Бартикян, Г. М.

Бартикян, Г. М.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Literature

Բյուզանդական էպոսը Դիգենիս Ակրիտի մասին և դրա նշանակությունը հայագիտության համար

Աշխատությունը նվիրված է բյուզանդական միջնադարյան հերոսական էպոսին՝ Դիգենիս Ակրիտի կերպարին, նրա շուրջ ձևավորված գրական ավանդույթին և այդ ստեղծագործության նշանակությանը հայագիտության ուսումնասիրությունների շրջանակում։ Դիգենիս Ակրիտի մասին էպոսը կարևոր տեղ է զբաղեցնում բյուզանդական միջնադարյան գրականության մեջ՝ ներկայացնելով սահմանային աշխարհում ձևավորված հերոսական մշակույթը, ռազմական ու հասարակական հարաբերությունները, պատվի, քաջության, հավատարմության և անձնական արժանապատվության գաղափարները։ Ստեղծագործության հիմքում ընկած են տարբեր մշակութային և պատմական միջավայրերի փոխազդեցությունները, որոնք արտացոլում են Բյուզանդական կայսրության արևելյան սահմանային շրջանների բազմաշերտ իրականությունը։ Դիգենիս Ակրիտի կերպարը մարմնավորում է երկու աշխարհների՝ տարբեր ծագումների և մշակութային ավանդույթների միավորման գաղափարը, ինչի շնորհիվ էպոսը հետաքրքրություն է ներկայացնում ոչ միայն որպես հերոսական գրականության նմուշ, այլև որպես միջնադարյան ժողովուրդների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրության կարևոր աղբյուր։ Աշխատության հայագիտական նշանակությունը պայմանավորված է բյուզանդական և հայկական պատմամշակութային միջավայրերի միջև գոյություն ունեցած կապերի, գրական փոխազդեցությունների և ընդհանուր պատմական իրողությունների բացահայտման հնարավորություններով։ Էպոսի ուսումնասիրությունը նպաստում է միջնադարյան Հայաստանի և Բյուզանդիայի հարաբերությունների ավելի ամբողջական ընկալմանը՝ ուշադրություն հրավիրելով արևելյան սահմանային տարածքներում բնակվող ժողովուրդների համակեցության, մշակութային հաղորդակցության, ռազմական ավանդույթների և աշխարհայացքային ընդհանրությունների վրա։ Այն կարևոր նյութ է տրամադրում հայկական և բյուզանդական գրական ժառանգության համեմատական քննության, միջնադարյան հերոսական պատումների ձևավորման ու տարածման, ինչպես նաև պատմական հիշողության և բանավոր ավանդույթի փոխազդեցության ուսումնասիրության համար։ Աշխատանքը արժեքավոր է հատկապես նրանով, որ բյուզանդական էպիկական ժառանգությունը դիտարկում է նաև հայագիտության տեսանկյունից՝ հնարավորություն ընձեռելով բացահայտելու այն պատմական և մշակութային միջավայրերը, որոնցում ձևավորվել և զարգացել են տարբեր ժողովուրդների գրական ավանդույթները։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում բյուզանդագիտությամբ, հայագիտությամբ, միջնադարյան պատմությամբ և համեմատական գրականագիտությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների, ուսանողների, ինչպես նաև միջնադարյան արևելյան աշխարհի գրական ու մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Updated: 2026-11-20
Բյուզանդական էպոսը Դիգենիս Ակրիտի մասին և դրա նշանակությունը հայագիտության համար

Free

Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Read more Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Read more Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Read more