Գյուղը սովետահայ գրականության մեջ: Գրականության հանձնարարական ցանկ

Իրավաբանություն

Հայաստանի Հանրապետությունում Սահմանադրական դատարանի սահմանադրաիրավական կարգավիճակը պայմանավորված է երկրի սահմանադրական համակարգում նրա հատուկ տեղով՝ որպես սահմանադրական արդարադատություն իրականացնող բարձրագույն մարմին։ Սահմանադրական դատարանը կոչված է ապահովելու Սահմանադրության գերակայությունը և վերահսկելու օրենքների, ենթաօրենսդրական ակտերի, պետական մարմինների որոշումների և այլ նորմատիվ իրավական ակտերի համապատասխանությունը Սահմանադրությանը։ Այն հանդես է գալիս որպես անկախ դատական իշխանության առանձնահատուկ օղակ, որը չի մտնում ընդհանուր դատական համակարգի մեջ և գործում է բացառապես Սահմանադրությամբ սահմանված լիազորությունների շրջանակում։ Սահմանադրական դատարանի անկախությունը ամրագրված է Սահմանադրությամբ, և այն իր գործունեության ընթացքում ենթարկվում է միայն Սահմանադրությանը՝ բացառելով որևէ այլ պետական մարմնի միջամտությունը։ Դատարանի կազմավորման, դատավորների նշանակման և գործունեության կարգը սահմանվում է Սահմանադրությամբ և «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքով, որտեղ նախատեսված են նաև դատավորների լիազորությունների ժամկետները, անկախության երաշխիքները և պատասխանատվության սահմանները։ Սահմանադրական դատարանն իրականացնում է ինչպես վերացական, այնպես էլ կոնկրետ սահմանադրական վերահսկողություն՝ քննելով օրենքների և այլ իրավական ակտերի սահմանադրականությունը, ինչպես նաև լուծելով սահմանադրական վեճեր պետական իշխանության մարմինների միջև։ Դրա որոշումները վերջնական են, պարտադիր կատարման ենթակա և ուժի մեջ են մտնում հրապարակման պահից՝ ապահովելով իրավական համակարգի կայունությունը և Սահմանադրության անմիջական գործողությունը։ Այս կարգավիճակը թույլ է տալիս Սահմանադրական դատարանին հանդես գալ որպես սահմանադրական կարգի պահապան, մարդու իրավունքների պաշտպանության կարևոր երաշխավոր և իրավական պետության հիմնարար ինստիտուտներից մեկը Հայաստանի Հանրապետությունում։

Մշակույթ

Նշված պահանջը վերաբերում է այն պիեսների համակարգված ցանկերին, որոնք գրվել կամ բեմադրվել են հայերեն լեզվով և պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններում ստացել են թույլտվություն ներկայացվելու Կովկասյան տարածաշրջանի թատերական բեմերում՝ հատկապես XIX դարի վերջից մինչև XX դարի սկիզբը գործող գրաքննական համակարգի պայմաններում։ Այդ ժամանակաշրջանում Կովկասը գտնվում էր Ռուսական կայսրության վարչական վերահսկողության ներքո, և ցանկացած թատերական ստեղծագործություն, անկախ ազգային պատկանելությունից, ենթարկվում էր նախնական գրաքննության՝ քաղաքական, բարոյական և գաղափարական համապատասխանության գնահատման նպատակով։ Հայերեն պիեսները, որոնք անցել էին այդ գործընթացը, ընդգրկում էին ինչպես դասական դրամատուրգիայի գործեր, այնպես էլ նոր ձևավորվող ազգային թատերարվեստի ստեղծագործություններ, որոնք հաճախ արտացոլում էին սոցիալական խնդիրներ, ազգային ինքնության հարցեր, ընտանեկան հարաբերություններ և պատմական թեմաներ։ Հատուկ ուշադրություն էր դարձվում այն ստեղծագործություններին, որոնք չէին պարունակում քաղաքականորեն վտանգավոր համարվող գաղափարներ կամ ուղղակի քննադատություն պետական կառավարման համակարգի նկատմամբ, ինչի արդյունքում որոշ պիեսներ ստանում էին պաշտոնական թույլտվություն՝ բեմադրվելու Թիֆլիսում, Բաքվում, Երևանում և Կովկասի այլ մշակութային կենտրոններում։ Այս գործընթացը նպաստել է հայ թատրոնի զարգացմանը, մասնագիտական թատերական խմբերի ձևավորմանը և ազգային մշակույթի հանրային տարածմանը, միաժամանակ ձևավորելով գրաքննության ազդեցության տակ գտնվող ստեղծագործական միջավայր, որտեղ հեղինակները հաճախ ստիպված էին հաշվի առնել պետական սահմանափակումները իրենց ստեղծագործական ազատության նկատմամբ։ Ընդհանուր առմամբ, այդ ցանկերը արտացոլում են ոչ միայն թատերական արվեստի զարգացումը, այլև Կովկասի բազմազգ մշակութային դաշտում պետական վերահսկողության և ազգային ստեղծագործության փոխազդեցությունը։

