Առաքելյան, Վ.

Առաքելյան, Վ.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Linguistics

Հինգերորդ դարի հայ թարգմանական գրականության լեզուն և ոճը

Աշխատությունը նվիրված է հայ թարգմանական գրականության ձևավորման և զարգացման կարևորագույն ժամանակաշրջանի՝ հինգերորդ դարի լեզվական ու ոճական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Այն անդրադառնում է հայ գրավոր մշակույթի սկզբնավորման, թարգմանական գրականության կայացման և հայերեն գրական լեզվի զարգացման այն պատմական փուլին, երբ նորաստեղծ գրային համակարգը դարձավ գիտական, կրոնական, փիլիսոփայական և գեղարվեստական մտքի արտահայտման հիմնական միջոց։ Հինգերորդ դարը հայ մշակույթի պատմության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունի ոչ միայն հայ գրերի ստեղծման և ազգային ինքնուրույն գրական ավանդույթի ձևավորման, այլև համաշխարհային հոգևոր ու մտավոր ժառանգության յուրացման տեսանկյունից։ Այս ժամանակաշրջանում իրականացված թարգմանական գործունեությունը նպաստեց հայերեն գրական լեզվի հարստացմանը, նրա արտահայտչական հնարավորությունների ընդլայնմանը և տարբեր գիտակարգերի ու գրական ժանրերի պահանջներին համապատասխան լեզվական միջոցների մշակմանը։ Աշխատության ուսումնասիրության առանցքում հայ թարգմանական գրականության լեզվական կառուցվածքն է՝ բառապաշարը, քերականական ձևերը, շարահյուսական համակարգը, արտահայտչամիջոցները և բնագրային լեզվից հայերեն փոխանցված լեզվական ազդեցությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում թարգմանական լեզվի ձևավորման սկզբունքներին, հայերենի ներքին օրինաչափությունների պահպանմանը և օտարալեզու բնագրերի բովանդակությունն ու ոճական նրբերանգները հայերենով արտահայտելու խնդիրներին։ Թարգմանական գրականության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են հունարեն, ասորերեն և այլ լեզուներով ստեղծված երկերի ազդեցությամբ ընդլայնվել հայերենի բառային ու շարահյուսական հնարավորությունները, ինչպես են ձևավորվել նոր հասկացություններ արտահայտող բառեր և լեզվական կառույցներ, ինչպես նաև ինչ դեր է ունեցել թարգմանական գործունեությունը գրական հայերենի մշակման ու կանոնավորման գործում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ոճական համակարգի քննությունը, քանի որ հինգերորդ դարի թարգմանական երկերը ներկայացնում են տարբեր բովանդակային և ժանրային ուղղություններ՝ աստվածաբանական, փիլիսոփայական, պատմագրական, մեկնողական և այլ բնույթի գրականություն։ Յուրաքանչյուր ուղղություն իր առանձնահատկություններն է հաղորդել հայերեն գրավոր խոսքին՝ նպաստելով բառապաշարի, նախադասության կառուցման, խոսքի կազմակերպման և արտահայտչական միջոցների բազմազանեցմանը։ Այս տեսանկյունից կարևոր է թարգմանական գրականության լեզուն դիտարկել ոչ միայն որպես օտար բնագրերի վերարտադրության միջոց, այլև որպես ինքնուրույն գրական լեզվի ձևավորման, կատարելագործման և մշակութային ինքնության արտահայտման կարևոր գործոն։ Աշխատությունը նշանակալի է նաև հայ դասական գրական լեզվի պատմական զարգացման օրինաչափությունները հասկանալու համար, քանի որ հինգերորդ դարի լեզվական իրողությունները հիմք են հանդիսացել հետագա գրական ավանդույթի ձևավորման և պահպանման համար։ Դրանց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու գրաբարի կառուցվածքային առանձնահատկությունների, վաղ շրջանի գրավոր խոսքի նորմերի, թարգմանական դպրոցի լեզվական մշակույթի և հայ հեղինակների ու թարգմանիչների ստեղծագործական մոտեցումների մասին։ Գրականագիտական և լեզվաբանական տեսանկյունների համադրումը նյութին հաղորդում է արժեքավոր գիտական նշանակություն՝ այն դարձնելով օգտակար հայոց լեզվի պատմությամբ, գրականության պատմությամբ, հին հայերենով, թարգմանության տեսությամբ և միջնադարյան մշակույթով հետաքրքրվողների համար։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ թարգմանական գրականության ակունքների, ազգային գրական լեզվի ձևավորման պատմական պայմանների և հայ մշակույթի՝ համաշխարհային քաղաքակրթական ժառանգության հետ ունեցած կապերի ուսումնասիրության համար՝ միաժամանակ ընդգծելով հինգերորդ դարի թարգմանական շարժման բացառիկ դերը հայ գրավոր մշակույթի զարգացման գործում։

Updated: 2026-11-18
Հինգերորդ դարի հայ թարգմանական գրականության լեզուն և ոճը

Free

Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Read more Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Read more Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Read more Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Read more Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Read more Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Read more