Авакян, Арсен Гагикович

Авакян, Арсен Гагикович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Օսմանյան կայսրության և Թուրքիայի պետական իշխանության համակարգում չերքեզները (XIX դարի երկրորդ կես – XX դարի առաջին քառորդ)

Աշխատությունը նվիրված է չերքեզների պատմական դերակատարությանը Օսմանյան կայսրության և հետագայում Թուրքիայի պետական իշխանության համակարգում՝ ընդգրկելով XIX դարի երկրորդ կեսից մինչև XX դարի առաջին քառորդն ընկած ժամանակաշրջանը։ Ուսումնասիրության առանցքում չերքեզական համայնքի քաղաքական, վարչական և հասարակական դիրքն է, նրա ներկայացուցիչների ներգրավվածությունը պետական կառավարման տարբեր օղակներում, ինչպես նաև կայսրության քաղաքական կյանքում նրանց ունեցած ազդեցության առանձնահատկությունները։ Նյութը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու չերքեզների պատմական ճակատագիրը Օսմանյան կայսրության բազմազգ ու բազմակրոն հասարակության ձևավորման և զարգացման համատեքստում՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով նրանց ինտեգրմանը պետական կառույցներին, իշխանական հարաբերություններին և քաղաքական վերնախավին։ XIX դարի երկրորդ կեսը չերքեզական պատմության համար առանձնահատուկ նշանակություն ունեցող ժամանակաշրջան էր, երբ Կովկասից Օսմանյան կայսրություն զանգվածային գաղթերի հետևանքով չերքեզական բնակչության ներկայությունը կայսրությունում զգալիորեն ընդլայնվեց։ Այս գործընթացը ոչ միայն փոխեց տարածաշրջանի ժողովրդագրական պատկերը, այլև նոր պայմաններ ստեղծեց չերքեզների հասարակական դիրքի, քաղաքական ներգրավվածության և պետական իշխանության հետ հարաբերությունների ձևավորման համար։ Աշխատության պատմական դիտարկման կարևոր ուղղություններից է չերքեզների մասնակցությունը օսմանյան պետական և ռազմական կառույցների գործունեությանը, նրանց զբաղեցրած պաշտոնները, իշխանական շրջանակների հետ կապերը և կայսրության քաղաքական ու վարչական համակարգում ունեցած դերակատարությունը։ Միաժամանակ թեման առնչվում է Օսմանյան կայսրության վերջին տասնամյակների քաղաքական վերափոխումներին, կենտրոնական իշխանության ամրապնդման գործընթացներին, պետական կառավարման փոփոխություններին և բազմազգ հասարակության ներսում տարբեր էթնիկ խմբերի դիրքի վերաիմաստավորմանը։ Հատուկ պատմական հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև XIX դարի վերջի և XX դարի սկզբի անցումային ժամանակաշրջանը, երբ կայսրության քաղաքական ճգնաժամերը, բարեփոխումները, ազգային շարժումները և իշխանական հարաբերությունների փոփոխությունները նոր ազդեցություն ունեցան չերքեզական համայնքի դիրքի վրա։ Օսմանյան կայսրությունից Թուրքիայի Հանրապետություն տանող պատմական անցումը դիտարկելու տեսանկյունից կարևոր է նաև չերքեզների դերակատարության ուսումնասիրությունը պետականության և քաղաքական ինստիտուտների վերափոխման պայմաններում։ Այս համատեքստում աշխատությունը նպաստում է հասկանալու, թե ինչպես են էթնիկ ծագումը, հասարակական կապերը, քաղաքական կողմնորոշումները և պետական ծառայությունը փոխազդել բազմազգ կայսրության ու ձևավորվող ազգային պետության պայմաններում։ Թեման կարևոր է ոչ միայն չերքեզ ժողովրդի նորագույն պատմության ուսումնասիրության, այլև Օսմանյան կայսրության քաղաքական համակարգի, Թուրքիայի պետականության ձևավորման, Կովկասի և Մերձավոր Արևելքի պատմական փոխկապակցվածության բացահայտման համար։ Այն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս չերքեզների պատմությունը դիտարկելու ոչ միայն որպես գաղթի, վերաբնակեցման և ազգային ինքնության պահպանման պատմություն, այլև որպես պետական կառավարման, քաղաքական մասնակցության և իշխանական հարաբերությունների մեջ ներգրավվածության կարևոր բաղադրիչ։ Աշխատությունն արժեքավոր է Օսմանյան կայսրության վերջին շրջանի և Թուրքիայի վաղ պետականության պատմությամբ, չերքեզական համայնքի քաղաքական ու հասարակական կյանքով, Կովկասի ժողովուրդների պատմական ճակատագրով և տարածաշրջանային պատմական գործընթացներով հետաքրքրվող ընթերցողների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Updated: 2026-11-18
Օսմանյան կայսրության և Թուրքիայի պետական իշխանության համակարգում չերքեզները (XIX դարի երկրորդ կես – XX դարի առաջին քառորդ)

Free

Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Read more Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Read more Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Read more Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Read more Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more