Պատմություն

Գիրքը նվիրված է միջնադարյան Հայաստանի ամենանշանավոր քաղաքներից մեկի՝ Անիի պատմական, մշակութային և հոգևոր ժառանգության բազմակողմանի ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են Անիի հիմնադրման, զարգացման և վերելքի փուլերը, նրա դերը որպես հայկական պետականության, առևտրի, արհեստների և մշակույթի կարևոր կենտրոն։ Հեղինակը մանրամասն անդրադառնում է քաղաքի ճարտարապետական հուշարձաններին, եկեղեցիներին, պալատներին, պաշտպանական կառույցներին և քաղաքաշինական առանձնահատկություններին՝ բացահայտելով դրանց նշանակությունը հայկական և համաշխարհային մշակութային ժառանգության համատեքստում։ Գրքում ուսումնասիրվում են նաև Անիի հասարակական կյանքը, կրթական և կրոնական հաստատությունները, արվեստի և գրականության զարգացումը, ինչպես նաև այն քաղաքական և պատմական իրադարձությունները, որոնք ազդել են քաղաքի ճակատագրի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Անիի մշակութային ինքնությանը, նրա ազդեցությանը հայկական քաղաքակրթության զարգացման վրա և պատմական հիշողության մեջ զբաղեցրած բացառիկ տեղին։ Գիրքը արժեքավոր աղբյուր է Հայաստանի պատմությամբ, հնագիտությամբ, մշակութաբանությամբ և միջնադարյան քաղաքակրթություններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այլ առարկաներ

Այս աշխատությունը նվիրված է ծառայությունների ոլորտում գնային քաղաքականության մշակման առանձնահատկություններին, դրանց տեսական հիմքերին և գործնական կիրառմանը ժամանակակից շուկայական տնտեսությունում։ Գրքում ներկայացվում է, թե ինչու է ծառայությունների գնագոյացումը ավելի բարդ, քան նյութական ապրանքների դեպքում՝ պայմանավորված ծառայությունների ոչ նյութականությամբ, պահեստավորման անհնարինությամբ, որակի փոփոխականությամբ և սպառման-արտադրության միաժամանակությամբ։ Հեղինակը անդրադառնում է գնագոյացման հիմնական մոտեցումներին՝ ծախսերի վրա հիմնված, պահանջարկի վրա հիմնված և մրցակցության վրա հիմնված մեթոդներ, ինչպես նաև դրանց համակցված կիրառմանը ծառայությունների ոլորտում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ծառայության արժեքի ընկալման վրա ազդող գործոններին՝ հաճախորդի սպասումներ, սպասարկման որակ, բրենդի հեղինակություն և փորձառության մակարդակ։ Գրքում քննարկվում են նաև գնային ռազմավարությունները՝ զեղչեր, դինամիկ գնագոյացում, փաթեթային առաջարկներ և պրեմիում գնային քաղաքականություն։ Վերլուծվում է գնային քաղաքականության դերը ծառայությունների մրցունակության բարձրացման, հաճախորդների ներգրավման և երկարաժամկետ հարաբերությունների ձևավորման գործընթացներում։ Աշխատությունը համադրում է տեսական մոտեցումները և գործնական օրինակները՝ օգտակար լինելով մարքեթինգի մասնագետների, ծառայությունների ոլորտի ղեկավարների, տնտեսագետների և ուսանողների համար։

