Books by this author (1)
History
Արհեստները Հայաստանում
Գիրքը նվիրված է Հայաստանում արհեստագործության պատմությանը, զարգացման ընթացքին, ավանդական ձևերին և հայ ժողովրդի տնտեսական ու մշակութային կյանքում դրա ունեցած նշանակությանը։ Աշխատության հիմքում հայկական արհեստների՝ որպես դարերի ընթացքում ձևավորված արտադրական գործունեության, մասնագիտական հմտությունների և ազգային մշակութային ժառանգության կարևոր բաղադրիչի ուսումնասիրությունն է։ Հայկական լեռնաշխարհում բնական պայմանների, բնակչության կենսակերպի, տնտեսական հարաբերությունների, տեղական հումքի և հասարակական պահանջների ազդեցությամբ ձևավորվել ու զարգացել են բազմազան արհեստներ, որոնք նշանակալի դեր են ունեցել ինչպես առօրյա կենցաղի կազմակերպման, այնպես էլ քաղաքային և գյուղական համայնքների տնտեսական կյանքի պահպանման գործում։ Արհեստագործությունը Հայաստանում պատմականորեն ընդգրկել է նյութական արտադրության բազմաթիվ բնագավառներ՝ մետաղամշակում, դարբնություն, պղնձագործություն, ոսկերչություն, արծաթագործություն, դարբնոցային և գործիքաշինական աշխատանքներ, փայտամշակում, քարագործություն, կավագործություն, խեցեգործություն, ջուլհակություն, գորգագործություն, կաշեգործություն, կոշկակարություն, դերձակություն և կենցաղային այլ արտադրություններ։ Այս զբաղմունքները ոչ միայն բավարարել են բնակչության գործնական կարիքները, այլև նպաստել են տեղական արտադրության զարգացմանը, առևտրական կապերի ընդլայնմանը, մասնագիտական գիտելիքների փոխանցմանը և տարբեր բնակավայրերի միջև տնտեսական փոխհարաբերությունների ամրապնդմանը։ Աշխատության ուսումնասիրության տեսանկյունից առանձնահատուկ կարևորություն ունի արհեստների ձևավորման և կատարելագործման պատմական գործընթացը, քանի որ դրանց զարգացումը սերտորեն կապված է Հայաստանի տարբեր պատմական ժամանակաշրջանների հասարակական կառուցվածքի, քաղաքային կյանքի, առևտրի, արտադրական հարաբերությունների և մշակութային փոխազդեցությունների հետ։ Հայկական քաղաքները, բնակավայրերն ու առևտրական կենտրոնները տարբեր դարաշրջաններում հանդիսացել են արհեստագործական արտադրության կարևոր օջախներ, որտեղ ձևավորվել են մասնագիտացված վարպետական ավանդույթներ, աշխատանքային փորձի փոխանցման եղանակներ և արտադրանքի պատրաստման առանձնահատուկ տեխնոլոգիաներ։ Արհեստավորի մասնագիտական գիտելիքը հաճախ փոխանցվել է սերնդեսերունդ՝ պահպանելով նյութերի մշակման, գործիքների կիրառման, արտադրանքի ձևավորման և զարդարման ավանդական եղանակները։ Այդ շարունակականությունը հնարավորություն է տվել պահպանելու ոչ միայն արտադրական հմտությունները, այլև ազգային գեղարվեստական մտածողության, ճաշակի և աշխարհընկալման բազմաթիվ դրսևորումներ։ Հայկական արհեստագործության կարևոր առանձնահատկություններից է գործնական նշանակության և գեղարվեստական արտահայտչականության համադրությունը. կենցաղային իրերը, աշխատանքային գործիքները, զարդերը, գործվածքները, գորգերը, խեցեղենը, մետաղյա և փայտյա առարկաները հաճախ աչքի են ընկել իրենց կառուցվածքային կատարելությամբ, զարդանախշերի ինքնատիպությամբ, ձևերի ներդաշնակությամբ և տեղական գեղարվեստական ավանդույթների արտահայտությամբ։ Արհեստների ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև Հայաստանի տնտեսական պատմության լուսաբանման տեսանկյունից, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու բնակչության զբաղվածության, արտադրական մասնագիտացման, աշխատանքի բաժանման, տեղական ռեսուրսների օգտագործման, ապրանքափոխանակության և առևտրի զարգացման մասին։ Միաժամանակ արհեստագործական արտադրանքը պատմական և ազգագրական արժեքավոր նյութ է՝ բացահայտելու տարբեր ժամանակաշրջանների կենցաղը, բնակչության նյութական պահանջները, սոցիալական հարաբերությունները, գեղագիտական նախասիրություններն ու մշակութային կապերը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ ժողովրդական արհեստների ուսումնասիրությունը նպաստում է ազգային նյութական մշակույթի առանձնահատկությունների բացահայտմանը և ավանդական արտադրական գիտելիքների՝ որպես պատմական ժառանգության պահպանման կարևորության գիտակցմանը։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում Հայաստանի պատմությամբ, ազգագրությամբ, տնտեսական և սոցիալական հարաբերությունների պատմությամբ, ժողովրդական արվեստով ու կիրառական արվեստի ավանդույթներով զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների և ընթերցողների համար։ Այն արժեքավոր է նաև նրանց համար, ովքեր ուսումնասիրում են հայկական մշակույթի ձևավորման պատմական հիմքերը, ավանդական արհեստների տարածաշրջանային առանձնահատկությունները և հասարակության առօրյա կյանքի ու նյութական արտադրության փոխկապակցվածությունը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս արհեստագործությունը դիտարկել ոչ միայն որպես ապրանքների և կենցաղային իրերի պատրաստման միջոց, այլև որպես ազգային մշակույթի պահպանման, մասնագիտական փորձի փոխանցման, տնտեսական ինքնուրույնության և պատմական հիշողության շարունակականության կարևոր գործոն։
Updated: 2026-11-17