Асатрян, Гарник Серобович

Асатрян, Гарник Серобович

menu_book View materials

Books by this author (2)

Online

Linguistics

Հայերենի և նոր իրանական լեզուների փոխառնչությունները

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի և նոր իրանական լեզուների միջև ձևավորված լեզվական, պատմական և մշակութային առնչությունների ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով երկու լեզվական աշխարհների երկարատև փոխազդեցության առանձնահատկությունները։ Հետազոտության առանցքում հայերենի և նոր իրանական լեզուների փոխադարձ կապերն են, որոնք ձևավորվել են հայ և իրանական ժողովուրդների պատմական հարևանության, տնտեսական ու հասարակական շփումների, մշակութային փոխանակումների և լեզվական ներգործությունների արդյունքում։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայերենի բառապաշարի, լեզվական կառուցվածքի և պատմական զարգացման վրա իրանական լեզուների ունեցած ազդեցության բացահայտման տեսանկյունից։ Հայերենի և իրանական լեզուների միջև առկա ընդհանրությունների ու տարբերությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առավել խորությամբ հասկանալու լեզվական շփումների բնույթը, դրանց տարածման ուղիները և պատմական պայմանները։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում փոխառությունների, լեզվական զուգահեռների, հնչյունական և բառային համապատասխանությունների քննությունը, քանի որ դրանք կարող են բացահայտել տարբեր ժամանակաշրջաններում տեղի ունեցած շփումների հետքերը և լեզվական փոխազդեցության ուղղությունները։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են ոչ միայն առանձին լեզվական միավորների ծագումնաբանությունը պարզելու, այլև հայերենի պատմական բառապաշարի ձևավորման, զարգացման և հարստացման գործընթացները լուսաբանելու համար։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է նաև հայագիտության և իրանագիտության միջև միջառարկայական կապերի ամրապնդմամբ, քանի որ հայերենի և նոր իրանական լեզուների համեմատական ուսումնասիրությունը նպաստում է տարածաշրջանի լեզվական պատմության առավել ամբողջական պատկերացմանը։ Այն ընդգծում է լեզուների՝ որպես ժողովուրդների պատմական հիշողության և մշակութային ժառանգության կրողների նշանակությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են պատմական իրադարձությունները, աշխարհագրական հարևանությունը և հասարակական հարաբերություններն արտացոլվում լեզվական համակարգերում։ Աշխատությունը արժեքավոր է հայերենով և իրանական լեզուներով զբաղվող լեզվաբանների, արևելագետների, հայագետների, իրանագետների, բանասերների, ինչպես նաև լեզուների պատմական զարգացման, համեմատական լեզվաբանության և հայ-իրանական մշակութային կապերի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Այն կարող է օգտակար լինել լեզվական փոխառությունների, պատմական լեզվաբանության և հայ-իրանական առնչությունների վերաբերյալ գիտական ուսումնասիրությունների իրականացման, ինչպես նաև տարածաշրջանի լեզվամշակութային ժառանգության ճանաչման ու գնահատման համար։

Updated: 2026-11-19
Հայերենի և նոր իրանական լեզուների փոխառնչությունները

Free

Online

Linguistics

Բայանուն գոյականները միջին պարսկերենում և պարթևերենում (Թուրֆանի տեքստերի նյութի հիման վրա)

Աշխատությունը նվիրված է միջին իրանական լեզուների՝ միջին պարսկերենի և պարթևերենի բայանուն գոյականների ուսումնասիրությանը՝ հիմնված Թուրֆանի տեքստերում պահպանված լեզվական նյութի վրա։ Այն անդրադառնում է հին իրանական լեզվական ժառանգության զարգացման կարևոր փուլին՝ դիտարկելով այն ձևաբանական և բառակազմական գործընթացները, որոնց միջոցով բայերը կարող են ձեռք բերել գոյականի գործառույթ և արտահայտել գործողություն, ընթացք, վիճակ կամ գործողության արդյունք։ Ուսումնասիրության առանցքում բայանուն կազմությունների կառուցվածքային, քերականական և գործառական առանձնահատկություններն են, դրանց ձևավորման միջոցները, լեզվական օրինաչափությունները և երկու հարակից իրանական լեզուներում դրսևորվող ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Թուրֆանի ձեռագրական նյութը առանձնահատուկ նշանակություն ունի այս բնագավառի համար, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու միջին պարսկերենի և պարթևերենի իրական գրավոր վկայությունները՝ դրանց պատմական, մշակութային և լեզվական միջավայրի համատեքստում։ Բայանուն գոյականների քննությունը կարևոր է ոչ միայն առանձին բառաձևերի և դրանց կազմության մեխանիզմների բացահայտման, այլև լեզուների քերականական համակարգի ընդհանուր կառուցվածքը հասկանալու տեսանկյունից։ Այսպիսի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե ինչպես են բայական և անվանական հատկանիշները համադրվում մեկ լեզվական միավորում, ինչ դեր ունեն բառակազմական ձևույթներն ու քերականական կառուցվածքները, ինչպես նաև ինչպիսի հարաբերություններ են ձևավորվում գործողություն արտահայտող բառերի և դրանց անվանական կիրառությունների միջև։ Աշխատանքի համեմատական ուղղվածությունը կարևոր նյութ է տրամադրում միջին պարսկերենի և պարթևերենի ձևաբանական համակարգերի փոխհարաբերությունները, պատմական զարգացումն ու լեզվական առանձնահատկությունները բացահայտելու համար։ Այն առնչվում է իրանական լեզվաբանության այն հիմնարար խնդիրներին, որոնք վերաբերում են լեզվական ձևերի պատմությանը, քերականական կատեգորիաների զարգացմանը, բառապաշարի կառուցվածքին և հին գրավոր աղբյուրների լեզվաբանական մեկնաբանությանը։ Ուսումնասիրության գիտական արժեքը պայմանավորված է նաև Թուրֆանի տեքստերի՝ որպես միջին իրանական լեզուների ուսումնասիրության կարևոր սկզբնաղբյուրների կիրառմամբ, քանի որ այդ նյութերը հնարավորություն են տալիս վերակազմելու պատմական լեզվական պատկերը և ավելի խորությամբ հասկանալու տվյալ լեզուների կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Աշխատանքը հետաքրքրություն է ներկայացնում իրանական բանասիրությամբ, պատմահամեմատական լեզվաբանությամբ, հին և միջին իրանական լեզուներով, ինչպես նաև ձեռագրագիտությամբ ու արևելագիտությամբ զբաղվող մասնագետների և հետազոտողների համար։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար՝ որպես միջին պարսկերենի և պարթևերենի քերականական կառուցվածքի, բայանուն կազմությունների և իրանական լեզուների պատմական զարգացման ուսումնասիրության մասնագիտական նյութ։

Updated: 2026-11-19
Բայանուն գոյականները միջին պարսկերենում և պարթևերենում (Թուրֆանի տեքստերի նյութի հիման վրա)

Free

Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Read more Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Read more Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Read more Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Read more Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Read more Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Read more