Книги автора (1)
Лингвистика
Հինգերորդ դարի հայ թարգմանական գրականության լեզուն և ոճը
Աշխատությունը նվիրված է հայ թարգմանական գրականության ձևավորման և զարգացման կարևորագույն ժամանակաշրջանի՝ հինգերորդ դարի լեզվական ու ոճական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Այն անդրադառնում է հայ գրավոր մշակույթի սկզբնավորման, թարգմանական գրականության կայացման և հայերեն գրական լեզվի զարգացման այն պատմական փուլին, երբ նորաստեղծ գրային համակարգը դարձավ գիտական, կրոնական, փիլիսոփայական և գեղարվեստական մտքի արտահայտման հիմնական միջոց։ Հինգերորդ դարը հայ մշակույթի պատմության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունի ոչ միայն հայ գրերի ստեղծման և ազգային ինքնուրույն գրական ավանդույթի ձևավորման, այլև համաշխարհային հոգևոր ու մտավոր ժառանգության յուրացման տեսանկյունից։ Այս ժամանակաշրջանում իրականացված թարգմանական գործունեությունը նպաստեց հայերեն գրական լեզվի հարստացմանը, նրա արտահայտչական հնարավորությունների ընդլայնմանը և տարբեր գիտակարգերի ու գրական ժանրերի պահանջներին համապատասխան լեզվական միջոցների մշակմանը։ Աշխատության ուսումնասիրության առանցքում հայ թարգմանական գրականության լեզվական կառուցվածքն է՝ բառապաշարը, քերականական ձևերը, շարահյուսական համակարգը, արտահայտչամիջոցները և բնագրային լեզվից հայերեն փոխանցված լեզվական ազդեցությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում թարգմանական լեզվի ձևավորման սկզբունքներին, հայերենի ներքին օրինաչափությունների պահպանմանը և օտարալեզու բնագրերի բովանդակությունն ու ոճական նրբերանգները հայերենով արտահայտելու խնդիրներին։ Թարգմանական գրականության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են հունարեն, ասորերեն և այլ լեզուներով ստեղծված երկերի ազդեցությամբ ընդլայնվել հայերենի բառային ու շարահյուսական հնարավորությունները, ինչպես են ձևավորվել նոր հասկացություններ արտահայտող բառեր և լեզվական կառույցներ, ինչպես նաև ինչ դեր է ունեցել թարգմանական գործունեությունը գրական հայերենի մշակման ու կանոնավորման գործում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ոճական համակարգի քննությունը, քանի որ հինգերորդ դարի թարգմանական երկերը ներկայացնում են տարբեր բովանդակային և ժանրային ուղղություններ՝ աստվածաբանական, փիլիսոփայական, պատմագրական, մեկնողական և այլ բնույթի գրականություն։ Յուրաքանչյուր ուղղություն իր առանձնահատկություններն է հաղորդել հայերեն գրավոր խոսքին՝ նպաստելով բառապաշարի, նախադասության կառուցման, խոսքի կազմակերպման և արտահայտչական միջոցների բազմազանեցմանը։ Այս տեսանկյունից կարևոր է թարգմանական գրականության լեզուն դիտարկել ոչ միայն որպես օտար բնագրերի վերարտադրության միջոց, այլև որպես ինքնուրույն գրական լեզվի ձևավորման, կատարելագործման և մշակութային ինքնության արտահայտման կարևոր գործոն։ Աշխատությունը նշանակալի է նաև հայ դասական գրական լեզվի պատմական զարգացման օրինաչափությունները հասկանալու համար, քանի որ հինգերորդ դարի լեզվական իրողությունները հիմք են հանդիսացել հետագա գրական ավանդույթի ձևավորման և պահպանման համար։ Դրանց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու գրաբարի կառուցվածքային առանձնահատկությունների, վաղ շրջանի գրավոր խոսքի նորմերի, թարգմանական դպրոցի լեզվական մշակույթի և հայ հեղինակների ու թարգմանիչների ստեղծագործական մոտեցումների մասին։ Գրականագիտական և լեզվաբանական տեսանկյունների համադրումը նյութին հաղորդում է արժեքավոր գիտական նշանակություն՝ այն դարձնելով օգտակար հայոց լեզվի պատմությամբ, գրականության պատմությամբ, հին հայերենով, թարգմանության տեսությամբ և միջնադարյան մշակույթով հետաքրքրվողների համար։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ թարգմանական գրականության ակունքների, ազգային գրական լեզվի ձևավորման պատմական պայմանների և հայ մշակույթի՝ համաշխարհային քաղաքակրթական ժառանգության հետ ունեցած կապերի ուսումնասիրության համար՝ միաժամանակ ընդգծելով հինգերորդ դարի թարգմանական շարժման բացառիկ դերը հայ գրավոր մշակույթի զարգացման գործում։
Обновлено. 2026-11-18
Бесплатно
Бесплатно