Книги автора (1)

Онлайн

Лингвистика

Հինգերորդ դարի հայ թարգմանական գրականության լեզուն և ոճը

Աշխատությունը նվիրված է հայ թարգմանական գրականության ձևավորման և զարգացման կարևորագույն ժամանակաշրջանի՝ հինգերորդ դարի լեզվական ու ոճական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Այն անդրադառնում է հայ գրավոր մշակույթի սկզբնավորման, թարգմանական գրականության կայացման և հայերեն գրական լեզվի զարգացման այն պատմական փուլին, երբ նորաստեղծ գրային համակարգը դարձավ գիտական, կրոնական, փիլիսոփայական և գեղարվեստական մտքի արտահայտման հիմնական միջոց։ Հինգերորդ դարը հայ մշակույթի պատմության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունի ոչ միայն հայ գրերի ստեղծման և ազգային ինքնուրույն գրական ավանդույթի ձևավորման, այլև համաշխարհային հոգևոր ու մտավոր ժառանգության յուրացման տեսանկյունից։ Այս ժամանակաշրջանում իրականացված թարգմանական գործունեությունը նպաստեց հայերեն գրական լեզվի հարստացմանը, նրա արտահայտչական հնարավորությունների ընդլայնմանը և տարբեր գիտակարգերի ու գրական ժանրերի պահանջներին համապատասխան լեզվական միջոցների մշակմանը։ Աշխատության ուսումնասիրության առանցքում հայ թարգմանական գրականության լեզվական կառուցվածքն է՝ բառապաշարը, քերականական ձևերը, շարահյուսական համակարգը, արտահայտչամիջոցները և բնագրային լեզվից հայերեն փոխանցված լեզվական ազդեցությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում թարգմանական լեզվի ձևավորման սկզբունքներին, հայերենի ներքին օրինաչափությունների պահպանմանը և օտարալեզու բնագրերի բովանդակությունն ու ոճական նրբերանգները հայերենով արտահայտելու խնդիրներին։ Թարգմանական գրականության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են հունարեն, ասորերեն և այլ լեզուներով ստեղծված երկերի ազդեցությամբ ընդլայնվել հայերենի բառային ու շարահյուսական հնարավորությունները, ինչպես են ձևավորվել նոր հասկացություններ արտահայտող բառեր և լեզվական կառույցներ, ինչպես նաև ինչ դեր է ունեցել թարգմանական գործունեությունը գրական հայերենի մշակման ու կանոնավորման գործում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ոճական համակարգի քննությունը, քանի որ հինգերորդ դարի թարգմանական երկերը ներկայացնում են տարբեր բովանդակային և ժանրային ուղղություններ՝ աստվածաբանական, փիլիսոփայական, պատմագրական, մեկնողական և այլ բնույթի գրականություն։ Յուրաքանչյուր ուղղություն իր առանձնահատկություններն է հաղորդել հայերեն գրավոր խոսքին՝ նպաստելով բառապաշարի, նախադասության կառուցման, խոսքի կազմակերպման և արտահայտչական միջոցների բազմազանեցմանը։ Այս տեսանկյունից կարևոր է թարգմանական գրականության լեզուն դիտարկել ոչ միայն որպես օտար բնագրերի վերարտադրության միջոց, այլև որպես ինքնուրույն գրական լեզվի ձևավորման, կատարելագործման և մշակութային ինքնության արտահայտման կարևոր գործոն։ Աշխատությունը նշանակալի է նաև հայ դասական գրական լեզվի պատմական զարգացման օրինաչափությունները հասկանալու համար, քանի որ հինգերորդ դարի լեզվական իրողությունները հիմք են հանդիսացել հետագա գրական ավանդույթի ձևավորման և պահպանման համար։ Դրանց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու գրաբարի կառուցվածքային առանձնահատկությունների, վաղ շրջանի գրավոր խոսքի նորմերի, թարգմանական դպրոցի լեզվական մշակույթի և հայ հեղինակների ու թարգմանիչների ստեղծագործական մոտեցումների մասին։ Գրականագիտական և լեզվաբանական տեսանկյունների համադրումը նյութին հաղորդում է արժեքավոր գիտական նշանակություն՝ այն դարձնելով օգտակար հայոց լեզվի պատմությամբ, գրականության պատմությամբ, հին հայերենով, թարգմանության տեսությամբ և միջնադարյան մշակույթով հետաքրքրվողների համար։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ թարգմանական գրականության ակունքների, ազգային գրական լեզվի ձևավորման պատմական պայմանների և հայ մշակույթի՝ համաշխարհային քաղաքակրթական ժառանգության հետ ունեցած կապերի ուսումնասիրության համար՝ միաժամանակ ընդգծելով հինգերորդ դարի թարգմանական շարժման բացառիկ դերը հայ գրավոր մշակույթի զարգացման գործում։

Обновлено. 2026-11-18
Հինգերորդ դարի հայ թարգմանական գրականության լեզուն և ոճը

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Подробнее Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Подробнее Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Подробнее Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Подробнее Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Подробнее Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Подробнее