավել բարձր մակարդակի։ Մաթեմատիկայում ոսկե հատումը կապված է Ֆիբոնաչիի թվերի հետ, քանի որ այդ շարքի հարակից անդամների հարաբերությունը մոտենում է ոսկե թվին։ Այս հատկությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես մաթեմատիկական օրինաչափությունները կարող են արտացոլվել իրական աշխարհի կառուցվածքներում։ Ոսկե հատումը համարվում է նաև էսթետիկայի կարևոր հիմքերից մեկը, քանի որ մարդու աչքը հաճախ ավելի ներդաշնակ է ընկալում այն պատկերները, որոնք կառուցված են այս հարաբերակցությամբ։ Այսպիսով, ոսկե հատումը ոչ միայն մաթեմատիկական հասկացություն է, այլև բնության, արվեստի և գիտության միջև կապող կարևոր սկզբունք, որը բացահայտում է աշխարհի կառուցվածքային ներդաշնակությունը և համաչափությունը։

Պատմություն

Այս աշխատությունը վերաբերում է Հայաստանի համար միջազգային մանդատի գաղափարին և դրա շուրջ ձևավորված քաղաքական ու դիվանագիտական քննարկումներին՝ հատկապես Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո ստեղծված միջազգային նոր իրավիճակի պայմաններում։ Ուսումնասիրության կենտրոնում այն քաղաքական պատկերացումն է, որի համաձայն Հայաստանը պետք է անցներ միջազգային հովանավորության կամ կառավարման հատուկ համակարգի ներքո՝ նպատակ ունենալով ապահովել երկրի անվտանգությունը, պետական կառույցների կայացումը, տարածքային ամբողջականությունը և բնակչության պաշտպանությունը։ Աշխատությունը կարող է դիտարկել մանդատի գաղափարի առաջացման պատմական նախադրյալները, որոնք ձևավորվեցին Օսմանյան կայսրության պարտությունից, կայսրության փլուզումից և Հայկական հարցի միջազգային քաղաքականության օրակարգում նոր փուլ մտնելուց հետո։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ պատերազմի ավարտից հետո Հայաստանի ապագայի հարցը քննարկվում էր ոչ միայն հայ քաղաքական և հասարակական շրջանակներում, այլև հաղթող տերությունների, միջազգային կազմակերպությունների և դիվանագիտական շրջանակների մակարդակներում։ Մանդատային համակարգը դիտարկվում է որպես այդ ժամանակաշրջանի միջազգային քաղաքականության գործիք, որի միջոցով նախատեսվում էր որոշ տարածքների կառավարումն ու պետականաշինության գործընթացը վստահել ավելի զարգացած պետություններին՝ մինչև տեղական կառավարման լիարժեք ինքնուրույնության հասնելը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է Հայաստանի նկատմամբ մանդատ ստանձնելու հնարավոր թեկնածուների և նրանց քաղաքական շահերի ուսումնասիրությունը։ Այդ համատեքստում կարող են քննարկվել ԱՄՆ-ի, եվրոպական տերությունների և այլ միջազգային դերակատարների դիրքորոշումները, ինչպես նաև այն պատճառները, որոնք ազդեցին Հայաստանի մանդատի գաղափարի իրականացման հնարավորությունների վրա։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև Հայաստանի անվտանգության խնդրին, սահմանների որոշմանը, հայ փախստականների և ցեղասպանությունից վերապրածների պաշտպանության հարցերին, տնտեսական վերականգնմանը և պետական կառավարման ինստիտուտների ձևավորմանը։ Մանդատի կողմնակիցների տեսանկյունից միջազգային հովանավորությունը կարող էր դիտարկվել որպես Հայաստանի պետականության ամրապնդման և արտաքին վտանգներից պաշտպանության միջոց, մինչդեռ դրա հակառակորդները կարող էին մտահոգություններ ունենալ ինքնիշխանության սահմանափակման, ֆինանսական ծախսերի և տարածաշրջանային քաղաքական բարդությունների վերաբերյալ։ Հետազոտության կարևոր աղբյուրագիտական ուղղություն կարող են կազմել դիվանագիտական փաստաթղթերը, միջազգային համաժողովների նյութերը, քաղաքական գործիչների հայտարարությունները, մամուլի հրապարակումները և Հայաստանի ապագայի վերաբերյալ միջազգային քննարկումները։ Դրանց համադրումը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էր ձևավորվում Հայաստանի նկատմամբ միջազգային պատասխանատվության գաղափարը և ինչպիսի քաղաքական ու իրավական սահմանափակումների էր այն բախվում։ Աշխատությունը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ նաև Սևրի պայմանագրի, Հայաստանի Հանրապետության միջազգային կարգավիճակի և ԱՄՆ-ի կողմից Հայաստանի մանդատը ստանձնելու վերաբերյալ քննարկումների ուսումնասիրության համար։ Միաժամանակ այն թույլ է տալիս գնահատել, թե ինչու այդ նախագիծը չվերածվեց երկարաժամկետ գործող միջազգային կառավարման համակարգի և ինչպես հետագա աշխարհաքաղաքական զարգացումները փոխեցին Հայաստանի հարցի միջազգային ընկալումը։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել Հայկական հարցի, Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո միջազգային հարաբերությունների, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության, դիվանագիտության պատմության և միջազգային իրավունքի պատմության մասնագետներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու Հայաստանի համար միջազգային մանդատի գաղափարի քաղաքական էությունը, դրա առաջացման պատճառները, միջազգային դերակատարների դիրքորոշումները և իրականացման խոչընդոտները՝ այն դիտարկելով Առաջին աշխարհամարտից հետո ձևավորված միջազգային համակարգի և Հայկական հարցի լայն համատեքստում։

Աշխարհագրություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է հորատանցքերի բնական կորացման օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը և դրանց նպատակային կիրառմանը ուղղորդված հորատման գործընթացում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն երկրաբանական, տեխնիկական և տեխնոլոգիական գործոնները, որոնք պայմանավորում են հորատանցքի առանցքի բնական շեղումն ու կորացումը, և այդ երևույթը վերածել կառավարելի տեխնոլոգիական գործոնի՝ անհրաժեշտ տարածական ուղղությամբ հորատանցք անցկացնելու համար։ Հորատման ընթացքում հորատանցքը միշտ չէ, որ պահպանվում է նախագծված ուղղության վրա․ դրա հետագիծը կարող է փոխվել ապարների ֆիզիկական և մեխանիկական հատկությունների, շերտավորման ուղղության, հորատման գործիքի կառուցվածքի, առանցքային և կողային ուժերի, հորատման ռեժիմների ու այլ պայմանների ազդեցությամբ։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է այդ բնական շեղումների պատճառների համակարգված ուսումնասիրությունը և դրանց ազդեցության քանակական գնահատումը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ապարների կարծրությունը, ամրությունը, անիզոտրոպությունը, ճեղքավորվածությունը և շերտավորման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը հորատման գործիքի շարժման և հորատանցքի հետագծի ձևավորման վրա։ Միաժամանակ դիտարկվում են հորատման տեխնիկական պարամետրերը՝ առանցքային բեռնվածությունը, պտտման արագությունը, հորատման արագությունը, գործիքի երկրաչափական կառուցվածքը և հորատման խողովակաշարի աշխատանքային վիճակը։ Ուղղորդված հորատման համար հատկապես կարևոր է հորատանցքի տարածական դիրքի կանխատեսումը։ Այդ նպատակով կարող են մշակվել մաթեմատիկական մոդելներ, որոնց միջոցով նկարագրվում է հորատանցքի կորացման ինտենսիվությունը և դրա փոփոխությունը տարբեր խորություններում։ Մոդելների կիրառումը հնարավորություն է տալիս կանխատեսել հորատանցքի հետագիծը և ընտրել այնպիսի տեխնոլոգիական պայմաններ, որոնց դեպքում բնական շեղումը կարող է օգտագործվել որպես ուղղորդման միջոց՝ առանց չափազանց մեծ թվով հատուկ ուղղորդող գործողությունների։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է բնական կորացման և ուղղորդված հորատման փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը։ Եթե հնարավոր է նախապես որոշել տվյալ ապարային պայմաններում հորատանցքի շեղման բնույթը, ապա կարելի է համապատասխանաբար ընտրել հորատման ուղղությունը, գործիքի կառուցվածքը և տեխնոլոգիական ռեժիմները։ Այս մոտեցումը կարող է բարձրացնել հորատման գործընթացի արդյունավետությունը և նվազեցնել հետագծի շտկման համար անհրաժեշտ լրացուցիչ աշխատանքների ծավալը։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են