Авакян, Арсен Гагикович

Авакян, Арсен Гагикович

menu_book Տեսնել նյութերը

Հեղինակի գրքերը (1)

Օնլայն

Պատմություն

Օսմանյան կայսրության և Թուրքիայի պետական իշխանության համակարգում չերքեզները (XIX դարի երկրորդ կես – XX դարի առաջին քառորդ)

Աշխատությունը նվիրված է չերքեզների պատմական դերակատարությանը Օսմանյան կայսրության և հետագայում Թուրքիայի պետական իշխանության համակարգում՝ ընդգրկելով XIX դարի երկրորդ կեսից մինչև XX դարի առաջին քառորդն ընկած ժամանակաշրջանը։ Ուսումնասիրության առանցքում չերքեզական համայնքի քաղաքական, վարչական և հասարակական դիրքն է, նրա ներկայացուցիչների ներգրավվածությունը պետական կառավարման տարբեր օղակներում, ինչպես նաև կայսրության քաղաքական կյանքում նրանց ունեցած ազդեցության առանձնահատկությունները։ Նյութը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու չերքեզների պատմական ճակատագիրը Օսմանյան կայսրության բազմազգ ու բազմակրոն հասարակության ձևավորման և զարգացման համատեքստում՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով նրանց ինտեգրմանը պետական կառույցներին, իշխանական հարաբերություններին և քաղաքական վերնախավին։ XIX դարի երկրորդ կեսը չերքեզական պատմության համար առանձնահատուկ նշանակություն ունեցող ժամանակաշրջան էր, երբ Կովկասից Օսմանյան կայսրություն զանգվածային գաղթերի հետևանքով չերքեզական բնակչության ներկայությունը կայսրությունում զգալիորեն ընդլայնվեց։ Այս գործընթացը ոչ միայն փոխեց տարածաշրջանի ժողովրդագրական պատկերը, այլև նոր պայմաններ ստեղծեց չերքեզների հասարակական դիրքի, քաղաքական ներգրավվածության և պետական իշխանության հետ հարաբերությունների ձևավորման համար։ Աշխատության պատմական դիտարկման կարևոր ուղղություններից է չերքեզների մասնակցությունը օսմանյան պետական և ռազմական կառույցների գործունեությանը, նրանց զբաղեցրած պաշտոնները, իշխանական շրջանակների հետ կապերը և կայսրության քաղաքական ու վարչական համակարգում ունեցած դերակատարությունը։ Միաժամանակ թեման առնչվում է Օսմանյան կայսրության վերջին տասնամյակների քաղաքական վերափոխումներին, կենտրոնական իշխանության ամրապնդման գործընթացներին, պետական կառավարման փոփոխություններին և բազմազգ հասարակության ներսում տարբեր էթնիկ խմբերի դիրքի վերաիմաստավորմանը։ Հատուկ պատմական հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև XIX դարի վերջի և XX դարի սկզբի անցումային ժամանակաշրջանը, երբ կայսրության քաղաքական ճգնաժամերը, բարեփոխումները, ազգային շարժումները և իշխանական հարաբերությունների փոփոխությունները նոր ազդեցություն ունեցան չերքեզական համայնքի դիրքի վրա։ Օսմանյան կայսրությունից Թուրքիայի Հանրապետություն տանող պատմական անցումը դիտարկելու տեսանկյունից կարևոր է նաև չերքեզների դերակատարության ուսումնասիրությունը պետականության և քաղաքական ինստիտուտների վերափոխման պայմաններում։ Այս համատեքստում աշխատությունը նպաստում է հասկանալու, թե ինչպես են էթնիկ ծագումը, հասարակական կապերը, քաղաքական կողմնորոշումները և պետական ծառայությունը փոխազդել բազմազգ կայսրության ու ձևավորվող ազգային պետության պայմաններում։ Թեման կարևոր է ոչ միայն չերքեզ ժողովրդի նորագույն պատմության ուսումնասիրության, այլև Օսմանյան կայսրության քաղաքական համակարգի, Թուրքիայի պետականության ձևավորման, Կովկասի և Մերձավոր Արևելքի պատմական փոխկապակցվածության բացահայտման համար։ Այն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս չերքեզների պատմությունը դիտարկելու ոչ միայն որպես գաղթի, վերաբնակեցման և ազգային ինքնության պահպանման պատմություն, այլև որպես պետական կառավարման, քաղաքական մասնակցության և իշխանական հարաբերությունների մեջ ներգրավվածության կարևոր բաղադրիչ։ Աշխատությունն արժեքավոր է Օսմանյան կայսրության վերջին շրջանի և Թուրքիայի վաղ պետականության պատմությամբ, չերքեզական համայնքի քաղաքական ու հասարակական կյանքով, Կովկասի ժողովուրդների պատմական ճակատագրով և տարածաշրջանային պատմական գործընթացներով հետաքրքրվող ընթերցողների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Թարմացվել է՝ 2026-11-18
Օսմանյան կայսրության և Թուրքիայի պետական իշխանության համակարգում չերքեզները (XIX դարի երկրորդ կես – XX դարի առաջին քառորդ)

Անվճար

Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Տեսնել ավելին Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Տեսնել ավելին Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Տեսնել ավելին Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Տեսնել ավելին Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Տեսնել ավելին Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Տեսնել ավելին