Արծրունի, Սարգիս

Արծրունի, Սարգիս

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

1988 թվականի Ղարաբաղյան շարժման 30-ամյակը

Հրատարակությունը նվիրված է 1988 թվականին սկիզբ առած Ղարաբաղյան շարժման երեսնամյակին՝ ներկայացնելով հայ ժողովրդի նորագույն պատմության կարևորագույն հասարակական և քաղաքական իրադարձություններից մեկի պատմական նշանակությունը, գաղափարական հիմքերը և ազգային գիտակցության զարգացման վրա ունեցած ազդեցությունը։ 1988 թվականի շարժումը դարձավ հայ հասարակության լայն շերտերի համախմբման, ազգային ինքնագիտակցության վերելքի և պատմական արդարության պահանջի արտահայտման նշանակալի դրսևորում։ Այն ձևավորվեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման ձգտումների և պատմական, ազգային ու քաղաքական խնդիրների շուրջ ծավալված հասարակական ընդվզման պայմաններում՝ աստիճանաբար վերածվելով համաժողովրդական շարժման, որն ընդգրկեց Հայաստանի և արտերկրի բազմաթիվ հայ համայնքներ։ Շարժման հիմնական պահանջներից էր Լեռնային Ղարաբաղի հայության ինքնորոշման իրավունքի իրացումը և նրա քաղաքական ու ազգային ապագայի հարցի արդար լուծումը։ Այն առանձնահատուկ նշանակություն ունեցավ նաև խորհրդային համակարգի վերջին տարիների հասարակական-քաղաքական գործընթացների համատեքստում՝ արտահայտելով ազգային հարցերի, քաղաքացիական ազատությունների, ժողովրդական մասնակցության և քաղաքական փոփոխությունների նկատմամբ աճող պահանջները։ Շարժման ընթացքում հասարակական կյանքում ձևավորվեցին կազմակերպման, համախմբման և հանրային դիրքորոշման արտահայտման նոր ձևեր, իսկ բազմամարդ հանրահավաքներն ու խաղաղ ցույցերը դարձան ժողովրդի կամքի դրսևորման կարևոր միջոցներ։ 1988 թվականի իրադարձությունները մեծ ազդեցություն ունեցան Հայաստանի հետագա քաղաքական զարգացման վրա՝ նպաստելով անկախ պետականության գաղափարի ամրապնդմանը, ազգային քաղաքական կազմակերպությունների ձևավորմանը և խորհրդային իշխանության նկատմամբ հասարակական վերաբերմունքի փոփոխությանը։ Շարժումը կարևոր դեր խաղաց նաև 1988 թվականի Սպիտակի ավերիչ երկրաշարժին հաջորդած իրադարձությունների և համազգային համերաշխության դրսևորման պայմաններում՝ բացահայտելով հասարակության կազմակերպական ներուժն ու ազգային միասնության նշանակությունը։ Երեսնամյակին նվիրված այս հրատարակության կարևորությունը պայմանավորված է պատմական հիշողության պահպանման և շարժման նշանակության վերաիմաստավորման անհրաժեշտությամբ։ Երեսուն տարվա հեռավորությունից շարժման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու դրա առաջացման նախադրյալներին, ընթացքին, մասնակիցների հասարակական դերակատարությանը, գաղափարական ուղղվածությանը և Հայաստանի ու Արցախի հետագա պատմության վրա ունեցած ազդեցությանը։ Այն նաև կարևոր առիթ է գնահատելու 1988 թվականի իրադարձությունների տեղը հայ ժողովրդի նորագույն պատմության մեջ՝ դրանք դիտարկելով ոչ միայն որպես առանձին քաղաքական իրադարձությունների հաջորդականություն, այլև որպես ազգային ինքնագիտակցության, քաղաքացիական ակտիվության և պատմական պատասխանատվության համաժողովրդական արտահայտություն։ Շարժման պատմական նշանակությունը կապված է նաև Խորհրդային Միության փլուզման նախաշեմին ծավալված ժողովրդավարական և ազգային շարժումների ընդհանուր համատեքստի հետ, որոնց շարքում Ղարաբաղյան շարժումն առանձնանում էր իր զանգվածային բնույթով, ազգային բովանդակությամբ և քաղաքական զարգացումների վրա ունեցած ազդեցությամբ։ Գրական և բովանդակային առումով հոբելյանական հրատարակությունը պատկանում է պատմահասարակական և վերլուծական բնույթի գրականությանը, որի նպատակն է պահպանել պատմական իրադարձությունների հիշողությունը, կարևորել դրանց մասնակիցների դերակատարությունը և նպաստել տարբեր սերունդների պատմական գիտակցության ձևավորմանը։ Այն արժեքավոր է որպես հայ ժողովրդի նորագույն պատմության կարևոր շրջադարձային փուլի հիշատակման և ուսումնասիրությանն ուղղված հրատարակություն, հատկապես այն առումով, որ 1988 թվականի շարժումը մեծապես պայմանավորեց հետագա ազգային-քաղաքական գործընթացների զարգացումը և Հայաստանի անկախ պետականության հաստատման պատմական ճանապարհը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, քաղաքագետներին, հասարակական շարժումների ուսումնասիրողներին, նորագույն հայոց պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, ուսանողներին և ընթերցողների լայն շրջանակին՝ նպաստելով Ղարաբաղյան շարժման պատմական, քաղաքական և հասարակական նշանակության ընկալմանը, ազգային հիշողության պահպանմանը և 20-րդ դարի վերջի հայ հասարակության վերափոխումների ուսումնասիրությանը։

Updated: 2026-11-17
1988 թվականի Ղարաբաղյան շարժման 30-ամյակը

Free

Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Read more Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Read more Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Read more Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Read more