օգտագործվել տարբեր հորատանցքերի փաստացի հետագծերի չափումների տվյալներ, որոնց հիման վրա վերլուծվում են կորացման անկյունները, ազիմուտային փոփոխությունները և դրանց կախվածությունը խորությունից ու երկրաբանական պայմաններից։ Փորձնական տվյալների և տեսական մոդելների համադրումը հնարավորություն է տալիս ստուգել առաջարկվող օրինաչափությունների կիրառելիությունը և կատարել հորատանցքի հետագծի կանխատեսման ճշգրտության գնահատում։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև ուղղորդված հորատման տեխնիկական կառավարման խնդիրներին։ Հորատանցքի ցանկալի հետագիծը պահպանելու համար անհրաժեշտ է համատեղել բնական կորացման օրինաչափությունների իմացությունը և տեխնիկական կառավարման միջոցները։ Այդպիսի մոտեցումը հատկապես կարևոր է այն դեպքերում, երբ հորատանցքը պետք է հասնի տարածության մեջ նախապես որոշված թիրախային կետի կամ անցնի բարդ երկրաբանական կառուցվածքով։ Բնական կորացման ճիշտ հաշվառումը կարող է նվազեցնել վթարների, հորատանցքի պատերի անկայունության, գործիքի խցանման կամ հետագծի չափազանց մեծ շեղման հավանականությունը։ Հետազոտության գործնական նշանակությունն այն է, որ մշակված մեթոդներն ու մոդելները կարող են կիրառվել նավթի և գազի հորատման, երկրաբանական հետախուզության, հանքային հումքի որոնման և այլ ոլորտներում, որտեղ անհրաժեշտ է հորատանցքը անցկացնել որոշակի ուղղությամբ և տարածական հետագծով։ Դրանք կարող են նպաստել հորատման աշխատանքների արդյունավետության բարձրացմանը, ժամանակի և նյութական ծախսերի կրճատմանը և հորատանցքի վերջնական հետագծի ավելի ճշգրիտ վերահսկմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել հորատման ինժեներներին, երկրաբաններին, հանքարդյունաբերության մասնագետներին, մեխանիկներին և հորատման գործընթացների մաթեմատիկական մոդելավորմամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը բնականորեն առաջացող հորատանցքի կորացումը դիտարկում է ոչ միայն որպես հորատման անցանկալի շեղում, այլև որպես օրինաչափորեն կանխատեսելի երևույթ, որի ճիշտ ուսումնասիրման և հաշվառման դեպքում հնարավոր է այն օգտագործել ուղղորդված հորատման արդյունավետությունը բարձրացնելու և պահանջվող տարածական հետագիծը ձևավորելու համար։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունում մանրամասն վերլուծվում են բանջարաբուծության էկոնոմիկայի առանձնահատկությունները ՀՀ-ում՝ հաշվի առնելով բնական-կլիմայական պայմանները, հողի արտադրողականությունը, սեզոնայնությունը և արտադրական ռիսկերը։ Հեղինակը ներկայացնում է արտադրական ծախսերի կառուցվածքը, ինքնարժեքի ձևավորման գործոնները և շահութաբերության բարձրացման ուղիները՝ ընդգծելով ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման և տեխնոլոգիական արդիականացման կարևորությունը։ Գրքում առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում բանջարեղենի վերամշակման ոլորտը, որտեղ քննարկվում են պահածոյացման, սառեցման և այլ վերամշակման ձևերի տնտեսական նշանակությունը՝ որպես ավելացված արժեք ստեղծելու և կորուստները նվազեցնելու միջոց։ Հեղինակը շեշտում է, որ վերամշակող արդյունաբերության զարգացումը կարող է զգալիորեն բարձրացնել գյուղատնտեսության եկամտաբերությունը և կայունացնել շուկայի տատանումները։ Մարքեթինգային հատվածում վերլուծվում են բանջարեղենի շուկայի կառուցվածքը, պահանջարկի ձևավորումը, մրցակցային միջավայրը և արտահանման հնարավորությունները։ Ներկայացվում են նաև լոգիստիկայի, որակի ստանդարտների, ապրանքանիշի ձևավորման և շուկաների դիվերսիֆիկացման կարևոր ուղղությունները Հայաստանի պայմաններում։ Աշխատությունը կարևոր է գյուղատնտեսության, ագրոբիզնեսի, տնտեսագիտության և մարքեթինգի ոլորտների մասնագետների համար, քանի որ այն համադրում է տեսական մոտեցումները և ՀՀ գյուղատնտեսական իրականության գործնական վերլուծությունը՝ առաջարկելով զարգացման հնարավոր ուղիներ։