Այլ առարկաներ

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է XII դարի հայկական արձանագրությունների վերծանման, լեզվական և պատմամշակութային վերլուծության խնդիրներին՝ դիտարկելով միջնադարյան Հայաստանի գրավոր ժառանգության կարևոր օրինակներից մեկը։ Աշխատությունում ներկայացվում է այդ ժամանակաշրջանի արձանագրությունների լեզվական կառուցվածքը, գրային համակարգի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև տեքստերի բովանդակային և պատմական նշանակությունը՝ կապված քաղաքական, եկեղեցական և հասարակական կյանքի հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում արձանագրության պալեոգրաֆիկ առանձնահատկություններին՝ տառաձևերին, գրության ոճին և քարե մակերեսի վրա փորագրման տեխնիկային, որոնք հնարավորություն են տալիս ավելի ճշգրիտ վերականգնել տեքստի սկզբնական տեսքը և ժամանակագրական շրջանակը։ Վերլուծվում են նաև այն պատմական իրադարձությունները և սոցիալական հարաբերությունները, որոնք կարող են արտացոլվել արձանագրության մեջ՝ բացահայտելով տվյալ դարաշրջանի տարածաշրջանային իշխանական կառուցվածքը, եկեղեցական հաստատությունների դերը և համայնքային կյանքի որոշ առանձնահատկություններ։ Աշխատությունը ընդգծում է նման հուշարձանների կարևորությունը որպես սկզբնաղբյուր միջնադարյան Հայաստանի պատմության ուսումնասիրության համար՝ միաժամանակ ներկայացնելով դրանց պահպանման և գիտական փաստագրման անհրաժեշտությունը։

Պատմություն

Հայոց գորգագործությունը հայկական մշակույթի ամենահին և հարուստ ճյուղերից մեկն է, որն ունի հազարավոր տարիների պատմություն և կարևոր տեղ է զբաղեցնում ժողովրդի կենցաղում ու արվեստում։ Հայկական գորգերը հայտնի են իրենց բարձր որակով, յուրահատուկ զարդանախշերով և գունային բազմազանությամբ, որոնք արտացոլում են հայ ժողովրդի մտածողությունը, հավատալիքները և ազգային ավանդույթները։ Գորգագործությունը Հայաստանում զարգացել է դեռևս հին ժամանակներից, ինչի մասին վկայում են հնագիտական պեղումների ընթացքում հայտնաբերված գործվածքների մնացորդները և պատմական աղբյուրները։ Հայկական լեռնաշխարհում գորգագործությունը զարգացել է բնական պայմանների և անասնապահության շնորհիվ, քանի որ բուրդը եղել է հիմնական հումքը գորգերի պատրաստման համար։ Գորգերը ոչ միայն կենցաղային օգտագործման առարկաներ էին, այլև արվեստի արժեքավոր նմուշներ, որոնք հաճախ փոխանցվում էին սերնդեսերունդ։ Հայկական գորգերի վրա պատկերված նախշերը ունեցել են խորհրդանշական նշանակություն։ Դրանցում հաճախ արտացոլվել են արևի, կյանքի ծառի, կենդանիների, բույսերի և երկրաչափական պատկերների մոտիվներ, որոնք կապված էին ժողովրդի հավատալիքների ու բնության հետ։ Տարբեր շրջաններում ձևավորվել են գորգագործության ինքնատիպ դպրոցներ և ոճեր։ Առանձնապես հայտնի էին Արցախի, Վասպուրականի, Սյունիքի և Կարինի գորգերը, որոնք տարբերվում էին իրենց նախշերով և գունային լուծումներով։ Հայ վարպետները հիմնականում օգտագործել են բնական ներկեր, որոնք ստացվել են բույսերից, միջատներից և հանքային նյութերից, ինչի շնորհիվ գույները երկար ժամանակ պահպանել են իրենց պայծառությունն ու որակը։ Միջնադարում հայկական գորգերը մեծ պահանջարկ են ունեցել արևելյան և եվրոպական շուկաներում, իսկ շատ ճանապարհորդներ ու պատմիչներ իրենց աշխատություններում բարձր են գնահատել հայ վարպետների աշխատանքը։ Գորգագործությունը կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական ընտանիքների կյանքում, քանի որ այն համարվել է կանանց հիմնական զբաղմունքներից մեկը և հաճախ եղել է հարսանեկան օժիտի կարևոր մաս։ Ժամանակակից շրջանում հայոց գորգագործությունը շարունակում է մնալ ազգային մշակույթի կարևոր բաղադրիչներից մեկը։ Հին հայկական գորգերը պահվում են աշխարհի տարբեր թանգարաններում և մասնավոր հավաքածուներում՝ որպես հայկական արվեստի արժեքավոր ժառանգություն։ Այսօր ևս բազմաթիվ վարպետներ շարունակում են պահպանել ու զարգացնել գորգագործության ավանդույթները՝ փոխանցելով դրանք նոր սերունդներին։