Книги автора (1)

Онлайн

История

Իրան․ արտաքին քաղաքականությունը և անկախության հիմնախնդիրները (1925–1941)

Աշխատությունը նվիրված է Իրանի արտաքին քաղաքականության ձևավորման և զարգացման առանձնահատկություններին 1925–1941 թվականներին՝ մի ժամանակաշրջան, որը երկրի պատմության մեջ նշանավորվեց պետական կառավարման համակարգի վերափոխմամբ, կենտրոնացված իշխանության ամրապնդմամբ, ազգային ինքնիշխանության պահպանման ձգտումներով և միջազգային քաղաքական հարաբերություններում Իրանի դիրքի վերաիմաստավորմամբ։ Ուսումնասիրության առանցքում գտնվում են Իրանի անկախության հիմնախնդիրները, արտաքին ուժերի քաղաքական ու տնտեսական ազդեցությունը, երկրի ինքնուրույն արտաքին քաղաքականություն վարելու հնարավորությունները և միջազգային հակասությունների պայմաններում ազգային շահերի պաշտպանության հարցերը։ Գրքում դիտարկվում է 1925 թվականին Փահլավիների արքայատոհմի իշխանության հաստատումից հետո Իրանի քաղաքական կյանքի նոր փուլի սկիզբը, երբ պետությունը ձեռնամուխ եղավ կառավարման կենտրոնացմանը, պետական ինստիտուտների ամրապնդմանը, տնտեսական և ռազմական համակարգերի արդիականացմանը, ինչպես նաև արտաքին կախվածության սահմանափակմանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի այն հանգամանքը, որ տվյալ ժամանակաշրջանում Իրանը ստիպված էր իր արտաքին քաղաքականությունը կառուցել տարածաշրջանում և աշխարհում գործող ազդեցիկ պետությունների շահերի բախման պայմաններում։ Մեծ Բրիտանիայի և Խորհրդային Միության քաղաքական ու տնտեսական ներկայությունը, նրանց ռազմավարական հետաքրքրությունները և տարածաշրջանային ազդեցության պահպանման ձգտումները էականորեն պայմանավորում էին Իրանի արտաքին հարաբերությունների զարգացումը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում կարևոր տեղ են զբաղեցնում իրանա-խորհրդային և իրանա-բրիտանական հարաբերությունները, դրանց քաղաքական, տնտեսական և դիվանագիտական կողմերը, ինչպես նաև Իրանի՝ միջազգային ասպարեզում սեփական դիրքերն ամրապնդելու փորձերը։ Քննարկվում են արտաքին քաղաքականության մեջ հավասարակշռության պահպանման, օտարերկրյա միջամտությունից խուսափելու, տնտեսական ինքնուրույնության հասնելու և ազգային պետական շահերը պաշտպանելու խնդիրները։ Հատուկ ուշադրության է արժանի Ռեզա շահ Փահլավիի կառավարման ժամանակաշրջանը, որի ընթացքում իրականացվող պետական վերափոխումները նպատակ ունեին ձևավորելու ժամանակակից կենտրոնացված պետություն, ուժեղացնելու ազգային կառույցները և նվազեցնելու արտաքին ազդեցության հնարավորությունները։ Այդ գործընթացներն իրենց հերթին սերտորեն կապված էին Իրանի միջազգային հարաբերությունների հետ, քանի որ ներքին արդիականացման քաղաքականությունը, տնտեսական զարգացման ծրագրերը և պետական անկախության ամրապնդման ձգտումները չէին կարող իրականացվել առանց արտաքին քաղաքական միջավայրի հաշվառման։ Աշխատության պատմական շրջանակը ներառում է նաև 1930-ական թվականների միջազգային իրադրության փոփոխությունները, Եվրոպայում քաղաքական լարվածության աճը, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի նախօրեին մեծ տերությունների միջև հակասությունների սրումը և դրանց ազդեցությունը Մերձավոր Արևելքի աշխարհաքաղաքական նշանակության վրա։ 1941 թվականը դիտարկվում է որպես Իրանի նորագույն պատմության կարևոր հանգրվան, երբ միջազգային պատերազմի պայմաններում երկրի ռազմավարական նշանակությունը հանգեցրեց արտաքին միջամտության և պետական ինքնիշխանության լուրջ փորձության։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էին միջազգային ուժերի հարաբերակցությունը, տարածաշրջանային շահերը և համաշխարհային քաղաքական գործընթացները սահմանափակում կամ պայմանավորում Իրանի արտաքին քաղաքական ընտրությունը։ Հեղինակն անդրադառնում է նաև անկախության գաղափարի քաղաքական և պատմական բովանդակությանը՝ դիտարկելով այն ոչ միայն որպես պետական իրավական ինքնուրույնություն, այլև որպես արտաքին քաղաքական որոշումների ինքնուրույն ընդունման, տնտեսական ռեսուրսների վերահսկողության և ազգային շահերի պաշտպանության հնարավորություն։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է Իրանի պատմության այն ժամանակաշրջանի ուսումնասիրությամբ, երբ երկրի ներքին պետականաշինությունն անմիջականորեն փոխկապակցված էր միջազգային հարաբերությունների բարդ համակարգի հետ։ Այն կարևոր նյութ է տրամադրում Փահլավիների կառավարման սկզբնական շրջանի, Իրանի արտաքին քաղաքականության, խորհրդային և բրիտանական ազդեցության, Մերձավոր Արևելքի աշխարհաքաղաքական զարգացումների և ազգային անկախության հիմնախնդիրների ուսումնասիրության համար։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում Իրանի և ընդհանրապես Մերձավոր Արևելքի նորագույն պատմությամբ զբաղվող պատմաբանների, արևելագետների, քաղաքագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, ինչպես նաև տարածաշրջանի քաղաքական զարգացումների պատմական նախադրյալներն ուսումնասիրող ընթերցողների համար։ Այն նպաստում է 1925–1941 թվականների Իրանի քաղաքական պատմության համակողմանի ընկալմանը և բացահայտում է ազգային ինքնիշխանության պահպանման այն բարդ պայմանները, որոնցում ձևավորվել ու զարգացել է երկրի արտաքին քաղաքականությունը։

Обновлено. 2026-11-21
Իրան․ արտաքին քաղաքականությունը և անկախության հիմնախնդիրները (1925–1941)

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Подробнее Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Подробнее Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Подробнее Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Подробнее Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Подробнее Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Подробнее