Асатрян, Гарник Серобович

Асатрян, Гарник Серобович

menu_book Տեսնել նյութերը

Հեղինակի գրքերը (2)

Օնլայն

Լեզվաբանություն

Հայերենի և նոր իրանական լեզուների փոխառնչությունները

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի և նոր իրանական լեզուների միջև ձևավորված լեզվական, պատմական և մշակութային առնչությունների ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով երկու լեզվական աշխարհների երկարատև փոխազդեցության առանձնահատկությունները։ Հետազոտության առանցքում հայերենի և նոր իրանական լեզուների փոխադարձ կապերն են, որոնք ձևավորվել են հայ և իրանական ժողովուրդների պատմական հարևանության, տնտեսական ու հասարակական շփումների, մշակութային փոխանակումների և լեզվական ներգործությունների արդյունքում։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայերենի բառապաշարի, լեզվական կառուցվածքի և պատմական զարգացման վրա իրանական լեզուների ունեցած ազդեցության բացահայտման տեսանկյունից։ Հայերենի և իրանական լեզուների միջև առկա ընդհանրությունների ու տարբերությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առավել խորությամբ հասկանալու լեզվական շփումների բնույթը, դրանց տարածման ուղիները և պատմական պայմանները։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում փոխառությունների, լեզվական զուգահեռների, հնչյունական և բառային համապատասխանությունների քննությունը, քանի որ դրանք կարող են բացահայտել տարբեր ժամանակաշրջաններում տեղի ունեցած շփումների հետքերը և լեզվական փոխազդեցության ուղղությունները։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են ոչ միայն առանձին լեզվական միավորների ծագումնաբանությունը պարզելու, այլև հայերենի պատմական բառապաշարի ձևավորման, զարգացման և հարստացման գործընթացները լուսաբանելու համար։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է նաև հայագիտության և իրանագիտության միջև միջառարկայական կապերի ամրապնդմամբ, քանի որ հայերենի և նոր իրանական լեզուների համեմատական ուսումնասիրությունը նպաստում է տարածաշրջանի լեզվական պատմության առավել ամբողջական պատկերացմանը։ Այն ընդգծում է լեզուների՝ որպես ժողովուրդների պատմական հիշողության և մշակութային ժառանգության կրողների նշանակությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են պատմական իրադարձությունները, աշխարհագրական հարևանությունը և հասարակական հարաբերություններն արտացոլվում լեզվական համակարգերում։ Աշխատությունը արժեքավոր է հայերենով և իրանական լեզուներով զբաղվող լեզվաբանների, արևելագետների, հայագետների, իրանագետների, բանասերների, ինչպես նաև լեզուների պատմական զարգացման, համեմատական լեզվաբանության և հայ-իրանական մշակութային կապերի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Այն կարող է օգտակար լինել լեզվական փոխառությունների, պատմական լեզվաբանության և հայ-իրանական առնչությունների վերաբերյալ գիտական ուսումնասիրությունների իրականացման, ինչպես նաև տարածաշրջանի լեզվամշակութային ժառանգության ճանաչման ու գնահատման համար։

Թարմացվել է՝ 2026-11-19
Հայերենի և նոր իրանական լեզուների փոխառնչությունները

Անվճար

Օնլայն

Լեզվաբանություն

Բայանուն գոյականները միջին պարսկերենում և պարթևերենում (Թուրֆանի տեքստերի նյութի հիման վրա)

Աշխատությունը նվիրված է միջին իրանական լեզուների՝ միջին պարսկերենի և պարթևերենի բայանուն գոյականների ուսումնասիրությանը՝ հիմնված Թուրֆանի տեքստերում պահպանված լեզվական նյութի վրա։ Այն անդրադառնում է հին իրանական լեզվական ժառանգության զարգացման կարևոր փուլին՝ դիտարկելով այն ձևաբանական և բառակազմական գործընթացները, որոնց միջոցով բայերը կարող են ձեռք բերել գոյականի գործառույթ և արտահայտել գործողություն, ընթացք, վիճակ կամ գործողության արդյունք։ Ուսումնասիրության առանցքում բայանուն կազմությունների կառուցվածքային, քերականական և գործառական առանձնահատկություններն են, դրանց ձևավորման միջոցները, լեզվական օրինաչափությունները և երկու հարակից իրանական լեզուներում դրսևորվող ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Թուրֆանի ձեռագրական նյութը առանձնահատուկ նշանակություն ունի այս բնագավառի համար, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու միջին պարսկերենի և պարթևերենի իրական գրավոր վկայությունները՝ դրանց պատմական, մշակութային և լեզվական միջավայրի համատեքստում։ Բայանուն գոյականների քննությունը կարևոր է ոչ միայն առանձին բառաձևերի և դրանց կազմության մեխանիզմների բացահայտման, այլև լեզուների քերականական համակարգի ընդհանուր կառուցվածքը հասկանալու տեսանկյունից։ Այսպիսի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե ինչպես են բայական և անվանական հատկանիշները համադրվում մեկ լեզվական միավորում, ինչ դեր ունեն բառակազմական ձևույթներն ու քերականական կառուցվածքները, ինչպես նաև ինչպիսի հարաբերություններ են ձևավորվում գործողություն արտահայտող բառերի և դրանց անվանական կիրառությունների միջև։ Աշխատանքի համեմատական ուղղվածությունը կարևոր նյութ է տրամադրում միջին պարսկերենի և պարթևերենի ձևաբանական համակարգերի փոխհարաբերությունները, պատմական զարգացումն ու լեզվական առանձնահատկությունները բացահայտելու համար։ Այն առնչվում է իրանական լեզվաբանության այն հիմնարար խնդիրներին, որոնք վերաբերում են լեզվական ձևերի պատմությանը, քերականական կատեգորիաների զարգացմանը, բառապաշարի կառուցվածքին և հին գրավոր աղբյուրների լեզվաբանական մեկնաբանությանը։ Ուսումնասիրության գիտական արժեքը պայմանավորված է նաև Թուրֆանի տեքստերի՝ որպես միջին իրանական լեզուների ուսումնասիրության կարևոր սկզբնաղբյուրների կիրառմամբ, քանի որ այդ նյութերը հնարավորություն են տալիս վերակազմելու պատմական լեզվական պատկերը և ավելի խորությամբ հասկանալու տվյալ լեզուների կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Աշխատանքը հետաքրքրություն է ներկայացնում իրանական բանասիրությամբ, պատմահամեմատական լեզվաբանությամբ, հին և միջին իրանական լեզուներով, ինչպես նաև ձեռագրագիտությամբ ու արևելագիտությամբ զբաղվող մասնագետների և հետազոտողների համար։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար՝ որպես միջին պարսկերենի և պարթևերենի քերականական կառուցվածքի, բայանուն կազմությունների և իրանական լեզուների պատմական զարգացման ուսումնասիրության մասնագիտական նյութ։

Թարմացվել է՝ 2026-11-19
Բայանուն գոյականները միջին պարսկերենում և պարթևերենում (Թուրֆանի տեքստերի նյութի հիման վրա)

Անվճար

Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Տեսնել ավելին Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Տեսնել ավելին Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Տեսնել ավելին Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Տեսնել ավելին Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Տեսնել ավելին Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Տեսնել ավելին