Книги автора (1)

Онлайн

История

1988 թվականի Ղարաբաղյան շարժման 30-ամյակը

Հրատարակությունը նվիրված է 1988 թվականին սկիզբ առած Ղարաբաղյան շարժման երեսնամյակին՝ ներկայացնելով հայ ժողովրդի նորագույն պատմության կարևորագույն հասարակական և քաղաքական իրադարձություններից մեկի պատմական նշանակությունը, գաղափարական հիմքերը և ազգային գիտակցության զարգացման վրա ունեցած ազդեցությունը։ 1988 թվականի շարժումը դարձավ հայ հասարակության լայն շերտերի համախմբման, ազգային ինքնագիտակցության վերելքի և պատմական արդարության պահանջի արտահայտման նշանակալի դրսևորում։ Այն ձևավորվեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման ձգտումների և պատմական, ազգային ու քաղաքական խնդիրների շուրջ ծավալված հասարակական ընդվզման պայմաններում՝ աստիճանաբար վերածվելով համաժողովրդական շարժման, որն ընդգրկեց Հայաստանի և արտերկրի բազմաթիվ հայ համայնքներ։ Շարժման հիմնական պահանջներից էր Լեռնային Ղարաբաղի հայության ինքնորոշման իրավունքի իրացումը և նրա քաղաքական ու ազգային ապագայի հարցի արդար լուծումը։ Այն առանձնահատուկ նշանակություն ունեցավ նաև խորհրդային համակարգի վերջին տարիների հասարակական-քաղաքական գործընթացների համատեքստում՝ արտահայտելով ազգային հարցերի, քաղաքացիական ազատությունների, ժողովրդական մասնակցության և քաղաքական փոփոխությունների նկատմամբ աճող պահանջները։ Շարժման ընթացքում հասարակական կյանքում ձևավորվեցին կազմակերպման, համախմբման և հանրային դիրքորոշման արտահայտման նոր ձևեր, իսկ բազմամարդ հանրահավաքներն ու խաղաղ ցույցերը դարձան ժողովրդի կամքի դրսևորման կարևոր միջոցներ։ 1988 թվականի իրադարձությունները մեծ ազդեցություն ունեցան Հայաստանի հետագա քաղաքական զարգացման վրա՝ նպաստելով անկախ պետականության գաղափարի ամրապնդմանը, ազգային քաղաքական կազմակերպությունների ձևավորմանը և խորհրդային իշխանության նկատմամբ հասարակական վերաբերմունքի փոփոխությանը։ Շարժումը կարևոր դեր խաղաց նաև 1988 թվականի Սպիտակի ավերիչ երկրաշարժին հաջորդած իրադարձությունների և համազգային համերաշխության դրսևորման պայմաններում՝ բացահայտելով հասարակության կազմակերպական ներուժն ու ազգային միասնության նշանակությունը։ Երեսնամյակին նվիրված այս հրատարակության կարևորությունը պայմանավորված է պատմական հիշողության պահպանման և շարժման նշանակության վերաիմաստավորման անհրաժեշտությամբ։ Երեսուն տարվա հեռավորությունից շարժման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու դրա առաջացման նախադրյալներին, ընթացքին, մասնակիցների հասարակական դերակատարությանը, գաղափարական ուղղվածությանը և Հայաստանի ու Արցախի հետագա պատմության վրա ունեցած ազդեցությանը։ Այն նաև կարևոր առիթ է գնահատելու 1988 թվականի իրադարձությունների տեղը հայ ժողովրդի նորագույն պատմության մեջ՝ դրանք դիտարկելով ոչ միայն որպես առանձին քաղաքական իրադարձությունների հաջորդականություն, այլև որպես ազգային ինքնագիտակցության, քաղաքացիական ակտիվության և պատմական պատասխանատվության համաժողովրդական արտահայտություն։ Շարժման պատմական նշանակությունը կապված է նաև Խորհրդային Միության փլուզման նախաշեմին ծավալված ժողովրդավարական և ազգային շարժումների ընդհանուր համատեքստի հետ, որոնց շարքում Ղարաբաղյան շարժումն առանձնանում էր իր զանգվածային բնույթով, ազգային բովանդակությամբ և քաղաքական զարգացումների վրա ունեցած ազդեցությամբ։ Գրական և բովանդակային առումով հոբելյանական հրատարակությունը պատկանում է պատմահասարակական և վերլուծական բնույթի գրականությանը, որի նպատակն է պահպանել պատմական իրադարձությունների հիշողությունը, կարևորել դրանց մասնակիցների դերակատարությունը և նպաստել տարբեր սերունդների պատմական գիտակցության ձևավորմանը։ Այն արժեքավոր է որպես հայ ժողովրդի նորագույն պատմության կարևոր շրջադարձային փուլի հիշատակման և ուսումնասիրությանն ուղղված հրատարակություն, հատկապես այն առումով, որ 1988 թվականի շարժումը մեծապես պայմանավորեց հետագա ազգային-քաղաքական գործընթացների զարգացումը և Հայաստանի անկախ պետականության հաստատման պատմական ճանապարհը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, քաղաքագետներին, հասարակական շարժումների ուսումնասիրողներին, նորագույն հայոց պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, ուսանողներին և ընթերցողների լայն շրջանակին՝ նպաստելով Ղարաբաղյան շարժման պատմական, քաղաքական և հասարակական նշանակության ընկալմանը, ազգային հիշողության պահպանմանը և 20-րդ դարի վերջի հայ հասարակության վերափոխումների ուսումնասիրությանը։

Обновлено. 2026-11-17
1988 թվականի Ղարաբաղյան շարժման 30-ամյակը

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Подробнее Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Подробнее Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Подробнее Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Подробнее Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Подробнее Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Подробнее