Агаев, С. Л.

Агаев, С. Л.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Իրան․ արտաքին քաղաքականությունը և անկախության հիմնախնդիրները (1925–1941)

Աշխատությունը նվիրված է Իրանի արտաքին քաղաքականության ձևավորման և զարգացման առանձնահատկություններին 1925–1941 թվականներին՝ մի ժամանակաշրջան, որը երկրի պատմության մեջ նշանավորվեց պետական կառավարման համակարգի վերափոխմամբ, կենտրոնացված իշխանության ամրապնդմամբ, ազգային ինքնիշխանության պահպանման ձգտումներով և միջազգային քաղաքական հարաբերություններում Իրանի դիրքի վերաիմաստավորմամբ։ Ուսումնասիրության առանցքում գտնվում են Իրանի անկախության հիմնախնդիրները, արտաքին ուժերի քաղաքական ու տնտեսական ազդեցությունը, երկրի ինքնուրույն արտաքին քաղաքականություն վարելու հնարավորությունները և միջազգային հակասությունների պայմաններում ազգային շահերի պաշտպանության հարցերը։ Գրքում դիտարկվում է 1925 թվականին Փահլավիների արքայատոհմի իշխանության հաստատումից հետո Իրանի քաղաքական կյանքի նոր փուլի սկիզբը, երբ պետությունը ձեռնամուխ եղավ կառավարման կենտրոնացմանը, պետական ինստիտուտների ամրապնդմանը, տնտեսական և ռազմական համակարգերի արդիականացմանը, ինչպես նաև արտաքին կախվածության սահմանափակմանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի այն հանգամանքը, որ տվյալ ժամանակաշրջանում Իրանը ստիպված էր իր արտաքին քաղաքականությունը կառուցել տարածաշրջանում և աշխարհում գործող ազդեցիկ պետությունների շահերի բախման պայմաններում։ Մեծ Բրիտանիայի և Խորհրդային Միության քաղաքական ու տնտեսական ներկայությունը, նրանց ռազմավարական հետաքրքրությունները և տարածաշրջանային ազդեցության պահպանման ձգտումները էականորեն պայմանավորում էին Իրանի արտաքին հարաբերությունների զարգացումը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում կարևոր տեղ են զբաղեցնում իրանա-խորհրդային և իրանա-բրիտանական հարաբերությունները, դրանց քաղաքական, տնտեսական և դիվանագիտական կողմերը, ինչպես նաև Իրանի՝ միջազգային ասպարեզում սեփական դիրքերն ամրապնդելու փորձերը։ Քննարկվում են արտաքին քաղաքականության մեջ հավասարակշռության պահպանման, օտարերկրյա միջամտությունից խուսափելու, տնտեսական ինքնուրույնության հասնելու և ազգային պետական շահերը պաշտպանելու խնդիրները։ Հատուկ ուշադրության է արժանի Ռեզա շահ Փահլավիի կառավարման ժամանակաշրջանը, որի ընթացքում իրականացվող պետական վերափոխումները նպատակ ունեին ձևավորելու ժամանակակից կենտրոնացված պետություն, ուժեղացնելու ազգային կառույցները և նվազեցնելու արտաքին ազդեցության հնարավորությունները։ Այդ գործընթացներն իրենց հերթին սերտորեն կապված էին Իրանի միջազգային հարաբերությունների հետ, քանի որ ներքին արդիականացման քաղաքականությունը, տնտեսական զարգացման ծրագրերը և պետական անկախության ամրապնդման ձգտումները չէին կարող իրականացվել առանց արտաքին քաղաքական միջավայրի հաշվառման։ Աշխատության պատմական շրջանակը ներառում է նաև 1930-ական թվականների միջազգային իրադրության փոփոխությունները, Եվրոպայում քաղաքական լարվածության աճը, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի նախօրեին մեծ տերությունների միջև հակասությունների սրումը և դրանց ազդեցությունը Մերձավոր Արևելքի աշխարհաքաղաքական նշանակության վրա։ 1941 թվականը դիտարկվում է որպես Իրանի նորագույն պատմության կարևոր հանգրվան, երբ միջազգային պատերազմի պայմաններում երկրի ռազմավարական նշանակությունը հանգեցրեց արտաքին միջամտության և պետական ինքնիշխանության լուրջ փորձության։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էին միջազգային ուժերի հարաբերակցությունը, տարածաշրջանային շահերը և համաշխարհային քաղաքական գործընթացները սահմանափակում կամ պայմանավորում Իրանի արտաքին քաղաքական ընտրությունը։ Հեղինակն անդրադառնում է նաև անկախության գաղափարի քաղաքական և պատմական բովանդակությանը՝ դիտարկելով այն ոչ միայն որպես պետական իրավական ինքնուրույնություն, այլև որպես արտաքին քաղաքական որոշումների ինքնուրույն ընդունման, տնտեսական ռեսուրսների վերահսկողության և ազգային շահերի պաշտպանության հնարավորություն։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է Իրանի պատմության այն ժամանակաշրջանի ուսումնասիրությամբ, երբ երկրի ներքին պետականաշինությունն անմիջականորեն փոխկապակցված էր միջազգային հարաբերությունների բարդ համակարգի հետ։ Այն կարևոր նյութ է տրամադրում Փահլավիների կառավարման սկզբնական շրջանի, Իրանի արտաքին քաղաքականության, խորհրդային և բրիտանական ազդեցության, Մերձավոր Արևելքի աշխարհաքաղաքական զարգացումների և ազգային անկախության հիմնախնդիրների ուսումնասիրության համար։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում Իրանի և ընդհանրապես Մերձավոր Արևելքի նորագույն պատմությամբ զբաղվող պատմաբանների, արևելագետների, քաղաքագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, ինչպես նաև տարածաշրջանի քաղաքական զարգացումների պատմական նախադրյալներն ուսումնասիրող ընթերցողների համար։ Այն նպաստում է 1925–1941 թվականների Իրանի քաղաքական պատմության համակողմանի ընկալմանը և բացահայտում է ազգային ինքնիշխանության պահպանման այն բարդ պայմանները, որոնցում ձևավորվել ու զարգացել է երկրի արտաքին քաղաքականությունը։

Updated: 2026-11-21
Իրան․ արտաքին քաղաքականությունը և անկախության հիմնախնդիրները (1925–1941)

Free

Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Read more Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Read more Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Read more Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more